I SA/Ol 579/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia adwokata WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 28 lipca 2016r. skarżąca A. D. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł (stosownie do § 2 ust. 3 pkt 13 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]) oraz o ustanowienie adwokata. Z danych zawartych w formularzu wniosku (PPF) wynikało, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w wysokości od 1.000 zł do 4.000 zł miesięcznie. Wskazała, iż jej mąż osiąga wirtualny dochód z 1 ha przeliczeniowego w wysokości 220 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wskazała, iż nie posiada jakiegokolwiek majątku nieruchomego, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł, a także oszczędności i innych zasobów pieniężnych. Mąż skarżącej jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2 ha 60 arów w "[...]" oraz działki o powierzchni 40 arów. Wskazała, że nieruchomości powyższe Sąd przyznał mężowi w drodze podziału majątku wspólnego małżonków. Wnioskodawczyni wykazała następujące zobowiązania i stałe wydatki: rehabilitacja 1.000 zł miesięcznie, energia elektryczna 230 zł miesięcznie wywóz nieczystości 130 zł kwartalnie, wywóz śmieci 24 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości 109 zł kwartalnie, opłata za telefon i Internet 220 zł, zadłużenie w Urzędzie Skarbowym – uregulowane w 2016r. 5.828,7 zł. Argumentując wniosek skarżąca podniosła, iż w 2014r. uległa poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu w związku z czym została jej przyznana II grupa inwalidzka. Leczy się specjalistycznie, korzysta z rehabilitacji. Nie otrzymuje żadnych świadczeń z ZUS ponieważ posiada zadłużenie zarówno w ZUS jak i Urzędzie Skarbowym. W 2011r. zawarła z mężem małżeńską umowę majątkową w przedmiocie ustanowienia małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Dodała, że mąż z przyczyn zdrowotnych nie może pracować w gospodarstwie. W 2000r. uległ wypadkowi, stwierdzono u niego niewydolność krążeniową i oddechową, przyjmuje na stałe leki. Pomaga skarżącej w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Do złożonego wniosku załączono kopię pisma z KRUS w przedmiocie składek ubezpieczeniowych (k. 24), kopię postanowienia SR w "[...]" z dnia 24 maja 2016r. w przedmiocie podziału majątku wspólnego (k. 25), kserokopię przelewu wpłaty na rzecz US w wysokości 128 zł (k.26), kserokopię pisma w przedmiocie doręczenia odpisu wyroku radcy prawnemu (k. 27), kserokopię wyroku SO w Olsztynie z dnia 29 kwietnia 2016r. w przedmiocie oddalenia powództwa o przyznanie prawa do renty (k.28), kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS (k. 29), kserokopię aktu notarialnego w przedmiocie małżeńskiej umowy majątkowej (k. 30-31), kserokopię dokumentów potwierdzających przychód i koszty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres styczeń, marzec, kwiecień, maj, czerwiec 2016r. (k. 33-36), kopie trzech przelewów bankowych (nieczytelne), kopię potwierdzenia wywozu nieczystości płynnych (k. 37), kopię przelewu bankowego na rzecz US w wysokości 500 zł, kopię przelewu bankowego na rzecz US w wysokości 1.200 zł, kopię przelewu bankowego na rzecz US w wysokości 1.900 zł, kopię przelewu bankowego (nieczytelny (k. 38), kopię zaświadczenia z Urzędu Miasta i Gminy w "[...]" w przedmiocie rocznego dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego męża wnioskodawczyni (k. 39). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r, poz. 718, ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości niewystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek skarżącej zasługuje na częściowe uwzględnienie tj. w zakresie odnoszącym się do kosztów sądowych. Za powyższym przemawia fakt, iż wysokość uzyskiwanych przez skarżącą z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej środków nie jest stała i waha się w granicach od 1.000 zł do 4000 zł miesięcznie. Tym samym w niektórych miesiącach będą w stanie zaspokoić jedynie podstawowe potrzeby rodziny tj. konieczne wydatki życia codziennego. Zwalniając skarżącą od kosztów sądowych szczególnie wzięto pod uwagę jej stan zdrowia, to że uległa wypadkowi samochodowemu i niezbędna jest jej rehabilitacja. Koszty związane z rehabilitacją stanowią ponadprzeciętne wydatki gospodarstwa domowego. Niemniej jednak uzyskiwane przez skarżącą dochody nie są na tyle niskie, aby nie była ona w stanie poczynić oszczędności w celu ustanowienia dla siebie pełnomocnika. Powyższe stanowisko potwierdza okoliczność, iż wnioskodawczyni była w stanie z osiąganych dochodów spłacić w 2016r. ciążące na niej zobowiązanie wobec Urzędu Skarbowego w wysokości 5.828,7 zł. Ponadto wskazać należy na posiadanie przez męża skarżącej znacznego majątku nieruchomego w skład którego wchodzą działki położone w "[...]", "[...]", "[...]" o łącznej wartości 750.000,00 zł. Majątek ten może zatem służyć pozyskaniu dodatkowych środków pieniężnych. Posiadane nieruchomości mogą być przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych takich jak np. najem, dzierżawa (jeżeli nie mogą być wykorzystywane rolniczo przez męża wnioskodawczyni z uwagi na stan zdrowia) czy też ostatecznie sprzedaż, mogą być także wykorzystane jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki, znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do przyznania prawa pomocy, w tym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wykazanej przez skarżącą okoliczności ustanowienia miedzy małżonkami rozdzielności majątkowej oraz podziału majątku wspólnego wskazać należy na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Dodatkowo wskazać należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd w razie uzasadnionej potrzeby do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.