I SA/Ol 562/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.D. o zwolnienie od kosztów sądowych sprawie ze skargi J.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]"nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia przyznać prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 100 (słownie: stu) zł WSA/post.1-sentencja postanowienia W skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia "[...]"., w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych, J.D. (dalej; skarżący, wnioskodawca, strona), zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Następnie na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej PPF, w uzasadnieniu wniosku zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A.D.. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez współmałżonków w łącznej w wysokości "[...]" miesięcznie. Skarżący wraz z żoną jest właścicielem domu o powierzchni 115 m2 o wartości ok. 360.000 zł. Innego majątku nie posiadają. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał na swój wiek i osiągane dochody, z których jak twierdzi, nie jest wstanie zaspokoić bieżących potrzeb życiowych rodziny wnioskodawcy. Na trudną sytuację życiową wnioskodawcy wpływa także stan zdrowia, w związku z czym wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, iż wraz z żona ponoszą następujące wydatki: leczenie 460,92 zł, koszty utrzymania domu 1054,34 zł oraz potrącenia na rzecz organów podatkowych – 519,94 zł., w sumie wydatki rodziny kształtują się na poziomie 2035,20 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2016r., poz. 718) dalej zwana w skrócie p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku sygn. akt FZ 478/04, (niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżących z obowiązku ich ponoszenia. Na wstępie należy stwierdzić, że na obecnym etapie postępowania sądowego jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu jest uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalszym jego etapie mogą, ale nie muszą, pojawić się dalsze koszty postępowania w postaci np. opłaty kancelaryjnej od sporządzenia uzasadnienia wyroku – 100 zł czy też wpisu od skargi kasacyjnej – 250 zł. Ponadto kierując się zarówno treścią wniosku złożonego wraz ze skargą jak i zakresem żądania określonym przez wnioskodawcę w uzasadnieniu wniosku na formularzu PPF uznano, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Przechodząc zatem do oceny złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w kontekście przesłanek uprawniających do przyznania prawa pomocy stwierdzić należy, że z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że gospodarstwo domowe strony utrzymuje się z kwoty w wysokości ok. "[...]" miesięcznie. Z tego małżonkowie D. ponoszą stałe wydatki miesięczne w wysokości 2035,20 zł. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że z uzyskiwanych dochodów wnioskodawcy są w stanie opłacić koszty sądowe w zakresie częściowym w kwocie 100 zł. Podkreślić bowiem należy, że zarówno wnioskodawca jak i jego małżonką otrzymują stałe miesięczne dochody, których wysokość pozwala na opłacenie części kosztów sądowych. Porównując bowiem wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów z wysokością dochodów uprawniających do uzyskania zasiłku rodzinnego z pomocy społecznej, które to na okres 2015/2016 roku zostało określone na kwotę 674,00 zł., należy uznać, że uzyskiwane przez gospodarstwo domowe skarżącego dochody nie pozwalają zaliczyć go do kręgu osób ubogich, do których to w istocie kierowana jest instytucja prawa pomocy. Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl dalej: CBOSA). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, publ. CBOiS). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (opubl. CBOSA), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Dodatkowo stwierdzić należy, że oceny tej nie zmienia fakt, iż z uzyskiwanych dochodów organ egzekucyjny potrąca wnioskodawcy kwotę 519,94 zł miesięcznie. Zarówno bowiem należności z tytułu podatków jak i należności z tytułu opłat sądowych są dochodami Państwa, zaś fakt zapłaty jednych nie stanowi uzasadnionej podstawy do zwolnienia z innych należnych Państwu opłat (dochodów). Ewentualne przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z powodu spłaty zaległości podatkowych oznaczałoby nic innego jak, akceptację działań strony, prowadzących do powstania zaległości podatkowych i postawiłoby ją w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych obywateli terminowo i rzetelnie rozliczających się z budżetem Państwa. Mając na uwadze powyższe postanowiono przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. uznając, że sytuacja materialna i życiowa wnioskodawcy pomimo, że nie spełnia kryterium dochodowego do uzyskania zasiłku rodzinnego, które to wyznacza kryterium ubóstwa w naszym kraju, jednak uwzględniając wysokość ponoszonych kosztów utrzymania i wydatki na leczenie nie pozwala mu na całkowite opłacenie kosztów sądowych. Na marginesie należy stwierdzić, że przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa w ustalonym stanie faktycznym stanowiłoby naruszenie zarówno art. 71 jak i art. 84 Konstytucji RP. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia zarówno dobro rodziny (jednostki) jak i zasadę powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25.04. 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ.: CBOSA). W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.