I SA/Ol 642/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 20 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. R.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 25 września 2013 r. skarżący zwrócił się o ustanowienia radcy prawnego. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Podał, że łączny dochód rodziny wynosi 2.132,10 zł brutto, na co składa się otrzymywane przez skarżącego stypendium z Urzędu Pracy w wysokości 953,10 zł brutto oraz renta żony w wysokości 1.179 zł brutto. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że jest właścicielem domu o powierzchni 96 m2 i mieszkania o powierzchni 35,6 m2. W uzasadnieniu wniosku podał, iż uzyskiwane dochody wydawane są na bieżąco na opłaty związane z mieszkaniem oraz na lekarstwa i żywność. Natomiast w skardze wyjaśnił, iż pomimo nabycia w drodze spadku po zmarłym ojcu nieruchomości (domu), faktycznie pozbawiony jest możliwości korzystania z tej nieruchomości, a ponadto obowiązany jest do spłaty wobec pozostałych spadkobierców. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wezwanie z dnia 28 października 2013 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wnioskodawca podał, że posiada dom o całkowitej powierzchni 144,22 m2 wraz z działką o powierzchni 549 m2 oraz mieszkanie o powierzchni 35,6 m2. Wyjaśnił, iż dokonał spłaty na rzecz jednej spadkobierczyni w wysokości 25.972,63 zł, natomiast łączna kwota do spłaty wobec pozostałych trojga spadkobierców wynosi 112.548,03 zł. Wskazał również na wysokość miesięcznych kosztów utrzymania, w tym: czynsz 460 zł, energia elektryczna 100 zł, internet 59 zł, TV 25 zł, telefon 30 zł, leki 200 zł, odzież 200 zł, środki czystości 100 zł, żywność 700 zł, spłata rat kredytu bankowego 350 zł. Przedłożył ponadto historię rachunków bankowych prowadzonych przez Bank A za okres od 6 kwietnia do 5 września 2013 r. oraz przez Bank B za okres od 1 maja do 30 września 2013 r. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu stwierdził, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Wskazano na majątek nieruchomy wnioskodawcy, jak również na spłatę dokonaną na rzecz jednego ze spadkobierców w wysokości 25.972,63 zł. Ponadto na podstawie wyciągów z rachunków bankowych ustalono, że skarżący opłaca podatek od nieruchomości i podatek rolny z tytułu posiadania trzech nieruchomości, tj. mieszkania w D. przy ul. "[...]", nieruchomości w D. przy ul "[...]" oraz działkę nr "[...]" w N. Podkreślono, że wnioskodawca nie wyjawił w toku postępowania posiadania nieruchomości rolnej, co ustalono dopiero na podstawie przedłożonych historii rachunków bankowych. W oparciu o wyciągi z rachunków stwierdzono również, że skarżący reguluje zobowiązania cywilnoprawne. Wskazano ponadto, że w dniu 27 maja 2013 r. na rachunek bankowy wnioskodawcy wpłynęły środki w wysokości 11.761,91 zł przekazane przez komornika sądowego. Powyższe wskazywało zatem, iż wnioskodawca miał możliwość poczynienia oszczędności we własnych środkach pieniężnych. W sprzeciwie skarżący zarzucił powyższemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia dotyczący faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy, a ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy o sygn. I SA/Ol 295/13, w której przyznano stronie prawo pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. Wskazał, że obecnie jego wynagrodzenie za pracę wynosi 1.400 zł miesięcznie. Odnosząc się zaś do sposobu wykorzystania nieruchomości, podniósł, że nieruchomość o pow. 35,5 m2 służy celom mieszkaniowym jego i jego żony, natomiast nieruchomość o pow. 96 m2 jest cały czas przedmiotem postępowaniem sądowych, a ponadto jest zajęta przez jedną ze spadkobierczyń, co uniemożliwia korzystanie z niej oraz swobodne nią rozporządzanie. Wnioskodawca przedstawił ponadto ponownie miesięczne wydatki ponoszone na utrzymanie: czynsz 460 zł, energia elektryczna 100 zł, spłata rat kredytów 350 zł, media 100 zł, leki 200 zł, żywność 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według przywołanej wyżej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Wskazać przy tym należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy w związku z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowym, oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Zdaniem Sądu, ewentualne poniesienie przez stronę kosztów ustanowienia w niniejszej sprawie pełnomocnika w osobie radcy prawnego, w zestawieniu ze stanem majątkowym wnioskodawcy, a zwłaszcza majątkiem nieruchomym, nie uzasadnia uznania, że poniesienie tych kosztów spowoduje uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.. Podkreślić bowiem należy, że skarżący posiada majątek nieruchomy w postaci trzech nieruchomości, przy czym jednej z nich, tj. działki o numerze ewidencyjnym "[...]’ w N., nie wykazał w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej PPF. Pomimo zaś podnoszonych przez niego twierdzeń co do ograniczonej możliwości korzystania z odziedziczonej nieruchomości w postaci domu o pow. 96 m2, to jednak skarżący jest jej właścicielem. Ponadto według oświadczenia wnioskodawcy dokonał on spłaty w wysokości 25.972,63 zł na rzecz spadkobierczyni, a do spłaty pozostała mu łączna kwota w wysokości 112.548,03 zł na rzecz pozostałych trojga spadkobierców. Analiza operacji uwidocznionych w przedstawionych przez skarżącego wyciągach z rachunków bankowych wskazywała natomiast, że wnioskodawca posiadał zobowiązanie z tytułu pożyczki (zapłata na rzecz Spółki C w dniu 2 czerwca 2013r. kwoty 690,80 zł oraz w dniu 11 czerwca 2013 r. kwoty 1.980 zł). Aktualnie obciąża go również spłata rat kredytu bankowego w wysokości 350 zł miesięcznie. Z ustaleń tych wynikało zatem, że skarżący spłaca swe zobowiązania prywatnoprawne (kredyty bankowe, pożyczki, spłata spadkobierców itp.), które preferuje względem kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Sąd podziela pogląd, iż przedkładanie przez skarżącego należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę na Skarb Państwa. Wnioskodawca powinien bowiem w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy. Wskazane wyżej środki pieniężne, które skarżący przeznaczył na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych potwierdzały, że w odpowiednim czasie dysponował on oszczędnościami, które pozwoliłyby mu na poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto na możliwość poczynienia przez skarżącego oszczędności zabezpieczających pokrycie powstałych w niniejszej sprawie kosztów z własnych środków wskazywał także przelew w wysokości 11.761,91 zł, jakiego w dniu 27 maja 2013 r. dokonał na rzecz wnioskodawcy Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym. W ocenie Sądu, powyższe potwierdzało, że skarżący posiadał środki pieniężne, które w zupełności wystarczyłyby na opłacenie kosztów związanych z ustanowieniem radcy prawnego w niniejszej sprawie, jednakże podjął decyzję o przeznaczeniu tych środków w inny sposób. Ponadto, analizując przedłożone przez wnioskodawcę wyciągi z rachunków bankowych, Sąd stwierdził, że budzą one szereg wątpliwości co do charakteru wydatków dokonywanych przez stronę, których pomimo wyjaśnień przedstawionych w sprzeciwie, w dalszym ciągu nie usunięto. Dotyczy to środków pieniężnych przekazanych za pośrednictwem rachunku bankowego na rzecz A.M. w łącznej wysokości niemal 7.000 zł. Powyższe wskazuje bowiem, iż mając możliwość poczynienia oszczędności we własnych środkach pieniężnych na poczet przyszłych kosztów postępowania sądowego, wnioskodawca rozdysponował je w inny sposób, nie podając przy tym tytułu dokonanych przelewów na rzecz ww. osoby. W tym zakresie należy zaś odwołać się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle którego, pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony składanych w postępowaniu w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków (p. postanowienia NSA: z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem, tak jak w omawianym przypadku, skarżący nie wyjaśnił okoliczności ani też powodów dokonanych przez niego przelewów na rzecz ww. osoby fizycznej, Sąd nie miał podstaw do uznania, że środki te nie mogłyby stanowić pokrycia kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. W kwestii twierdzeń strony, iż w innym postępowaniu toczącym się przed tut. Sądem przyznano jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, wskazać należy, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Jak wskazywał już niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający indywidualną sprawę rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w innej sprawie przez inny skład orzekający (postanowienia z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt: I OZ 416/10, I OZ 418 – 420/10, opubl. http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko to jest tym bardziej nie do przyjęcia w sytuacji, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie, tj. gdy z przedstawionych przez stronę dokumentów wyłaniają się pewne wątpliwości, które uniemożliwiają pełną ocenę stanu rzeczywistego. Zatem przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku należało uwzględniać nie tylko fakt korzystania przez stronę z prawa pomocy w innym postępowaniu, ale też okoliczności złożenia wniosku o prawo pomocy, w tym m.in. sposób i rzetelność wykonania wezwania do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu majątkowego. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie z urzędu radcy prawnego, Sąd wyraża w tym zakresie stanowisko, iż stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego sąd udziela w toku postępowania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Podkreślić należy, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem w postępowaniu przed tym sądem nie ma potrzeby pilnowania terminów oraz formułowania pism procesowych, poza skargą, która już została w sprawie złożona. Ponadto stosownie do art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, niezależnie od stawiennictwa strony, czy jej pełnomocnika na rozprawie. W sytuacji natomiast, gdy zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, o czym nie można przesądzać na obecnym etapie postępowania, strona będzie mogła ponownie ubiegać się o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Odmowa ustanowienia radcy prawnego na obecnym etapie postępowania nie wpływa bowiem na prawo strony do późniejszego ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, posiadanie przez stronę majątku nieruchomego oraz uwidocznione wyżej środki pieniężne, jakimi dysponował wnioskodawca w okresie poprzedzającym wszczęcie postępowania sądowego, prowadziły do wniosku, że posiadał on możliwości zabezpieczenia środków na potrzeby tego postępowania. Prawo pomocy jest natomiast szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r., nr 56547/00, Lex nr 75481). W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co skutkuje odmową przyznania stronie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowi