I SA/Ol 555/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 4 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr Rep. "[...]" w przedmiocie: łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013r. postanawia: 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2013r. skarżąca M. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwojgiem dzieci. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o powierzchni 80 m2 posadowionego na działce o powierzchni 0,31 ha oraz działki o nr 198 o powierzchni 0,16 ha. Innego majątku nieruchomego, ruchomości, zasobów pieniężnych nie posiada. Skarżąca wraz z mężem utrzymują się z rent socjalnych w kwocie po 610,33 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 1.220,66 zł. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała, iż oboje z mężem utrzymują się z rent socjalnych, mają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym. Podniosła, iż wskazane kwoty muszą wystarczyć na utrzymanie rodziny, w tym zakup książek i zeszytów do szkoły. Do wniosku załączono kserokopie decyzji w przedmiocie podwyższenia renty socjalnej, z których wynika wskazana wyżej wysokość dochodu wnioskodawczyni i jej męża. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zwolnienie M. K. od kosztów sądowych podyktowane jest przede wszystkim jej trudną sytuacją finansową, która jest głównym wyznacznikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania. Za taką oceną przemawia przede wszystkim wysokość i rodzaj uzyskiwanych dochodów. Wskazać należy, iż otrzymywane środki finansowe muszą wystarczyć na utrzymanie czteroosobowej rodziny w tym dwoje uczących się dzieci. Skarżąca poza domem, zaspokajającym potrzeby mieszkaniowe rodziny oraz działki nie posiada majątku. Uzasadnia to przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, którego koszty uczestnictwa w sprawie w imieniu skarżącej miałby ponieść budżet państwa, nie mieści się w pojęciu niezbędnych kosztów postępowania, w szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Sąd (referendarz sądowy) decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, orzekający powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) jak i charakter rozpatrywanej sprawy. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że sytuacja procesowa, w jakiej znalazła się skarżąca nie powoduje konieczności przyznania jej pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy polecenia Sądu. Złożyła już skargę do sądu I instancji, pomimo, że nie korzystała w tym zakresie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto w żaden sposób nie uzasadniła konieczności występowania w sprawie profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym reprezentowanie skarżącej przez profesjonalnego pełnomocnika nie będzie konieczne, zwłaszcza biorąc także pod uwagę nieskomplikowany charakter sprawy. O ile natomiast zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, o czym nie można przesądzać na obecnym etapie postępowania, skarżąca będzie mogła ponownie ubiegać się o prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Stanowisko powyższe uzasadnia pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 (publ. CBOiS), w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że na tym etapie postępowania skarżąca, działając bez pełnomocnika, nie zostanie pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Sąd zbada bowiem zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18.10.2005 r., sygn. akt II FZ 670/05, publ. CBOiS). Powyższy pogląd podzielił również NSA w postanowieniu z dnia 23.06.2009 r., sygn. akt I FZ 139/09 (publ. CBOiS), w którym stwierdził m.in., że "nie do zaakceptowania byłby pogląd, że trudna sytuacja materialna, uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych, w każdej sprawie musi skutkować ustanowieniem dla Strony profesjonalnego pełnomocnika. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu spawy". W związku z tym, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.