I SA/Ol 715/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia odsetek za zwłokę oraz rozłożenia na raty zaległości podatkowej postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego lub adwokata Wnioskiem z dnia 9 grudnia 2011r. skarżący S. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jak również z dodatkowego oświadczenia złożonego na wezwanie wystosowane do wnioskodawcy w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2002 r., Nr 153, poz 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., wynika, iż skarżący jest osobą bezrobotną, uzyskuje zasiłek w wysokości 500 zł. Obecnie zamieszkuje w "[...]" z konkubiną, która uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia w wysokości 1.000 zł. Miesięczne wydatki skarżącego oraz osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym są następujące: wynajem lokalu 800 zł, wyżywienie 200 zł, alimenty 300 zł, wpłata na rzecz Urzędu Skarbowego w "[...]" – 200 zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Rodzice skarżącego zamieszkujący w "[...]" są właścicielami mieszkania o powierzchni 110 m 2 oraz działki zabudowanej budynkiem gospodarczym o powierzchni 0,32 ha. Ich dochód stanowią emerytury w łącznej wysokości 1.550,28 zł. Z emerytur rodziców wnioskodawcy potrącana jest kwota 553,51 zł tytułem zajęcia komorniczego na rzecz Fundacji "[...]". Argumentując wniosek skarżący stwierdził, że nie posiada środków pieniężnych na opłacenie jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazał, że po powrocie z "[...]" "zaczął stabilizować swoje życie finansowe i rodzinne oraz spłacać narosłe wszelkie zadłużenia (...)". Wyjaśnił, że ma zasadzone alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie, z tego tytułu posiada zadłużenie w kwocie 15.048,63 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zwolnienie S. S. od kosztów sądowych podyktowane jest przede wszystkim jego trudną sytuacją finansową, która jest głównym wyznacznikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania. Za taką oceną przemawia pozostawanie bez pracy, brak majątku oraz zasobów finansowych, posiadane zadłużenia, a także niskie dochody jego samego z tytułu zasiłku dla bezrobotnych, jego rodziców, a także osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Uzasadnia to przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, którego koszty uczestnictwa w sprawie w imieniu skarżącego miałby ponieść budżet państwa, nie mieści się w pojęciu "niezbędnych kosztów postępowania", w szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, orzekający powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) jak i charakter rozpatrywanej sprawy. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że sytuacja procesowa, w jakiej znalazł się skarżący nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący jak dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia Sądu. Zauważenia wymaga również, że wnioskodawca w żaden sposób nie uzasadnił konieczności występowania w sprawie profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Nie stoją zwłaszcza na przeszkodzie w osobistym stawiennictwie oraz reprezentowaniu się skarżącego, takie okoliczności jak to, iż wnioskodawca jest osobą młodą, zdrową, jak również aktualnie dysponuje czasem w związku z pozostawaniem bez pracy. Powyższe uzasadnia więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym reprezentowanie skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika nie będzie konieczne, zwłaszcza biorąc także pod uwagę nieskomplikowany charakter sprawy. Istotną gwarancją procesową jest również to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że na tym etapie postępowania skarżący, działając bez pełnomocnika, nie zostanie pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Sąd zbada bowiem zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18.10.2005 r., sygn. akt II FZ 670/05) Należy także podzielić pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Powyższy pogląd podzielił również NSA w postanowieniu z dnia 23.06.2009 r., sygn. akt I FZ 139/09 (orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl), w którym stwierdził m.in., że "nie do zaakceptowania byłby pogląd, że trudna sytuacja materialna, uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych, w każdej sprawie musi skutkować ustanowieniem dla Strony profesjonalnego pełnomocnika. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu spawy". W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w oparciu o art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.