I SA/Ol 644/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 1 października 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług postanawia: zwolnić skarżącego od wpisu sądowego ponad kwotę 5.000 zł (pięć tysięcy złotych) Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2014r. skarżący R. K., reprezentowany przez radcę prawnego M. R., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 21.228 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem i córką. Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Żona skarżącego jest właścicielką domu o powierzchni 275 m2 oraz samochodu osobowego. Rodzina utrzymuje się z dochodów żony z tytułu umowy zlecenia w wysokości 2.000 zł, umowy o pracę w wysokości 1.680 zł oraz wykonywanej działalności gospodarczej w wysokości 5.000 zł. Wnioskodawca wskazał, iż koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą: ogrzewanie 800 zł miesięcznie, woda, prąd, pozostałe media 400 zł miesięcznie, pozostałe wydatki takie jak wyżywienie, odzież, szkoła środki czystości 1.500 zł miesięcznie. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż uzyskiwane przez niego dochody takie jak: dieta radnego rady miejskiej w "[...]" 840 zł, wynagrodzenie członka rady nadzorczej – 270 zł zostały zajęte przez komornika. Natomiast dochód uzyskiwany z tytułu umowy o pracę na ¼ etatu w wysokości 420 zł brutto, który nie pozwala mu na uiszczenie kosztów sądowych niniejszej sprawy. Dodatkowo z końcem maja 2014r. został zwolniony z pracy tracąc poważne źródło dochodu. Wyjaśnił, iż znajduje się na utrzymaniu żony, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Podniósł także, iż dochody małżonków obciążone są spłatą rat kredytów mieszkaniowych w wysokości 2.700 zł. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, iż koszty ogrzewania domu wynoszą rocznie około 6.000 zł, koszty wywozu nieczystości to około 84 zł miesięcznie, koszty eksploatacji samochodu to około 500 zł, koszty wyżywienia to około 2.000 zł, odzież około 300 zł, środki czystości około 200 zł, raty pożyczek około 2.800 zł, podatek roczny od nieruchomości 400 zł, kosztów leczenia, ubezpieczenia nie są ponoszone. Wnioskodawca wskazał, iż nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy finansowej. Wyjaśnił, iż jego żona posiada dom o powierzchni 275 m2 położony w "[...]" oraz samochód osobowy marki "[...]"2003r o wartości około 10.000 zł. Dodał również, iż nie posiadają żadnych papierów wartościowych, zasobów pieniężnych, oszczędności. Żona wnioskodawcy posiada w rachunku osobistym i firmowym debet na łączną kwotę 33.200 zł, który jest w znacznej części wykorzystany. Skarżący podał, iż w marcu 2011r. sprzedał działkę niezabudowaną za kwotę 60.000 zł, środki uzyskane ze sprzedaży zostały w całości przeznaczone na budowę domu. Odnosząc się do wynagrodzenia pełnomocnika wyjaśnił, iż zgodnie z umową ustną zapłata za usługi radcy prawnego ma nastąpić po zakończeniu postępowania przed sądem administracyjnym, a jej koszt to 2.000,00 zł. Do złożonych wyjaśnień zostały przedłożone harmonogramy spłat trzech kredytów, gdzie łączne raty zobowiązań wynoszą około 2800 zł. Przedłożono również wyciągi z rachunków bankowych, kopie dokumentów z prowadzonej działalności gospodarczej żony, wykaz posiadanych środków trwałych, kopię faktury VAT dotyczącą zakupu urządzeń do prowadzonej działalności gospodarczej z dnia 19.03.2013r., kopie faktur za media: wodę w wysokości 530 zł, za energię elektryczną za miesiące maj-sierpień 2014r. w wysokości około 190 zł miesięcznie, za Internet w wysokości 89,90 zł miesięcznie. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych o co wnosi w niniejszej sprawie skarżący, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje w przypadku, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym, strona musi wykazać, że nie posiada wystarczających środków na obronę swoich interesów przed sądem. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jak już wskazano, prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, z jednej strony należy wziąć pod uwagę aktualną sytuację materialną wnioskodawcy, a z drugiej wysokość kosztów postępowania jakie wnioskodawca zobowiązany jest ponieść. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od całości kosztów sądowych. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący wykazał przesłanki do zastosowania w jego przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę 5.000 zł. Biorąc pod uwagę wysokość wpisu w niniejszej sprawie 21.228 zł ( stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 221,poz. 2193 ze zm.]), skarżący został zwolniony ze znacznej części należnej na chwilę obecną opłaty. Stwierdzić należy iż, wykazane przez R. K. okoliczności nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść części kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Należy podkreślić, że dokonywana ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Zwrócić należy uwagę na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2014 r. sygn. akt I FZ 54/14; orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też ocena możliwości finansowych wnioskodawcy oceniana jest z uwzględnieniem sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego jak i jego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym świetle istotnym jest, iż żona wnioskodawcy posiada majątek nieruchomy w postaci domu o powierzchni 275 m2, ruchomy w postaci samochodu oraz stabilną sytuację finansową w zakresie uzyskiwanych dochodów. Posiadany przez żonę majątek nieruchomy i ruchomy, nie pozwala zaliczyć wnioskodawcy do kategorii osób żyjących w ubóstwie. Następnie należy mieć na uwadze, że łączny dochód rodziny, na który składają się dochody żony z trzech źródeł oraz niezajęty dochód skarżącego z tytułu umowy o pracę w wymiarze ¼ etatu, wynosi 9.100 zł brutto, netto około 8.287 zł. Wydatki rodziny takie jak: ogrzewanie, odpady, koszty eksploatacji samochodu, wyżywienie, odzież, środki czystości, raty kredytów, prąd, Internet zostały wykazane bądź określone na łączną kwotę 6.673 zł. Tym samym rodzinie pozostaje wolna kwota środków pieniężnych w wysokości 1.614 zł, która umożliwia poczynienie oszczędności umożliwiających poniesienie chociażby części kosztów sądowych. Wnioskodawca nie wykazał przy tym żadnych szczególnych i nadzwyczajnych wydatków obciążających uzyskiwane dochody. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek dochody rodziny nie są na tyle niskie, aby niemożliwe było poniesienie części kosztów sądowych w wysokości 5.000 zł tytułem wpisu sądowego. Dodatkowo mają one stały i regularny charakter. Zauważyć należy, iż zaskarżona decyzja została doręczona pełnomocnikowi strony w dniu 17 czerwca 2014r., tym samym skarżący miał już możliwość zgromadzenia pewnej kwoty pieniężnej tytułem uiszczenia części wpisu sądowego, od której nie został zwolniony. O możliwości poniesienia części kosztów sądowych świadczy nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale także fakt ponoszenia kosztów związanych ze spłatą rat kredytów w wysokości 2.800 zł miesięcznie. Okoliczność ponoszenia wydatków w tak znacznej wysokości, stanowiących 1/3 uzyskiwanych dochodów nie oznacza, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przeciwnie wnioskodawca posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Zauważyć należy, że strona jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na spłatę rat zaciągniętych kredytów. Zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również na etapie wezwania do uzupełnienia dokumentów źródłowych strona nie wskazała, że ma jakiekolwiek problemy ze spłatą tak ustalonych rat. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że w orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). Odnosząc się do rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów zauważyć należy, iż skarżący zobowiązał się również do poniesienia przyszłych kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika. Tym samym będzie w stanie ponieść dodatkowe koszty obciążające budżet rodziny w wysokości 2.000 zł. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącego do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Jednakże okoliczność powyższa wskazuje, iż sytuacja finansowa skarżącego nie jest na tyle zagrożona, aby niemożliwe było poniesienie tego rodzaju i wysokości kosztów, które nie służą zaspokojeniu elementarnych potrzeb wnioskodawcy bądź jego rodziny. Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej wskazane argumenty uznano, iż sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskującego nie jest na tyle trudna, by uzasadniać pomoc państwa w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych. Zdaniem rozpoznającego wniosek sytuacja majątkowa wnioskodawcy umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 5.000 zł. Zauważyć również należy, iż skarżący zostaje zwolniony ze znacznej części wpisu w wysokości 16.228 zł. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jego sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.