I SA/Ol 542/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Starszy referendarz sądowy Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 24 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. postanawia odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 10 lipca 2015r. złożonym wraz ze skargą skarżąca A. Ł, reprezentowana przez doradcę podatkowego T. S., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynikało, że prowadzi samodzielne gospodarstwo. Jest właścicielką mieszkania o powierzchni 30,04 m2. Innego majątku nieruchomego nie posiada, nie posiada przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Zgromadziła oszczędności w wysokości około 2.000 zł. Skarżąca utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.489,11 zł netto. Argumentując wniosek skarżąca podniosła, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów sądowych. Podniosła, iż na należącym do niej spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu została ustanowiona hipoteka przymusowa na rzecz Urzędu Skarbowego. Wskazała, iż jedynym jej źródłem dochodu jest otrzymywana emerytura, z której w związku z samodzielnym prowadzeniem gospodarstwa domowego, ponosi sama wszelkie koszty utrzymania. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżąca wyjaśniła, iż ponosi stałe wydatki miesięczne w wysokości: czynsz za mieszkanie 200 zł, energia elektryczna 50 zł, gaz 20 zł, telefon i TV 40 zł, ubezpieczenie PZU 26 zł, lekarstwa 100 zł, środki czystości 50 zł, ubrania 100 zł, wyżywienie i inne drobne wydatki 700 zł. Łącznie średnie miesięczne koszty utrzymania wynoszą 1286 zł. Wskazała, że dotychczas w przypadku większych wydatków takich jak remont czy zakup wyposażenia pomagał jej syn M. Ł.. Skarżąca podniosła, iż od września 2015r. została jej zajęta część emerytury, obecnie pobiera świadczenie w wysokości 1084,99 zł, które nie wystarcza na jej utrzymanie, w związku z czym pomocy udziela jej syn. Wskazała, iż w ostatnim czasie przeszła dużo badań lekarskich, a jej stan zdrowia się pogorszył, w związku z czym obawia się, że wydatki na leczenie wzrosną. Skarżąca wyjaśniła, iż posiada jedynie rachunek w "[...]". Po wypłaceniu ostatniej zmniejszonej emerytury w kwocie 1084,99 zł pozostało na rachunku 51,43 zł. Wskazała, iż mieszkanie zakupione przez nią w "[...]" w 2009r. ( jak wynika ze skargi za kwotę 357.000 zł) zostało w tym samym dniu 23 kwietnia 2009r. przekazane w formie darowizny synowi M. Ł. Skarżąca posiada kawalerkę w "[...]" o powierzchni 30 m2, nie posiada innych nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż jego wynagrodzenie zostało ustalone na kwotę 1.000 zł w przypadku pozytywnego załatwienia sprawy na rzecz mocodawczyni (k.30). Do złożonych wyjaśnień załączono dokumenty źródłowe w postaci: kopii rachunków za czynsz za miesiące lipiec – wrzesień 2015r. (k. 32), kopii faktury za energię elektryczną za miesiące czerwiec-sierpień 2015r w wysokości 79,95 zł (k. 33), kopii faktury za energię elektryczną za miesiące kwiecień - czerwiec 2015r w wysokości 114,01 zł (k. 34), kopii faktury za gaz za dwa miesiące w wysokości 39,16 zł (k. 35), dwóch kopii faktur za lekarstwa z dnia 10.09.2015r. na kwotę 85,55 zł i 103,97 zł (k. 36 i 37), kopii potwierdzenia przekazu na ubezpieczenie PZU w wysokości 80,19 zł (k. 38), kopii opłat za telewizję kablową za miesiące lipiec – wrzesień 2015r. w kwocie około 40 zł miesięcznie (k. 39), kopii zaświadczenia ZUS z dnia 10.09.2015r. o wysokości emerytury po potrąceniach tj. w wysokosci 1084,99 zł (k. 40), kopii zawiadomienia z ZUS z dnia 13.08.2015r. o potrącaniu należności ze świadczenia emerytalnego od września 2015r. (k. 41), zaświadczenia z "[...]" z dnia 15.09.2015r. o wysokości dochodów syna skarżącej tj. brutto 5964,64, netto 4273,32 zł (k. 42), kopii karty informacyjnej ze szpitala w "[...]" z dnia 10.07.2015r. (k. 43), wyciągu z rachunku bankowego za okres 12.08.2015r. do 10.09.2015r. (k. 44). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o co wniosła w niniejszej sprawie skarżąca, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd (lub referendarza sądowego) do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu (referendarza sądowego), niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych lub danych które budzą wątpliwości nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, publ. CBOiS) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, publ. CBOiS). Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Złożone dokumenty nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż skarżąca nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Przede wszystkim wątpliwości budzi stan majątkowy skarżącej w zakresie zasobów pieniężnych. Złożone przez wnioskodawczynię wyjaśnienia oraz dokumenty źródłowe były niekompletne w części dotyczącej wyciągów z rachunków bankowych. Skarżąca wezwaniem z dnia 7 września 2015r. zobligowana została do przedstawienia "wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, lokat terminowych posiadanych przez skarżącą z okresu ostatnich czterech miesięcy (tj. od 01.05.2015 r. do 31.08.2015 r.), bądź oświadczenia o braku takowych". W odpowiedzi na wezwanie przedłożyła jedynie wyciąg z rachunku bankowego za jeden miesiąc, a właściwie za okres od 12.08.2015 do 10.09.2015r (k. 44). Oświadczenie skarżącej, iż posiada "jedynie rachunek w "[...]". Po wypłaceniu ostatniej zmniejszonej renty (...) pozostało na rachunku 51,43 zł", nie jest wystarczające i nie wyjaśnia dlaczego wyciągi za pozostałe miesiące nie zostały przedstawione. Wskazać należy, że wnioskodawczyni została wezwana w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, którego to obowiązku nie dopełniła. Trudno również uznać, iż powyższe zaniechanie nastąpiło w sposób nieświadomy, w sytuacji gdy pozostałe dane, wyjaśnienia oraz dokumenty źródłowe zostały przedstawione w sposób wyczerpujący i skrupulatny. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez skarżącą wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że skarżąca nie posiada bądź nie posiadała środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. Jednocześnie nie zostało wyjaśnione z jakich przyczyn, wyciągi za poprzedni, trzy i pół miesięczny okres (tj. od. 01.05.2015r. do 11.08.2015r.) nie zostały ujawnione. Analiza rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu czteromiesięczny okres, umożliwiałaby ustalenie np. czy wnioskodawczyni posiadała dodatkowe środki finansowe na koncie, sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, przeprowadzane operacje finansowe oraz rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy skarżąca ewentualnie miała możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie jest możliwa. Odnosząc się natomiast do sytuacji majątkowej skarżącej, w zakresie w jakim została ona przedstawiona, wskazać należy, iż wnioskodawczyni posiada zgromadzone oszczędności w wysokości około 2.000 zł, stały miesięczny dochód w postaci emerytury. Może również liczyć na pomoc finansową pracującego syna, z której jak wskazała korzysta. Powyższe twierdzenie znajduje uzasadnienie w okolicznościach niniejszej sprawy, z których wynika fakt przekazania synowi w formie darowizny zakupionego przez skarżącą mieszkania. Nie będzie zatem nieuprawniony wniosek, że teraz matka może oczekiwać pomocy ze strony syna, co nie pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Podkreślić należy, iż rozpoznający wniosek nie kwestionuje pozostałych wyjaśnień skarżącej, potwierdzonych odpowiednimi dokumentami źródłowymi. Szczególnie tych w zakresie niewysokiego dochodu, zajęcia części emerytury jak również, że jest ona osobą starszą borykającą się z ciężką chorobą nowotworową. Okoliczności te, nie pozostałyby nieuwzględnione w sytuacji kompletnego przedstawienia dokumentów źródłowych. Niemniej jednak wskazane wyżej wątpliwości i brak danych w zakresie analizy rachunków bankowych uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawczyni w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jej faktycznych zdolności płatniczych. Jak wskazywano wyżej oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. W konsekwencji wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.