I SA/Ol 636/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2010 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 7 listopada 2011r. skarżąca E. W. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni jest współwłaścicielką siedliska w trakcie budowy. Budowa została wstrzymana z uwagi na brak dochodów. Ponadto jest współwłaścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 5,61 ha (łąki, pastwiska, ziemia rolna III i IV klasy). Innego majątku tj. innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro wnioskodawczyni nie posiada. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem oraz córką. Córka pozostaje na utrzymaniu matki, nie posiada odrębnego majątku, mąż jest współwłaścicielem gospodarstwa. Jedynym dochodem rodziny jest dopłata bezpośrednia do gruntów, która za ubiegły rok (2010) wyniosła 3.100 zł. W piśmie poprzedzającym złożony wniosek skarżąca oświadczyła, iż nie osiąga żadnego wynagrodzenia, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie osiąga również dochodu z tytułu emerytury czy renty. Wskazała, iż utrzymuje się dzięki pomocy syna. Małżonek również nie pracuje. Podniosła, iż nie posiada żadnych lokat bankowych, akcji, obligacji. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 18.11.2011r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie szczegółowego zestawienia wszystkich kosztów utrzymania rodziny i innych wydatków wraz z dokumentami potwierdzającymi ich ponoszenie, posiadania polis ubezpieczeniowych, sposobu wykorzystywania posiadanej nieruchomości rolnej i dochodów z niej uzyskiwanych, wysokości dochodów i stanu majątkowego syna, na którego utrzymaniu pozostaje rodzina skarżącej, korzystania z placówek pomocy społecznej, wyjaśnienia czy zamieszkuje wraz z rodziną w siedlisku czy w innej nieruchomości, przedłożenia w sytuacji posiadania wyciągów z rachunków bankowych. W wykonaniu wezwania wnioskodawczyni wyjaśniła, iż nieruchomość rolna dzięki dopłatom bezpośrednim utrzymana jest w dobrej kulturze rolnej ( wykaszanie łąk, pastwisk) jednak ze względu na wielkość nie przynosi dochodu. Wskazała, iż syn nie zamieszkuje z nią więc dane dotyczące jego dochodów jak i zatrudnienia nie są jej znane. Syn nie posiada nieruchomości tj. mieszkania, domu, nie posiada także ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro, pomoc syna w utrzymaniu rodziny wnioskodawczyni jest doraźna i nieregularna w formie artykułów spożywczych. Skarżąca wyjaśniła, iż nie korzysta w chwili obecnej z pomocy społecznej. Siedlisko zamieszkiwane jest przez wnioskodawczynię jej męża i córkę. Nieruchomość jest w budowie nie kontynuowanej z powodu braku środków. Skarżąca wyjaśniła iż stan budowy domu to fundamenty i media , stan budowy budynku gospodarczego to 80% stanu końcowego. Skarżąca wskazała również, iż posiada konto bankowe do pozyskania dopłat bezpośrednich, w chwili obecnej nie pobrała z rachunku uzyskanej kwoty dopłaty bezpośredniej za 2010r., z uwagi na kwestionowanie jej wysokości. Dodała, iż nie posiada innych kont, lokat i polis ubezpieczeniowych. Wnioskodawczyni wykazała również miesięczne wydatki rodziny takie jak: energia elektryczna około 200 zł, gaz 40 zł, Internet 60 zł, ubezpieczenie KRUS 100 zł, wyżywienie 400 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym o co wnioskuje skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych ( post. NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Twierdzenia skarżącej co do niemożliwości pokrycia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny nie są bowiem wiarygodne. Analiza przedstawionych przez wnioskodawczynię wydatków daje podstawy do stwierdzenia, iż skarżąca wydatkuje kwotę znacznie większą niż uzyskuje, tj. suma jej stałych kosztów utrzymania przekracza uzyskiwane dochody. Skarżąca wyjaśniła, iż za ubiegły rok osiągnęła wspólnie z mężem dochód w wysokości 3.100 zł z tytułu dopłaty bezpośredniej do gruntu (miesięcznie jest to zatem kwota 258,33 zł), natomiast ponoszone miesięcznie wydatki wynoszą około 800 zł. Skarżąca wyjaśniła co prawda, iż korzysta z pomocy materialnej syna w postaci artykułów spożywczych, jest to jednakże pomoc doraźna i nieregularna. Złożone oświadczenia nie wyjaśniają zatem z jakich środków skarżąca niweluje nadwyżkę wydatków nad dochodami. Miesięcznie nadwyżka ta wynosi 542 zł, natomiast rocznie jest to kwota 6.500 zł ( roczne wydatki 9.600 zł – dochód z tytułu dopłat bezpośrednich 3.100 zł ). Wnioskodawczyni nie wykazała natomiast, aby korzystała z czyjejś pomocy finansowej, nie wykazała również zadłużenia powstałego z powodu braku bieżących środków finansowych. Zauważenia wymaga również, iż skarżąca nie podjęła z rachunku bankowego środków uzyskanych z tytułu dopłat za 2010 rok (3.100 zł), z uwagi na kwestionowanie wysokości otrzymanej kwoty. Tym samym niewyjaśniona pozostała kwestia z czego skarżąca aktualnie się utrzymuje, nie posiadając żadnych innych dochodów i nie wydatkując środków z tytułu dopłat. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Dlatego też uprawnione będzie stwierdzenie, iż sytuacja majątkowa wnioskodawczyni, musi być w istocie inna niż podaje we wniosku. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. W świetle przedstawionych okoliczności nie bez znaczenia – dla oceny całokształtu sytuacji materialnej wnioskodawcy jest również fakt, nie korzystania z jakiejkolwiek pomocy (rzeczowej czy finansowej) odpowiednich placówek pomocy społecznej. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika, iż strona jest zobowiązana do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny jej stanu majątkowego oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy wnioskodawca pozbawiony byłby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Przyjmuje się, że w sytuacji gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji życiowej, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzeń, bo to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt I GZ 212/07 orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż przedstawione oświadczenia są niewystarczające dla sformułowania obiektywnych ustaleń w kwestii przyznania prawa pomocy. Wskazane wyżej wątpliwości oraz brak pełnych danych uniemożliwiają ocenę sytuacji majątkowej skarżącej, przez co należy uznać, że skarżąca nie wykazała, iż jej położenie majątkowe uzasadniało przyznanie prawa pomocy. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.