I SA/Ol 556/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. A. o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu M. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lipca 2011r., Nr "[...]" w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. W skardze z dnia 12 sierpnia 2011r M. A. zawarł wniosek o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu z uwagi na swój zły stan zdrowia. Podniósł, iż doznał "[...]", a skutki choroby odczuwa do dziś "[...]". Do skargi załączył dwa dokumenty potwierdzające wizyty w poradniach: "[...]" oraz NZOZ "A". Wnioskiem z dnia 20 września 2011r. skarżący M. A. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada nikogo na utrzymaniu. Z tytułu pracy osiąga wynagrodzenie w wysokości 300 zł, z tytułu czynszu otrzymuje 1.000 zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 180 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 3 ha (łąka), udziału 50% w innej nieruchomości. Nie posiada zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych itp. Jak również przedmiotów wartościowych. Argumentując wniosek wyjaśnił, iż wysokość jego dochodów w ostatnich latach zaledwie wystarczała mu na egzystencję. Wskazał, iż z powodu remontów dróg wokół jego nieruchomości utrudniających wjazd na działkę - w W. k. G., zmalała liczba gości nocujących u niego. W związku z czym musiał zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą. Do złożonego wniosku załączył zeznania podatkowe PIT – 36, PIT/B za rok 2010 i 2009. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący w piśmie z dnia 5 października 2011r. złożył oświadczenie, iż dom o powierzchni 180 m2 to nieruchomość w W., w której skarżący nie może się zameldować z powodu niezakończonej procedury budowlanej. W domu przy ul. "[...]" w S. skarżący nie zamieszkuje choć jest w nim zameldowany. Jest to niewielki dom "poniemiecki" wymagający kapitalnego remontu. Prace remontowe wnioskodawca prowadzi w nim od 1995r. okresowo w miarę możliwości finansowych. Zamieszkuje nieodpłatnie u siostry A. A. przy ul. "[...]" w S. lub zimą w jej mieszkaniu przy ul. "[...]" we W. W zamian skarżący świadczy drobne usługi w ogrodzie, przy pracach remontowych oraz partycypuje w kosztach utrzymania takich jak: prąd, woda, gaz, opał, śmieci, Internet, telewizja. Koszty te wynoszą około 1.000 zł miesięcznie na 4 osoby ( siostra z mężem i synem oraz skarżący). Skarżący pokrywa 30% tych kosztów tj. 300 zł miesięcznie. Koszty wyżywienia wnioskodawca określił na około 700 zł miesięcznie, koszty odzieży około 100 zł . Wyjaśnił, iż w 2009r. zaciągnął kredyt na prowadzoną działalność w W. w wysokości 10.000 zł, obecnie spłaca raty w wysokości 280 zł miesięcznie. Dodał również, iż raz w miesiącu odwiedza matkę zamieszkałą w D. kupując jej żywność, ubrania, leki – koszty pomocy to około 500 zł w połowie z siostrą (tj. 250 zł na osobę). Wyjaśnił, iż w tym roku zakupił na raty sprzęt AGD kuchnia, lodówka, itp., ponieważ u siostry był już sprzęt bardzo stary i mało funkcjonalny, z tego tytułu będzie spłacał raty w wysokości 300 zł miesięcznie. Wykazał, iż koszty eksploatacji samochodu to około 800 zł rocznie z tytułu ubezpieczenia oraz 200 zł miesięcznie koszty paliwa. Wskazał, iż nie prowadzi działalności rolniczej, nie oddał też łąk w dzierżawę, opłaca jedynie podatek od nieruchomości w wysokości 150 zł rocznie. Oświadczył, że w tym roku zaprzestał i już nie prowadzi działalności polegającej na wynajmie pokoi. Nieruchomość tę oddał w dzierżawę za pomoc w spłacie rat i pomoc w ponoszeniu bieżących kosztów utrzymania. Przedłożył również elektroniczne zestawienie operacji za okres od 01.07.2011r do 03.10.2011r. z "[...]" Konta dotyczących prowadzonej działalności pod nazwą "B" Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe. Postanowieniem z dnia 19 października 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu we wnioskowanym zakresie.. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, w którym nie zgadzając się z powołanym rozstrzygnięciem wskazał, iż jego dochody mają charakter sezonowy (lipiec, sierpień), są niskie (poniżej 10.000 zł rocznie) i nie pokrywają faktycznie ponoszonych całorocznych kosztów takich jak: ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, ścieki, wywóz śmieci, telefon , Internet. Różnicę w dochodach i kosztach utrzymania pokrywał do chwili obecnej z własnych oszczędności, które zostały zgromadzone podczas wieloletniej pracy za granicą, lecz które uległy powolnemu wyczerpaniu. Wskazał, iż nieuzasadnione obciążenia podatkowe jak i koszta sądowe narażają go na egzystencję w ubóstwie. Nie zgodził się również ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu o możliwości uzyskania przez niego potencjalnych dochodów z uwagi na posiadanie majątku nieruchomego. Podniósł, iż pomoc prawna jest mu konieczna, gdyż po przebytym "[...]" cierpi na "[...]". Dolegliwości te uniemożliwiają mu właściwe nadzorowanie spraw urzędowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)- dalej powoływana jako p.p.s.a. Stosownie do treści art. 245 § 1-3 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia sprawy sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy p.p.s.a. - będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, iż skarżący jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 180 m2 w W., posiada dom w S., nadto jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 3 ha. Skarżący nie wykazał, aby majątek ten był przedmiotem zajęcia komorniczego czy też obciążony był hipoteką. Poza nieruchomością w W. nie użytkuje i nie osiąga jakichkolwiek pożytków z pozostałych nieruchomości. Dlatego też, biorąc pod uwagę majątek skarżącego w postaci wyżej opisanych nieruchomości, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Rozpoznając niniejszy wniosek Sąd zauważa, iż nie są spójne wyjaśnienia skarżącego odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca raz wyjaśnia, iż prowadzona działalność została zawieszona, innym razem oświadcza, iż nieruchomość (w której prowadzona jest działalność) oddał w dzierżawę za pomoc w spłacie rat oraz bieżących kosztów utrzymania, następnie tak jak w sprzeciwie wykazuje iż dochody uzyskiwane z działalności są nikłe i sezonowe. Należy uznać, iż wyjaśnienia w tym zakresie poza swoją lakonicznością, są sprzeczne i nie wyjaśniają w sposób jasny i zupełny rzeczywistego stanu rzeczy. Skarżący nie wyjawił, a tym bardziej nie uwiarygodnił w jakikolwiek sposób, komu tę nieruchomość wydzierżawił, na jakich warunkach, za jaką odpłatnością czy też na jaki okres. Brak szczegółowego wyjaśnienia kwestii prowadzonej działalności powoduje niemożność rzetelnej oceny złożonego wniosku. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien oceniać wykazywaną sytuację wnioskodawcy na podstawie rzetelnych, kompletnych oraz w pełni wyczerpujących oświadczeń i dodatkowych dokumentów. Sąd zauważa również, iż skarżący w związku z zaciągniętymi kredytami uiszcza miesięcznie z tytułu rat kwotę w łącznej wysokości 580 zł. Uprawnionym zatem będzie wniosek, iż wnioskodawca posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Niezrozumiałe bowiem byłoby, aby skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania, a jednocześnie żądał by na tej podstawie koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Stanowisko w tym zakresie nie traci aktualności również w świetle umotywowania w sprzeciwie, iż nadwyżka wydatków pokrywana była z posiadanych oszczędności, które ulegają wyczerpaniu. Dodatkowo wątpliwości co do wiarygodności wzbudza okoliczność zaciągnięcia pożyczki na zakup sprzętu AGD, nie do własnego mieszkania i możliwość ponoszenia przez skarżącego z tego tytułu dodatkowych stałych wydatków miesięcznych w wysokości 300 zł. Sąd stwierdził również, iż pomimo podnoszenia argumentu o złym stanie zdrowia, skarżący nie wykazał (a tym bardziej nie udokumentował) jakichkolwiek wydatków związanych z leczeniem czy zakupem lekarstw. Wnioskodawca nie wykazał, aby jego stan zdrowia "uniemożliwiał mu właściwe nadzorowanie spraw urzędowych". Skarżący dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszelkie czynności procesowe przed Sądem. Natomiast treść pism wskazuje, że skarżący nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków Na marginesie jedynie Sąd zauważa, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Reasumując należy stwierdzić, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy, poza wykazanym majątkiem w postaci nieruchomości, nie została wyjaśniona w sposób jasny i zupełny. Bez dokładnego natomiast ustalenia całokształtu stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.