I SA/Ol 691/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy przyznania jednolitej płatności obszarowej oraz nałożenia sankcji wieloletnich postanawia: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 100 zł Wnioskiem z dnia 16 listopada 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), skarżący E. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż E. S. utrzymuje się z zasiłku. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz synem studentem Uniwersytetu "[...]" w "[...]". Żona otrzymuje emeryturę. Skarżący nie podał kwot uzyskiwanych z wykazanych dochodów, określił jedynie roczny dochód uzyskiwany przez rodzinę w wysokości 20.568,35 zł brutto, co miesięcznie daje kwotę 1714,03 zł brutto, tj. 571,34 zł brutto na osobę pozostającą w gospodarstwie domowym. Skarżący jest właścicielem mieszkania własnościowego o powierzchni 55,4 m2. oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 3,58 ha i 2,30 ha nieużytków i lasu. Innego majątku nie posiada. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż pochodzi z byłych PGR-ów, od 1 czerwca 1990 r nie pracuje zawodowo ze względu na brak pracy i upadłości zakładów. Podniósł, iż wykształcenie dwóch synów (wyższe uczelnie) oraz pozostawanie obecnie na jego utrzymaniu najmłodszego studiującego syna wyczerpało go finansowo, tak że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. W piśmie z dnia 30.10.2009r. poprzedzającym złożony wniosek skarżący argumentując ciężką sytuację materialną wskazał, iż od 1990r. nie pracował zawodowo, pracował jedynie przy robotach interwencyjnych, później pobierał zasiłki. Dodał również, iż jest wyczerpany i zadłużony, korzysta z kredytów i nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 23.11.2009r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie: szczegółowych miesięcznych wydatków w tym rat kredytów i pożyczek, wyjaśnień czy korzysta z innych form pomocy, wyjaśnień o dokładnej wysokości miesięcznych dochodów, wyjaśnień czy studiujący syn pracuje, zarabia, otrzymuje stypendium, w przypadku odpowiedzi twierdzącej podania wysokości jego dochodów, w przeciwnym razie wskazania kosztów utrzymania syna na studiach, wyjaśnień w zakresie kiedy ostatnio skarżący otrzymał jakiekolwiek dopłaty z tytułu posiadania nieruchomości i w jakiej wysokości, wyjaśnień w zakresie w jaki sposób wykorzystywana jest posiadana przez skarżącego nieruchomość rolna i jaki jest uzyskiwany z niej roczny dochód, wyjaśnień w zakresie posiadania rachunków bankowych, przedłożenia ewentualnych wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia w zakresie posiadania ewentualnych polis ubezpieczeniowych. W wykonaniu wezwania wnioskodawca wskazał, iż miesięcznie ponosi następujące wydatki: gaz butlowy ok. 44 zł, energia elektryczna ok. 45 zł, woda- ścieki ok. 55 zł, kwota kosztów wyżywienia w przedłożonym oświadczeniu nie została wpisana. Dodatkowo skarżący ponosi koszty utrzymania studiującego syna w wysokości: opłata za dom studencki – 360 zł, bilety miesięczne i podręczniki – 140 zł, wyżywienie - 600 zł ( obiady: 8-12 zł za posiłek, śniadania i kolacje 12 zł), inne koszty np. środki czystości – ok. 100 zł. Skarżący podał, iż syn nie pracuje otrzymuje stypendium socjalne z uczelni. Na chwilę obecną nie dokonano podziału i zatwierdzenia stypendiów, w związku z czym wnioskodawca zobowiązał się do podania kwoty uzyskanego świadczenia w terminie późniejszym. Skarżący wyjaśnił, iż miesięcznie uzyskuje dochód w wysokości 632,79 zł netto z tytułu zasiłku, natomiast jego żona dochód w wysokości 946,53 zł z tytułu emerytury. Skarżący wyjaśnił również, iż ostatnie dopłaty otrzymał w 2007r. w łącznej kwocie 1.625 zł. w odpowiedzi na wezwanie oświadczył również, iż grunty rolne o powierzchni 3,58 ha to użytki zielone, które przeznaczone są na zbiór siana, natomiast grunty rolne o powierzchni 2,30 ha są częściowo zalesione (młody las), są to również nieużytki i drogi dojazdowe. Odnośnie dochodu uzyskiwanego z posiadanych nieruchomości rolnych skarżący wskazał, iż "dochód jest równy rozchodowi". W wydatkach składających się na rozchód podał podatek od nieruchomości oraz zabiegi pielęgnacyjne pastwiska. Skarżący nie posiada kont bankowych, lokat dewizowych oraz polis ubezpieczeniowych. Do złożonego oświadczenia skarżący załączył zaświadczenie z Uniwersytetu "[...]" w "[...]" potwierdzające okoliczność studiowania syna M. na dziewiątym semestrze prawa studiów stacjonarnych wyżej wymienionej szkoły wyższej. Załączono również fakturę za telefon za miesiąc listopad 2009 - w wysokości 55,30 zł, fakturę za energię elektryczną za miesiąc listopad 2009r. – w wysokości 45,09 zł, fakturę za wodę i ścieki za miesiąc listopad 2009r – w wysokości 48,80 zł oraz potwierdzenie zapłaty za dom studencki syna w wysokości 360 zł ( k. 26-27). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący wykazał przesłanki do zastosowania w jego przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od części wpisu sądowego. Na wstępie niniejszych rozważań, przyznać należy, iż dochody trzyosobowej rodziny nie są wysokie wynoszą bowiem 1.579,32 zł miesięcznie. Ustalone wydatki, za wyjątkiem nieustalonej z powodu nieokreślenia - kwoty kosztów wyżywienia skarżącego i jego żony, wynoszą natomiast 1.344 zł. Tym samym przypuszczać należy, iż wydatki skarżącego z uwzględnieniem kosztów wyżywienia muszą przekraczać uzyskiwane dochody. Nie mniej jednak niewyjaśniona pozostała kwesta wysokości uzyskiwanego przez syna stypendium socjalnego czyli dodatkowego dochodu mającego znaczenie dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Na podstawie informacji zamieszczonej na stronach Uniwersytetu "[...]" ( dostępna w Internecie pod adresem www.us.edu.pl ) ustalono jakie są warunki przyznawania stypendiów socjalnych w roku 2009/2010. I tak studenci studiów stacjonarnych, w których rodzinach dochód za rok 2008 nie przekraczał kwoty 572 zł netto otrzymają stypendium socjalne w kwocie od 100 do 600 zł, dodatkowo mając przyznane stypendium socjalne otrzymają stypendium na wyżywienie w kwocie 120 zł oraz stypendium mieszkaniowe (przy zamieszkiwaniu w domach studenckich) w wysokości od 195 -255 zł. Tym samym przyjąć należy, iż syn skarżącego - spełniający warunki przyznania stypendium socjalnego - otrzyma świadczenie w granicach od 415 zł (minimalna wysokość stypendium) do 975 zł ( maksymalna wysokość stypendium). Oznacza to, że wydatki związane ze studiami syna, a w konsekwencji koszty utrzymania rodziny zmniejszają się o kwotę, która jest wypłacana tytułem stypendium socjalnego tj. co najmniej o kwotę 415 zł. Wykazywane wydatki zmniejszają się zatem co najmniej do kwoty 929 zł. Niewykluczone jest także, że dzięki stypendium, w przypadku otrzymania świadczenia w maksymalnej jego wysokości, syn skarżącego może utrzymać się samodzielnie. Do rozpoznawanego wniosku przyjęto jednak kwotę minimalnej wysokości stypendium. Ustalono również, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości – mieszkania własnościowego o powierzchni 55,4 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 3,58ha użytki rolne i 2,30 ha nieużytków i lasu. Posiada zatem majątek nieruchomy, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. W postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Ponadto zauważyć należy, iż posiadanie majątku nieruchomego, związane jest naturalnie ze zwiększonymi kosztami, które należy ponosić i które są nierozerwalnie związane z posiadanym majątkiem, jak np. podatek od nieruchomości. Natomiast sposób w jaki skarżący wykorzystuje posiadany majątek nieruchomy, który w rozpoznawanej sprawie nie przynosi wnioskodawcy dochodów, nie może mieć wpływu na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co więcej majątek skarżącego: mieszkanie i nieruchomości rolne nie są obciążone prawami osób trzecich. Skarżący nie wykazał, iż spłaca raty pożyczek czy kredytów zaciągniętych na zakup tych nieruchomości, nie wykazał także pożyczek czy kredytów zaciągniętych z innego tytułu, pomimo powoływania się na zadłużenie w piśmie z dnia 30.10.2009r. oraz treści wezwania z dnia 23.11.2009r., w którym zobowiązano skarżącego do wykazania wszelkich wydatków, w tym rat pożyczek czy kredytów. Reasumując należy stwierdzić, iż sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna, posiada on majątek nieruchomy, stałe miejsce zamieszkania, wraz z żoną uzyskuje niewysokie ale stałe i regularne dochody w postaci zasiłku i emerytury. Dodatkowymi środkami finansowymi w budżecie rodziny jest stypendium socjalne otrzymywane przez syna, które w pewnej części ogranicza ponoszone wydatki. Stwierdzić należy, iż dochody skarżącego i jego żony w łącznej wysokości 1.579,32 zł, nie są na tyle niskie, aby uprawniały do skorzystania z prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżący może również oczekiwać ze strony swoich dzieci (dwóch pełnoletnich synów), co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Treść tego przepisu nie zobowiązuje bowiem jedynie rodziców do pomocy swoim dzieciom. W sytuacji zatem gdy skarżący wykształcił - znacznym własnym wysiłkiem, dwóch synów - umożliwiając im skończenie wyższych uczelni, może teraz oczekiwać pomocy w jakiejkolwiek postaci z ich strony. Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych. Rozpoznający wniosek nie neguje, iż dochody osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie są wysokie, jednakże biorąc pod uwagę wszystkie aspekty rozpoznawanego wniosku takie jak: posiadany majątek nieruchomy, stabilną sytuację materialną i bytową, regularność uzyskiwanych dochodów stwierdzić należy, iż skarżący może ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wpis sądowy w wysokości 100 zł. Uwzględniono przy tym, iż wnioskodawca zobowiązany będzie do uiszczenia wpisów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem. ( sygn. akt I SA/Ol 691/09 i I SA/Ol 692/09). Na marginesie wskazać należy, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2006, str. 320). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji