I SA/Ol 552/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za miesiące: luty, marzec, od maja do grudnia 2013r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący T. H. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy złożonego na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada jakiegokolwiek majątku. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Nie posiada żadnych zobowiązań i stałych wydatków. Argumentując wniosek skarżący podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji osobistej. Nie posiada żadnego źródła dochodu. Wskazał, że stan zdrowia, jak i stan majątkowy uniemożliwiają mu opłacenie kosztów sądowych. Dodał, że próba zebrania tak dużej kwoty tytułem wpisu pozbawiłaby go środków do życia i egzystencji. Do wniosku załączona została kopia oświadczenia Głównej Księgowej J. A.z dnia 30 września 2014r. w przedmiocie nie pobierania wynagrodzenia za pracę przez Prezesa Zarządu "[...]" od stycznia 2012r. do 30.09.2014r. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego, wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej jego oraz w przypadku pozostawania w związku małżeńskim, jego żony, (w zakresie dotyczącym wysokości wszystkich ponoszonych wydatków, pomocy uzyskiwanej od rodziny lub innych osób tj. jej wysokości i częstotliwości oraz uprawdopodobnienia możliwości jej udzielania skarżącemu, źródeł utrzymania, wyciągów z rachunków bankowych, posiadanego majątku w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku, wysokości przychodu/straty z prowadzonej działalności gospodarczej, oraz wartości i rodzaju składników majątku wykorzystywanego w ramach działalności). W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, że mieszka w lokalu należącym do E. P.. Za wynajęcie pokoju w tym mieszkaniu płaci 200 zł miesięcznie. Wydatki na opłaty mieszkaniowe ponosi właścicielka mieszkania. Wskazał, że nie ponosi kosztów Internetu i samochodu bo ich nie posiada, nie posiada kredytów, pożyczek oraz ubezpieczenia i nie ponosi kosztów z nimi związanych. Podatków nie płaci. W zakresie kosztów związanych z wyżywieniem, ubraniem i środkami czystości korzysta z pomocy społecznej i pomocy kościoła. Nie korzysta z niczyjej pomocy zarówno rzeczowej jak i finansowej. Rachunków bankowych nie posiada. Nie pozostaje w związku małżeńskim, jest rozwiedziony. Wyjaśnił, iż obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, w związku z czym nie posiada żadnych dokumentów w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm. dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek bądź pełnych kosztów postępowania sądowego. Referendarz sądowy nie neguje, że sytuacja finansowa skarżącego być może rzeczywiście nie jest łatwa, jednakże okoliczność powyższa nie została w żaden sposób uwiarygodniona. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy poprzestał na złożeniu lakonicznych oświadczeń, których nie poparł jakimikolwiek dokumentami źródłowymi. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca nie uprawdopodobnił z czego się utrzymuje. Wyjaśnił jedynie, że w zakresie kosztów wyżywienia, ubrania i czystości korzysta z pomocy społecznej oraz pomocy kościoła. Nie wyjaśnił, jak również nie udokumentował, czy jest to pomoc materialna czy też finansowa, w jakiej jest wysokości, jak kształtuje się jej częstotliwości, np. czy ma charakter stały czy okresowy. Fakt taki można stosunkowo łatwo udokumentować, przedkładając kopie decyzji z ośrodka pomocy społecznej w przedmiocie pobierania odpowiednich zasiłków, czy też uzyskując stosowne zaświadczenie o korzystaniu z pomocy kościoła, Caritas czy podobnych instytucji mających na celu pomoc najuboższym. Jeżeli skarżący korzysta z pomocy finansowej odpowiednich instytucji, to należało wskazać jaka jest wysokość tych kwot w rozrachunku miesięcznym oraz należało przedstawić dokumenty, które ten fakt potwierdzą. Podobnie z pomocą rzeczową należało wyjaśnić jaki jest jej zakres i jakim stopniu zaspokaja ona potrzeby skarżącego. Skoro bowiem skarżący nie osiąga żadnego dochodu, to miał obowiązek wykazać jakie są źródła, z których czerpie środki na pokrycie kosztów swojego utrzymania, w tym np. kosztów wynajmu pokoju w wysokości 200 zł miesięcznie. Podkreślenia przy tym wymaga, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa tylko wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko swoje dochody czy też źródła utrzymania, ale także gdy przedstawi wysokość i rodzaj wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie, czego w niniejszej sprawie skarżący nie uczynił. W efekcie są to gołosłowne oświadczenia strony, które nie zostały w żaden sposób udokumentowane odpowiednim materiałem źródłowym. Skarżący nie wyjaśnił również kwestii ewentualnego majątku posiadanego przez niego w okresie dwuletnim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca wezwany został do wykazania posiadanych przez niego oraz żonę (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim) nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, w okresie od 01.01.2014 r. do chwili obecnej. W przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku skarżący zobowiązany został do wskazania tytułu prawnego, kwoty zakupu, ewentualnie ceny sprzedaży oraz wskazania przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży. Tym samym odpowiedź na powyższe pytanie o treści "nie dotyczy", nie wypełnia wystosowanego do skarżącego wezwania. Złożone w ten sposób oświadczenie nie jest jednoznaczne w swojej treści, a w konsekwencji na jego podstawie nie można ocenić, czy wnioskodawca w podanym okresie posiadał jakiekolwiek majątek i jak nim rozporządzał. Wskazywana we wniosku PPF, aktualnie trudna sytuacja materialna nie wyklucza posiadania majątku, w okresie poprzedzającym złożenie niniejszego wniosku, umożliwiającego poniesienie kosztów sądowych w sprawie lub ich części. Podobnie nie została potwierdzona okoliczność rozwodu pomiędzy skarżącym i jego żoną. Wnioskodawca został wezwany do wyjaśnienia czy pozostaje w związku małżeńskim, podania ewentualnych dochodów żony i jej stanu majątkowego, bądź nadesłania kopii orzeczenia sądowego w przypadku orzeczenia między małżonkami separacji bądź rozwodu. Wezwanie wnioskodawcy do złożenia oświadczeń bądź przedłożenia odpowiednich dokumentów w wyżej wskazanym zakresie podyktowane było wykazywaniem przez niego braku jakichkolwiek źródeł własnego utrzymania oraz ustawowym obowiązkiem wzajemnej pomocy ciążącej na małżonkach, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego. W tym celu wezwano skarżącego do wyjaśnienia kwestii czy pozostaje on w związku małżeńskim i jak kształtuje się sytuacja materialna jego żony bądź przedłożenia dokumentów o rozwiązaniu małżeństwa. Wnioskodawca nie potwierdził oświadczenia o treści "jestem po rozwodzie na wniosek byłej małżonki" odpowiednim dokumentem źródłowym do czego był zobowiązany w trybie art. 255 p.p.s.a. Skarżący nie przedłożył także dokumentów potwierdzających złożone oświadczenie, że "obecnie nie prowadzę działalności gospodarczej". Tym samym brak jest jakiegokolwiek potwierdzenia faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego. Nie wyjaśniono przy tym czy działalność ta została zawieszona czy wyrejestrowana, kiedy miało to miejsce, czy skarżący w związku z tym zarejestrował się w Urzędzie Pracy, uzyskując status osoby bezrobotnej. Podobnie wnioskodawca nie ustosunkował się do wezwania w zakresie wartości i rodzaju składników majątku wykorzystywanego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, oświadczając jedynie, iż w związku z nieprowadzeniem działalności gospodarczej nie posiada żadnych dokumentów w tym zakresie. Tym samym nie są znane losy ewentualnego majątku (środków trwałych, towarów, zapasów) oraz zasobów finansowych pozostałych po zakończeniu działalności gospodarczej. Informacje te były istotne dla oceny całokształtu sytuacji materialnej skarżącego. Reasumując podkreślić należy, że celem wystosowanego do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było możliwie najbardziej dokładne ustalenie jego faktycznej kondycji finansowej i stwierdzenie, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych zawartych we wniosku strony. Przepis ten wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej (por. postan. NSA z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt II FZ 1955/14, publ. CBOiS). Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawcy w zakresie jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jego faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Sąd (referendarz sądowy) nie ma obowiązku prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych, bądź też gdy dane przedłożone przez skarżącego po prostu nie są wystarczające. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.