I SA/Ol 652/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na wymienioną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki, J.G., reprezentowany przez adwokata M.K., zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia Wnioskodawcy wynika, że prowadzi On wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami w wieku 17 i 12 lat. Nie posiada majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości ponad 3.000 euro. W toku postępowania egzekucyjnego zajęto Jego udziały w Spółce A w likwidacji o zerowej wartości, a ponadto rachunki bankowe. Jedynym dochodem jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.500 zł brutto, które po potrąceniach komorniczych wynosi 1.230 zł. Z tej kwoty skarżący pokrywa koszty wyżywienia i zamieszkania, zaś brakujące środki pożycza od rodziny. Małżonka, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej i nieformalnej separacji, ma na utrzymaniu troje dzieci. Jej dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w szpitalu wynosi około 2.000 zł brutto. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") wezwanie z dnia 5 września 2014 r., Skarżący wyjaśnił, że adresy wymienione w przedłożonych wraz z wnioskiem tytułach wykonawczych, jako miejsce Jego zamieszkania są nieaktualne. Nie ma praw do wymienionych w tytułach nieruchomości ani jako właściciel, ani jako wynajmujący. Nie posiada stałego miejsca zamieszkania. Obecnie mieszka w pomieszczeniu socjalnym zaadoptowanym na pokój mieszkalny, udostępniony nieodpłatnie przez pracodawcę Spółkę B. Wnioskodawca podał, iż wynagrodzenie w wysokości 1.237 zł jest przeznaczane na leki (leczenie psychiatryczne), żywność, środki czystości, ubranie i inne koszty związane z utrzymaniem. Koszty utrzymania małżonki i dzieci wynoszą: energia ok. 500 zł, edukacja dzieci ok. 1000 zł (starszy syn uczy się w Liceum Ogólnokształcącym "[...]" jako uczeń szczególnie uzdolniony z matematyki i fizyki), kredyty ok. 2000-3000 zł. Małżonka skarżącego posiada dom w O. o powierzchni ok. 120 m2, obciążony kredytem hipotecznym ok. 500.000 zł. Posiada też udział w wysokości ½ w prawie własności mieszkania w O. przy ul. "[...]", obciążonego kredytem hipotecznym w wysokości 200.000 zł oraz mieszkanie w O. przy ul. "[...]" obciążone kredytem hipotecznym na sumę 200.000zł. W piśmie z dnia 16 września 2014r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż świadczone w sprawie usługi prawne nie zostały dotychczas opłacone. Umówił się ze skarżącym w ten sposób, że ustalona kwota wynagrodzenia w wysokości 1.500 zł brutto zostanie opłacona do końca bieżącego roku. Z uwagi na trudną sytuację finansową skarżącego otrzymanie wynagrodzenia może być "niepewne", jednak w jego zapłacie prawdopodobnie wspomoże go żona, której sytuacja finansowa jest stabilna. Jej płynność finansowa została zakłócona jedynie tymczasowo, na skutek zajęcia rachunków bankowych. Istnieje jednak realna szansa, iż zostaną one zwolnione z zajęcia. Sąd Rejonowy, rozpoznając powództwo przeciwegzekucyjne, postanowieniem z dnia "[...]", udzielił bowiem zabezpieczenia polegającego na zawieszeniu postępowania egzekucyjnego wobec żony skarżącego. Postanowieniem z dnia 25 września 2014 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił naruszenie art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a., polegające na wadliwym i dowolnym ustaleniu, że żona skarżącego ma możliwość finansowego wsparcia męża oraz uiszczenia kosztów sądowych. Ustalenie to nie uwzględnia zaś przedłożonych dowodów, z których wynika, iż rachunki bankowe małżonki strony zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, co uniemożliwia dysponowanie środkami zgromadzonymi na tych rachunkach. Ponadto zarzucono postanowieniu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, pomimo wykazania, że skarżący nie ma majątku pozwalającego na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, Jego dzieci nie osiągają dochodów, natomiast żona skarżącego nie może dysponować środkami zgromadzonymi na rachunkach bankowych. Wskazując w uzasadnieniu sprzeciwu, że małżonka nie ma możliwości wsparcia finansowego skarżącego, podniesiono, że choć jej sytuacja jest stabilna, to utraciła ona w ostatnim czasie płynność finansową w wyniku zajęcia wszystkich rachunków bankowych. W takiej sytuacji nie sposób wymagać od żony wnioskodawcy, która nie jest bezpośrednio zainteresowana wynikiem procesu, aby sprzedała lub obciążyła np. nieruchomość, której jest właścicielką. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku żony skarżącego ma natomiast jedynie taki skutek, że komornik zajętych środków nie przekazuje wierzycielowi. Pozostaje jednak bez wpływu na brak możliwości korzystania z tych rachunków przez żonę skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 tej ustaw, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według przywołanej wyżej regulacji, to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. W doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (p. postanowienie NSA z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt II GZ 435/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego tej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno przy tym wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów sądowych, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Mając to na uwadze, Sąd uwzględnił, że powstałe na aktualnym etapie postępowania sądowego koszty odpowiadają wysokości wpisu sądowego od skargi, który wynosi 500 zł. Zestawienie ww. kwoty ze stanem majątkowym wnioskodawcy i członków Jego rodziny, a zwłaszcza majątkiem nieruchomym małżonki skarżącego, zdaniem Sądu, nie uzasadnia uznania, że poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych spowoduje uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.. Odnosząc się w pierwszej kolejności do twierdzeń skarżącego o istnieniu rozdzielności majątkowej oraz faktycznej separacji pomiędzy nim a małżonką, wskazać należy na określony w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788), dalej: "k.r.o.", obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Na istnienie i zakres tego obowiązku nie mają wpływu ustrój majątkowy obowiązujący pomiędzy małżonkami ani też faktyczna separacja pomiędzy nimi. Ponadto stosownie do art. 27 k.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Tymczasem rozdzielność majątkowa, jak wskazuje sama nazwa tej instytucji, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (p. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyniku przeprowadzonej oceny możliwości płatniczych skarżącego, która uwzględniała zgodnie z powyższymi uwagami także sytuację majątkowo – finansową Jego małżonki, Sąd stwierdził, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w ww. kwocie 500 zł nie znajdowało uzasadnienia z uwagi na znaczny majątek nieruchomy małżonki skarżącego, obejmujący dom w G. o powierzchni 120 m2, mieszkanie w O. przy ul. "[...]" oraz mieszkanie w O. przy ul. "[...]" (udział w wysokości ½). Rozmiar tego majątku nie wskazuje, by służył on zaspokajaniu wyłącznie własnych potrzeb mieszkaniowych skarżącego i jego rodziny, tym bardziej, że zgodnie z wyjaśnieniami wnioskującego o prawo pomocy, aktualnie zamieszkuje on w lokalu pracodawcy. Zgodnie zaś z ugruntowanym orzecznictwem NSA, posiadanie majątku, zwłaszcza nieruchomości, wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że majątek ten może przynosić potencjalne pożytki (p. postanowienie z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004 r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z dnia 17 października 2005 r., sygn. akt II FZ 681/05, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Bez znaczenia dla oceny tej kwestii pozostaje argumentacja strony, że majątek ten stanowi przedmiot zabezpieczenia zobowiązań z tytułu kredytów bankowych do kwot wskazanych w piśmie z dnia 16 września 2014 r.. Możliwości zarobkowych, jakie wiążą się z posiadaniem majątku nieruchomego, nie wyklucza bowiem wpis hipoteki w księdze wieczystej nieruchomości, który nie pozbawia możliwości korzystania z tej nieruchomości, jak również nie stanowi on przeszkody w rozporządzaniu nieruchomością według uznania jej właściciela. W kontekście wskazanego już wyżej obowiązku małżonków do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, wskazać również należy, że według twierdzeń sprzeciwu sytuacja żony skarżącego jest stabilna, a finansowe wsparcie małżonka uniemożliwia Jej utrata płynności finansowej, która nastąpiła na skutek zajęcia rachunków bankowych. Przy czym w świetle twierdzeń zawartych w piśmie pełnomocnika strony z dnia 16 września 2014 r., istnieje realna szansa na zwolnienie małżonki skarżącego z zajęcia rachunków bankowych oraz najprawdopodobniej wspomoże ona skarżącego w opłaceniu na rzecz pełnomocnika do końca bieżącego roku, kwoty 1.500 zł brutto. W pełni uprawnionym w tym kontekście jest więc wniosek, iż żona skarżącego może także wspomóc Go w uiszczeniu kosztów sądowych, które aktualnie wynoszą 500 zł. Ponadto wskazać należy, iż z powołanych przez skarżącego okoliczności nie wynika, aby prowadzona wobec niego i małżonki egzekucja wywierała wpływ na możliwości zarobkowania związane z posiadaniem nieruchomości. W ocenie Sądu, odmowę przyznania prawa we wnioskowanym zakresie uzasadniały również wątpliwości powstałe co do tego, czy skarżący przedstawił swą sytuację majątkową i finansową w sposób rzetelny. Wskazał bowiem, że wynagrodzenie w wysokości 1.237 zł (po dokonaniu potrąceń egzekucyjnych) przeznacza w całości na leki, wyżywienie, środki czystości, ubranie oraz inne koszty związane z utrzymaniem. Koszty utrzymania małżonki i dzieci obejmują natomiast koszty energii elektrycznej (500 zł), edukacji dzieci (1.000 zł) oraz spłatę rat kredytów (2.000 – 3.000 zł). Żona uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 2.000 zł brutto. Z powyższego wynika zatem, że koszty utrzymania skarżącego i jego rodziny znacznie przewyższają uzyskiwane przez członków rodziny dochody, przy czym doświadczenie życiowe wskazuje, że w przedstawionym w piśmie z dnia 16 września 2014 r. zestawieniu nie uwzględniono wysokości wszystkich wydatków rodziny, w tym m.in. na żywność, leczenie, ubiór, pozostałe poza energią elektryczną media, a także koszty utrzymania trzech nieruchomości żony skarżącego (czynsz, podatki). Sąd uznał zatem, iż na podstawie przedstawionych przez skarżącego danych na temat wysokości przychodów i wydatków rodziny nie było możliwe wyprowadzenie wniosków w zakresie Jego możliwości płatniczych, choć w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to na stronie spoczywa obowiązek wykazania istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Reasumując, wobec tego, iż należne na aktualnym etapie postępowania sądowego koszty odpowiadają wysokości wpisu sądowego od skargi, który wynosi 500 zł, jak również z uwagi na powstałe wątpliwości co do wysokości osiąganych przychodów oraz finansowanych z nich wydatków, a także na posiadanie przez małżonkę skarżącego znacznego majątku nieruchomego, brak jest zdaniem Sądu podstaw do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem zainicjowanego w niniejsze sprawie procesu sądowego. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W niniejszej sprawie skarżący przekonywująco nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów, co skutkowało odmową przyznania przez Sąd prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.