I SA/Ol 596/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 27 października 2012r. skarżący M. M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem i córką. Skarżący jest rencistą i z tego tytułu otrzymuje rentę chorobową w wysokości 862 zł, żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 853,48 zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 120 m2 (współwłasność z żoną) oraz nieruchomości przemysłowej – działki 3000m2, budynki 300m2 (współwłasność z R. P.). Innego majątku nie posiada: zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych powyżej 3000 euro. Wyjaśnił, iż pozostaje z małżonką w ustroju rozdzielności majątkowej. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał na zajęcie komornicze z renty chorobowej w wysokości ¼ dochodu. Podniósł również, iż ponosi ratalne spłaty kary grzywny od maja 2012 do lutego 2013r. Mając na uwadze, iż postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie dotyczyło umorzenia zaległości podatkowych, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku, zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżący zamieszkuje w domu jednorodzinnym o powierzchni 120 m2 położonym na działce (grunt oddany w użytkowanie wieczyste) o powierzchni 707m2 w "[...]". Wartość domu według oświadczenia strony wynosi 350.000 zł. Na nieruchomości ustanowiona została hipoteka na rzecz Skarbu Państwa przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący jest właścicielem udziału wynoszącego ½ części nieruchomości składającej się z 3 działek o powierzchni 3000 m2 położonej w "[...]", wartość nieruchomości oszacował na kwotę 750.000 zł. Na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka z tytułu pożyczki na kwotę 90.000 zł. Skarżący posiada samochód "[...]" rocznik 2007, którego nie może sprzedać z uwagi na uszkodzenia pokolizyjne w karoserii oraz instalacji elektrycznej. Współwłaścicielem samochodu jest "[...]" Bank. Skarżący wykazał następujące miesięczne wydatki: energia elektryczna średnio – 150 zł, ogrzewanie węgiel i drewno średnio – 235 zł, usługi telekomunikacyjne 105,68 zł, woda i ścieki – 103 zł, wywóz nieczystości 20,79 zł, gaz 30,50 zł, ubezpieczenie OC samochodu 45 zł, wyżywienie około 300 zł. Wnioskodawca określił również stan swojego zadłużenia w bankach i instytucjach finansowych na kwotę 350.000 zł wskazał iż, spłaty zostały zawieszone. Żona skarżącego uzyskała świadczenie emerytalne od dnia 19.04.2012r., poprzednio była osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca korzystał z pomocy Miejskiego Ośrodka Opieki Społecznej w "[...]". Skarżącemu legitymującemu się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przyznano zasiłek pielęgnacyjny na okres od 01.09.2011 r. do 31.10.2012 r. w kwocie 153,00 zł miesięcznie, zasiłek stały od miesiąca lutego 2012 r. do dnia 31.10.2012 r. w kwocie 274,50 zł miesięcznie, zasiłek celowy z przeznaczeniem na zaspokojenie bieżących potrzeb od miesiąca lutego 2012 r. do kwietnia 2012 r. w kwocie 150,00 zł miesięcznie oraz zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności od miesiąca lutego 2012 r. do kwietnia 2012 r. w kwocie 150,00 zł miesięcznie. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie niniejszych rozważań stwierdzić należy, że przedstawiona sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący wykazał przesłanki do zastosowania w jego przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodzić należy się ze skarżącym, iż jego sytuacja finansowa nie pozwala na zgromadzenie zasobów finansowych, co w konsekwencji powoduje, iż może mieć on trudności z poniesieniem kosztów postępowania oraz kosztów związanych z ustanowieniem radcy prawnego. Uzyskiwane dochody rodziny, renta chorobowa skarżącego oraz emerytura małżonki w łącznej kwocie 1.715 zł przeznaczane są na bieżące koszty utrzymania rodziny. Dodać należy, iż skarżący ma na utrzymaniu dwoje dzieci, a wspólne gospodarstwo domowe prowadzone jest przez cztery osoby. Biorąc jednakże pod uwagę całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy stwierdzić należy, iż nie jest ona na tyle zła, aby uprawniała do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oceniając sytuację materialną wzięto pod uwagę, iż wnioskodawca posiada stałe i regularne dochody z tytułu renty, a jego małżonka stałe dochody z tytułu emerytury, które wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Stwierdzić również należy, iż sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna. Wnioskodawca posiada stałe miejsce zamieszkania, dom o powierzchni 120 m2 zabezpieczający jego potrzeby mieszkaniowe, ponadto jest współwłaścicielem nieruchomości w "[...]". Wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, postanowienie NSA z dnia 26 września 2012r., sygn. I OZ 698/12, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2011r., sygn. I GZ 48/11, postanowienie WSA w Opolu z dnia 20 czerwca 2011r., sygn. II SA/Op 526/10, orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl ). Odnosząc się do powyższego zauważenia wymaga, iż nieruchomość w "[...]" obciążona jest hipoteką do kwoty 90.000 zł. Skarżący określił natomiast jej wartość na około 750.000 zł. Część jego udziału (1/2) wynosi zatem 375.000 zł pomniejszona o obciążenie hipoteczne. W przedstawionych okolicznościach faktycznych uznano, iż uzyskujący stały i regularny dochód skarżący, posiadający dodatkowy majątek nieruchomy w postaci nieruchomości przemysłowej, będzie w stanie ponieść ewentualne koszty związane z ustanowieniem radcy prawnego. Na marginesie wskazać należy, iż ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika na etapie postępowania przed Sądem I instancji ma charakter fakultatywny, od którego nie zależy dalszy byt sprawy, w przeciwieństwie do uiszczenia kosztów sądowych związanych z zainicjowaniem postępowania sądowego. Zwalniając zatem skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych umożliwiono mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. W ocenie rozpoznającego wniosek przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uprawniają bowiem do stwierdzenia, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a., że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uznano, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z wniesieniem skargi. Wzięto bowiem pod uwagę niskie dochody rodziny, posiadane wysokie zadłużenie skarżącego oraz fakt korzystania przez niego i jego rodzinę z pomocy ośrodka pomocy społecznej. Jeżeli jednak w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia radcy prawnego, to przy braku obowiązku poniesienia kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Dodatkowo argumentując odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Dlatego też brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. małżonkę, rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.