I SA/Ol 580/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia"[...]", Nr Rep. "[...]" w przedmiocie: łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący M. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz pisma z dnia 21 września 2017r., w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci w wieku 10, 8 i 6 lat. Skarżący jest rolnikiem prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 101 ha, z którego uzyskuje roczny przychód w wysokości "[...]" zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 110 m2 oraz 56 ha nieruchomości rolnej, 45 ha dzierżawi. Ponadto jest właścicielem ok. 100 sztuk bydła mlecznego opasowego oraz maszyn rolniczych o wartości "[...]" zł. Odnośnie swoich zobowiązań wyjaśnił, iż miesięcznie wydatkuje kwotę około "[...]" zł. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie uiścić kwoty 100 zł bez uszczerbku dla egzystencji jego i rodziny. Wyjaśnił, iż w chwili obecnej nastąpił "zator w płatnościach" spowodowany zaległościami w regulowaniu płatności przez firmy odbierające od niego produkty rolne. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Za powyższym stanowiskiem przemawia fakt, iż skarżący uzyskuje miesięczne przychody w wysokości około "[...]" zł (przychód roczny "[...]" zł), jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego i ruchomego. Stwierdzić zatem należy, że skarżący posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, przez który należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Bieżące problemy finansowe, które akcentuje wnioskodawca czy też stałe miesięczne wydatki w wysokości około "[...]" zł, nie są wystarczającą podstawą do zwolnienia go od kosztów sądowych w wysokości 100 zł tytułem wpisu od skargi. Nie można bowiem zgodzić się, że osoba prowadząca 100 ha gospodarstwo rolne, będąca właścicielem 56 ha, 100 sztuk bydła, maszyn rolniczych znacznej wartości, mająca zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w postaci własnego domu, nie jest w stanie uiścić kwoty 100 zł. Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016r. sygn. akt I OZ 732/16, publ. CBOSA). Biorąc zatem pod uwagę dochody skarżącego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz posiadany majątek nieruchomy i ruchomy, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu (100 zł), stwierdzić należy, że będzie on w stanie ponieść koszty sądowe. Natomiast ewentualny obowiązek poniesienia innych opłat sądowych, których wysokość każdorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł (opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia pobiera się w kwocie 100 zł, wpis stały od ewentualnej skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie wyniesie 100 zł) rozłożony zaś będzie w czasie. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie kłóciłoby się z ratio legis instytucji przyznania prawa pomocy, albowiem ta została stworzona jedynie dla osób, które ze względu na swoje niewielkie dochody, brak jakiegokolwiek majątku oraz pozbawione (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, nie mogą dochodzić swych praw przed sądem. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.