I SA/Ol 589/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: określenia daty powstania długu celnego, określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 21 października 2013r. skarżący W. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 195 zł oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.140 zł netto. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 23,12 m2. Innego majątku nie posiada: innych nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów pieniężnych. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku własnego utrzymania. Wskazał, iż jego emerytura wynosi 1.140,88 zł, natomiast koszty utrzymania wynoszą odpowiednio: czynsz: 110 zł, opłata za prąd 22,18 zł, opłata za c.o. i ciepłą wodę 88,98 zł, opłata za gaz ziemny 25,04 zł, wydatki na lekarstwa i leczenie około 100 zł, wydatki na środki czystości około 80 zł. Pozostałą kwotę, około 713 zł wydatkuje na żywność oraz odzież. Do złożonego wniosku skarżący załączył oryginał zaświadczenia o pobieraniu emerytury potwierdzający wysokość otrzymywanego dochodu (k.25). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r, poz. 270), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i finansowa wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto pod uwagę, że potrzeby bytowe skarżącego zaspokajane są z ograniczonych środków finansowych, pozostających po opłaceniu wszelkich niezbędnych kosztów i wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Skarżący utrzymuje się z emerytury, która wystarcza na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb. Wysokość uzyskiwanego dochodu przy uwzględnieniu wykazanych wydatków prowadzi do wniosku, że uiszczenie przez skarżącego kosztów sądowych nastąpiłoby z uszczerbkiem jego utrzymania koniecznego. Dlatego też zwolniono wnioskodawcę od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Odnośnie zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. należy zauważyć, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest na tyle zła, aby niemożliwe było poniesienie przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać należy, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości mieszkalnej. Posiada zatem majątek nieruchomy, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. Osiąga również niewysokie, lecz stałe dochody z tytułu emerytury. Jego sytuacja bytowa jest stabilna ma zapewnione miejsce zamieszkania oraz stałe dochody. Dlatego też zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych umożliwiono mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku poniesienia całości kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Dodatkowo argumentując odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Powyższy pogląd podzielił również NSA w postanowieniu z dnia 23.06.2009 r., sygn. akt I FZ 139/09, w którym stwierdził m.in., że "to do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu spawy". W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.