I SA/Ol 652/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 25 września 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W skardze z dnia 29 lipca 2014r. J. G., reprezentowany przez adwokata M. K., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego wraz ze skargą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami w wieku 17 i 12 lat. Skarżący nie posiada majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości ponad 3.000 euro. Oświadczył, iż posiada udziały w spółce A w likwidacji o wartości 0 zł, które są zajęte przez komornika. Wskazał, iż jego dzieci nie posiadają majątku jak również oszczędności. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż jego jedynym dochodem jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.500 zł brutto, które po potrąceniach komorniczych wynosi 1.230 zł. Z tej kwoty skarżący pokrywa koszty wyżywienia i zamieszkania. Brakujące środki pożycza wśród rodziny. Dodał, iż małżonka, z którą pozostaje w małżeńskim ustroju rozdzielności majątkowej, ma na utrzymaniu troje dzieci. Wskazał, iż pozostaje z małżonką w nieformalnej separacji. Wyjaśnił, iż dochód małżonki z tytułu wynagrodzenia za pracę w szpitalu wynosi około 2.000 zł brutto. Dodał także, iż konta bankowe zajęte są przez komornika. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił, iż adresy wymienione w przedłożonych tytułach wykonawczych jako miejsce zamieszkania są nieaktualne. Nie ma do nich praw jako właściciel, ani jako wynajmujący. Nie posiada stałego miejsca zamieszkania. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej. Obecnie zamieszkuje w pomieszczeniu socjalnym zaadoptowanym na pokój mieszkalny udostępniony nieodpłatnie przez pracodawcę "[...]". Odnośnie miesięcznych wydatków skarżący wyjaśnił, iż całe jego wynagrodzenie tj. 1237 zł zostaje przeznaczone na leki (leczenie psychiatryczne), żywność, środki czystości, ubranie i inne koszty związane z utrzymaniem. Koszty utrzymania małżonki i dzieci wynoszą około: energia 500 zł, edukacja dzieci ok. 1000 zł ( straszy syn uczy się w liceum ogólnokształcącym w "[...]", jako uczeń szczególnie uzdolniony z matematyki i fizyki), kredyty ok. 2000-3000 zł. Skarżący wyjaśnił, iż nie posiada nieruchomości oraz ruchomości o wartości powyżej 5.000 zł. Małżonka skarżącego posiada dom w "[...]" o powierzchni około 120m2, obciążony kredytem hipotecznym ok. 500.000 zł, ½ mieszkania w "[...]", obciążone kredytem hipotecznym w wysokości 200.000 zł oraz mieszkanie w "[...]" obciążone kredytem hipotecznym w wysokości 200.000 zł. Skarżący wyjaśnił również, iż nie posiada środków zgromadzonych na polisach i funduszach. Wyjaśnił, iż wszystkie rachunki jego i jego małżonki zajęte są przez komornika. Odnośnie wynagrodzenia pełnomocnika oświadczył, iż na razie nie opłacił prowadzonej przez niego sprawy administracyjnej. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 16 września 2014r. wyjaśnił, iż jego usługi prawne nie zostały opłacone. Ustalona pomiędzy nim, a skarżącym kwota wynagrodzenia wynosi 1.500 zł brutto do końca bieżącego roku. Pełnomocnik wskazał również, iż z uwagi na trudną sytuację finansową skarżącego otrzymanie wynagrodzenia może być "niepewne". Jednak w zapłacie tego zobowiązania prawdopodobnie wspomoże go żona posiadająca stabilną sytuację finansową. Istnieje bowiem szansa, iż rachunki bankowe żony wnioskodawcy zostaną zwolnione z zajęcia. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzić należy iż, wykazane przez J. G. okoliczności nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Należy podkreślić, że dokonywana ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Zwrócić należy uwagę na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń, wynika, iż pozostaje on nadal związku małżeńskim wyjaśnił bowiem, iż z żoną jest w "nieformalnej separacji" czy też "separacji faktycznej". Odnośnie tej okoliczności wskazać należy na utrwalony również w orzecznictwie pogląd, iż małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między nimi wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754.). Dlatego też ocena możliwości finansowych wnioskodawcy oceniana jest z uwzględnieniem sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego jak i jego małżonki. W tym świetle istotnym jest, iż żona wnioskodawcy posiada znaczny majątek nieruchomy, jest bowiem właścicielką domu o powierzchni 120 m2 w ‘[...], mieszkania w "[...]" przy ul. "[...]" oraz ½ mieszkania w "[...]" przy ul. "[...]". Posiadane nieruchomości obciążone są co prawda kredytami hipotecznymi, jednakże okoliczność ta nie wyłącza możliwości korzystania z nich i czerpania z tego tytułu pożytków. Dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie, które może mieć różne formy, nie tylko w postaci zabezpieczenia kredytu bankowego ustanowioną na tej nieruchomości hipoteką. Bez wątpienia, dodatkowym źródłem dochodu strony mógłby być najem czy sprzedaż nieruchomości. Wskazane wyżej nieruchomości nie służą bowiem jedynie zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Jednak decyzja, o tym jaki sposób osiągnięcia dochodów z tych nieruchomości będzie najefektywniejszy pod względem ekonomicznym, należy do małżonków. W tym miejscu zwrócić należy uwagę na stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 (opubl. www.cbois.nsa.gov.pl), że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, zarówno nieruchomy, jak i ruchomy, może mieć wpływ na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. W sytuacji finansowej skarżącego i jego małżonki, którzy nie uzyskują wysokich dochodów, wątpliwości budzi fakt utrzymywania trzech nieruchomości, bez osiągania z nich jakichkolwiek korzyści ekonomicznych. Okoliczność ta uzasadnia również wątpliwości co do wiarygodności w zakresie oświadczeń dotyczących wysokości wynagrodzenia wnioskodawcy i jego żony. Ze złożonych wyjaśnień wynika bowiem, że wynagrodzenie skarżącego w wysokości 1.237 zł netto wydatkowane jest w całości na leki, wyżywienie, środki czystości, ubranie oraz inne koszty związane z utrzymaniem. Natomiast koszty utrzymania jego małżonki znacznie przekraczają uzyskiwane przez nią dochody (2.000 zł brutto). Sama bowiem wysokość rat kredytowych 2000 zł - 3000 zł jest wyższa od otrzymywanego wynagrodzenia jego żony. Ponadto małżonka wnioskodawcy ponosi także inne koszty utrzymania takie jak wykazane koszty energii elektrycznej (500 zł) czy edukacji dzieci ( 1.000 zł). Niewątpliwie pomimo, iż nie zostały one wykazane, musi także ponosić inne koszty utrzymania związane z minimum egzystencji takie jak np. koszty wyżywienia, odzieży, podstawowych środków czystości. Tym samym koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny znacznie przewyższają uzyskiwane dochody. Wnioskodawca nie wyjaśnił w jaki sposób możliwe jest pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Nie wskazał również, aby korzystał z czyjejś pomocy finansowej bądź rzeczowej. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Zauważyć należy, iż na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Odnosząc się do rodzaju i wysokości ponoszonych kosztów zauważyć należy, iż wydatki z tytułu rat kredytowych dotyczących trzech nieruchomości nie należą do niezbędnych i podstawowych wydatków na potrzeby rodziny, nie służą jedynie zaspokojeniu niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Skoro skarżący zamieszkuje w pokoju udostępnionym nieodpłatnie przez pracodawcę, to jego małżonka dysponuje dwoma dodatkowymi nieruchomościami, które nie służą jedynie zaspokojeniu własnych potrzeb mieszkaniowych. Dlatego też, jak już wyżej wskazywano mogą one stanowić źródło pozyskania dodatkowych środków finansowych. Należy również zauważyć, biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę dochodów, iż wydatki związane z ratami kredytu są wydatkami bardzo wysokimi. W tym miejscu wskazać należy, iż okoliczność zaciągniętych przez rodzinę skarżącego kredytów i posiadanych z tego tytułu zobowiązań w wysokości 2000 zł - 3000 zł miesięcznie nie oznacza jeszcze, że skarżący lub jego żona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przeciwnie wnioskodawca posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że w orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). W dalszej kolejności stwierdzić należy, iż skarżący w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania w zakresie dotyczącym jego stanu majątkowego oraz stanu majątkowego jego żony w okresie od 01.01.2011r. do dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśnienia w tym zakresie pozwoliłyby na ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego i jego żony w trzyletnim okresie poprzedzającym złożenie niniejszego wniosku, co mogłoby mieć wpływ na ocenę jego aktualnej sytuacji majątkowej. Wnioskodawca poprzestał na wyjaśnieniu, że nie posiada nieruchomości, a także ruchomości o wartości powyżej 5.000 zł, natomiast jego małżonka jest właścicielką wskazanych wyżej nieruchomości. Stwierdzenie powyższe dotyczy tym samym bieżącej sytuacji. Dodatkowo należy wskazać na oświadczenie pełnomocnika, z którego wynika, iż najprawdopodobniej żona wspomoże skarżącego w opłaceniu usług prawnych wykonywanych przez ustanowionego przez skarżącego adwokata, które zostały określone na kwotę 1.500 zł brutto do końca bieżącego roku. Żona skarżącego ma bowiem "stabilną sytuację finansową" oraz istnieje realna szansa na zwolnienie z zajęcia jej rachunków bankowych. W tej sytuacji nie będzie nieuprawnionym wniosek, iż żona skarżącego może także wspomóc go w uiszczeniu kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 500 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 221,poz. 2193]) tytułem wpisu sądowego od skargi. Szczególnie, że koszty te są niższe, a także że od ich uiszczenia zależy dalszy byt sprawy. Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej wskazane argumenty stwierdzić należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie wyczerpuje ustawowej przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.