I SA/Ol 705/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.B. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za kwiecień 2014 r. postanawia przyznać prawo pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 1000 (słownie: tysiąca) zł WSA/post.1- sentencja postanowienia Wnioskiem złożonym w dniu 8 sierpnia 2016r. skarżąca E.B. zwróciła się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ponad kwotę 500 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem M.A., pasierbem oraz synem. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę konkubenta skarżącej w wysokości ok. "[...]" miesięcznie. Z tych dochodów konkubent skarżącej wypłaca jej kwotę 1.000 zł tytułem alimentów. Skarżąca poza 1/8 udziałem w nieruchomości dziedziczonej po ojcu, nie posiada żadnego innego majątku nieruchomego, ruchomego, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych. Wnioskodawczyni wskazała, że ponosi stałe wydatki w kwocie - 288 zł z tytułu zapłaty składki zdrowotnej, opłaty za telefon – ok. 80-100 zł oraz koszty utrzymania mieszania od 200 zł do 500 zł miesięcznie. Argumentując wniosek skarżąca wskazała na trudną sytuację finansową. Podniosła, iż od marca 2016 r. pozostawała na zwolnieniu lekarskim, w związku z czym nieregularnie otrzymywała wynagrodzenie. W dniu "[..]" urodziła syna. Wyjaśniła również, że do chwili obecnie nie otrzymała wynagrodzenia za urlop macierzyński. Oświadczyła, że wraz z synem chwilowo zamieszkuje u ojca dziecka, od którego otrzymuje alimenty w wysokości 1.000 zł. Nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r., poz. 718., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 16 września 2016 r. skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wyjaśniła, iż ponosi stałe wydatki w postaci: ZUS-288,95 zł, księgowa 150 zł, wywóz śmieci 54,32 zł, gaz- ok. 110 zł, energia elektryczna – ok. 250 zł za dwa miesiące, podatek – 63 zł co trzy miesiące, woda – 51 zł, telefon, Internet od 150 - 200 zł (łącznie z konkubentem), tv- 59 zł, alimenty na syna konkubenta – 600 zł. Oświadczyła, że pozostałe środki są przeznaczane na zakup żywności, ubrań, kosmetyków, paliwa, koszty eksploatacji auta, artykuły domowego użytku. Pierwszą wypłatę zasiłku macierzystego otrzymała na koniec miesiąca sierpnia. Podniosła, że od września korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej "[...]" w postaci – programu 500+, jednorazowe becikowe, jednorazowa zapomoga oraz dwumiesięczne świadczenie rodzinne. Wskazała, że zamieszkuje z konkubentem w mieszaniu otrzymanym w drodze darowizny po dziadku S.A, położonym przy "[...]". Nadto posiadają samochód marki Audi A4, o szacunkowej wartości -7.000zł. Do złożonych wyjaśnień skarżąca dołączyła: przekaz pocztowy z dnia 22.08.2016 r. potwierdzający wypłatę przez ZUS świadczenia za okres od "[...]" na kwotę 2.342,10 zł, podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okresy od 01.01.2015 do 31.12.2015 r. i za okres od 01.01.2016 r. do 31.08.2016 r., wyciągi z rachunku bankowego skarżącej za okres od 01.04.2016 r. do 31.08.2016 r. oraz wyciągi z rachunku bankowego M.A. za okres od 05.04.2016 r. do 31.08.2016 r. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając niniejszy wniosek należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej przez skarżącą i dokonać analizy sytuacji majątkowej wnioskodawczyni oraz jej zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 2.000 zł. Oceniając aktualną sytuację finansową skarżącej, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że powyższa kwota przekracza jej możliwości finansowe. Aktualnie jedynym dochodem skarżącej są alimenty na syna, które zgodnie z oświadczeniem skarżącej wynoszą 1.000 zł netto oraz zasiłek macierzyński w wysokości ponad 1.100 zł miesięcznie. Skarżąca nie posiada majątku poza udziałem w nieruchomości odziedziczonej po zmarłym ojcu. Ponadto z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że prowadzi obecnie wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem – M.A., który to uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości ok. "[...]"netto miesięcznie (co wynika z wyciągu z rachunku bankowego) i z którego to dochodu wypłaca skarżącej kwotę 1.000 zł tytułem alimentów. Ponadto skarżąca oświadczyła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje również pasierb, na którego to konkubent płaci alimenty w wysokości 600 zł miesięcznie. Przedstawiając miesięczne zestawienie wydatków rodziny skarżąca wyliczyła je na kwotę 1.600 -1700 zł. Tym samym, przedstawione przez skarżącą wydatki pochłaniają ponad połowę uzyskiwanego przez jej gospodarstwo domowe dochodów, pozostałą zaś kwotę przeznacza na zakup żywności, odzieży, środków czystości. Powyższe nie oznacza jednak, że skarżąca w ogóle nie ma możliwości partycypowania w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Jak już wcześniej wskazano, z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, że uzyskuje ona sama dochody w wysokości ok. "[..]" netto miesięcznie. Dodając do tego dochodu wynagrodzenie konkubenta, z którym jak twierdzi obecnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, przyjąć należy, że czteroosobowa rodzina skarżącej uzyskuje dochody w granicach ok. "[...]"(łącznie wynagrodzenie konkubenta i dochód skarżącej z zasiłku macierzystego). Z kolei miesięczne niezbędne wydatki stałe skarżąca określiła na kwotę od ok. 1600 zł do 1.700 zł plus wydatki na żywność, odzież itp.. Wydatki te znajdują więc pokrycie w dochodach skarżącej i jej konkubenta. Odnosząc się do powyższego stwierdzić należy, że dochody skarżącej pozwalają jej na partycypację w części kosztów wszczętego przez nią postępowania, czego też nie neguje skarżąca deklarując chęć wpłaty kwoty 500 zł tytułem kosztów sądowych. Z tą deklaracją, zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza, nie sposób się jednak zgodzić. W ocenie rozpoznającego fakt, iż dochody rodziny skarżącej kształtują się w granicach ok. "[...]" miesięcznie, zaś stałe wydatki pochłaniają ponad połowę miesięcznych dochodów, nie licząc wydatków na żywność, nie oznacza jeszcze, że niejako automatycznie skarżąca powinna zostać zwolniona z części kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł. Prawo pomocy może być bowiem przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie dokonując natomiast oceny przepływu środków na rachunku bankowym konkubenta skarżącej, referendarz sądowy odnotował wpływ na ten rachunek dodatkowych, poza wynagrodzeniem, kwot, np. 15.06.2016 r. – "[...]" oraz 29.06. 2016 r. – "[...]". Wpływy te nastąpiły w okresie gdy sprawa w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiąc kwiecień 2014 r. była rozpoznawana przez organ II instancji. W ocenie referendarza sądowego, o ile rzeczywiście w większości kwoty te powinny zostać przeznaczone na "podratowanie" budżetu rodziny, o tyle nie oznacza to, że chociażby w nieznacznej części środki te nie mogłyby być przeznaczone na partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Koszty sądowe nie mogą być bowiem stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi innymi wydatkami i obciążeniami rodziny skarżącej. Wyjaśnić bowiem należy, iż okoliczność w jaki sposób strona rozporządza swoim majątkiem już w toku prowadzenia postępowania podatkowego jest istotna dla merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, już na etapie postępowania przed Sądem administracyjnym. Okoliczność tę dostrzegł i podkreślił m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9.03.2016 r. sygn. akt I GZ 86/16 gdzie stwierdził "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący wiedząc, że w grudniu 2014 r. zostały wszczęte przez Naczelnika Urzędu Celnego "[...]" postępowania podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego powstałego w podatku akcyzowym, w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym olejów smarowych, winien był się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe" (publ.: CBOSA). W konsekwencji prawo pomocy nie przysługuje takiej osobie, która wprawdzie dysponowała środkami na pokrycie kosztów sądowych, lecz się ich wyzbyła, m.in. rozdysponowując je na inne cele (por. postanowienie z dnia 28.07.2008 r., sygn. akt I FZ 304/08, LEX nr 494243). W związku z powyższym, referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – ponad kwotę 1.000 zł. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.