I SA/Ol 748/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.C. na decyzję Zarządu Województwa z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zwrotu środków dofinansowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 8 października 2013r., złożonym wraz ze skargą, skarżąca T. C. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 2.048 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Skarżąca jak i jej mąż utrzymują się z rent w wysokości odpowiednio 860 zł oraz 820 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 1.680 zł Skarżąca jest współwłaścicielką domu o powierzchni 180 m2, zakładu fryzjersko-kosmetycznego oraz warsztatu. Innego majątku nie posiada. Małżonek skarżącej nie posiada innego majątku, poza wymienionymi nieruchomościami objętymi małżeńską wspólnością majątkową. Skarżąca wskazała, iż wszystkie nieruchomości obciążone są kredytem hipotecznym w wysokości 1.500.000 zł. Wyjaśniła, iż do kosztów utrzymania rodziny należą wydatki związane z leczeniem w wysokości 500 zł, koszty wyżywienia 600 zł oraz koszty utrzymania domu takie jak energia elektryczna, opał woda, w wysokości 550 zł. Argumentując wniosek skarżąca podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wskazała, iż działalność gospodarcza przynosi stratę, a jedynym źródłem utrzymania jest renta. Dodatkowo posiada obciążenia kredytowe. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie, wystosowane do skarżącej w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.), wnioskodawczyni przedstawiła szczegółowo, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wyjaśniła, iż wspólnie z mężem ponoszą wydatki z tytułu: zakupu gazu (butla) – 60 zł, opłat za energię elektryczną – 2.500 zł, wody – 400 zł, opału 500 zł, telefonu 180 zł, , TV i Internetu – 100 zł, wywozu odpadów 60 zł, wyżywienia 800 zł, odzieży 100 zł, środków czystości 80 zł, kosztów leczenia 90 zł, rat pożyczek i kredytów 6.000 zł, ubezpieczeń 200 zł, podatków 1.100 zł. Skarżąca wyjaśniła, iż nie korzysta z niczyjej pomocy finansowej. Wskazała, iż posiada następujące nieruchomości: dom mieszkalny, rok budowy 1960 położony przy ulicy "[...]", powierzchnia 200 m2, dom mieszkalny, rok budowy 1994, położony przy "[...]", powierzchnia użytkowa 220m2 oraz budynek zakładu fryzjersko – kosmetycznego, rok budowy 2011, położony przy ulicy "[...]". Powyższe nieruchomości obciążone są kredytami, które skarżąca spłaca wraz z mężem. Łączna wysokość rat spłacanych kredytów wynosi 6.000 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie posiada przedmiotów wartościowych, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych oraz polis ubezpieczeniowych. Do złożonych oświadczeń skarżąca załączyła zeznania podatkowe za lata 2011 i 2012. Przedłożyła zestawienie obrotów za okres styczeń – październik 2013r., deklaracje VAT – 7 za ostatnie cztery miesiące, ewidencję środków trwałych i ewidencję wyposażenia oraz kopię umowy o świadczenie usług prawnych z dnia 3 października 2013r. oraz kopię faktury VAT nr 3/11/2013 z dnia 15.11.2013r. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Rozpatrując w powyższym świetle wniosek skarżącej uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych czy to w zakresie całkowitym, czy też częściowym. Przeciwnie stwierdzić należy, iż sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej pozwala na poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości. Na wstępie niniejszych rozważań przyznać należy, iż uzyskiwany przez skarżącą i jej męża dochód z tytułu rent jest rzeczywiście bardzo niski. Zauważyć jednak należy, iż w złożonym formularzu PPF skarżąca przedstawiła swoją sytuację materialną i finansową w sposób, który uzasadniałby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednakże w wyniku analizy akt jak i przedłożenia przez wnioskodawczynię dodatkowych dokumentów, na wezwanie wystosowane do niej w trybie art. 255 p.p.s.a., ujawnione zostały nowe okoliczności obrazujące jej rzeczywistą sytuację finansową i rodzinną. Po pierwsze wskazać należy, iż dochód który deklaruje skarżąca jest niewspółmiernie niski do ponoszonych przez nią wydatków. Rodzina uzyskuje dochód w wysokości 1.680 zł, wydatkuje natomiast kwotę 12.170 zł. Nie korzystając przy tym z niczyjej pomocy finansowej. Skarżąca nie wyjaśniła przy tym w jaki sposób, i z jakich środków pokrywa comiesięczny niedobór środków finansowych w kwocie 10.490 zł. Nie wykazała również, iż zalega z płatnościami czy też nie spłaca zaciągniętych kredytów. W świetle powyższych danych stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni musi posiadać dodatkowe środki finansowe pozwalające jej na ponoszenie tego rodzaju i tej wysokości kosztów utrzymania. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Wskazać należy, że wysokość jedynie miesięcznej raty spłacanych kredytów nie koreluje z uzyskiwanymi dochodami, przekracza bowiem ponad trzykrotnie osiągany dochód. Dodać należy, iż co do zasady okoliczność spłacania zobowiązań (pożyczek, kredytów) o charakterze prywatnoprawnym rozpatrywana jest jako możliwość ponoszenia dodatkowych kosztów z budżetu wnioskodawcy. Okoliczność ta najczęściej stanowi o braku podstaw do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ponieważ świadczy o zdolności do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Zaciągnięty kredyt świadczy o zdolnościach płatniczych, ustalonych i zweryfikowanych przez wyspecjalizowane instytucje finansowe, podczas gdy zwolnienie od kosztów sądowych przyznawane jest osobom, które pomimo największych starań nie są w stanie uiścić tych kosztów ze względu na niski dochód lub jego brak, a także ze względu na brak majątku, który mógłby służyć pozyskaniu środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Ponadto zasadą jest, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak koszty sądowe, bowiem spowodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 28 września 2010 r. II OZ 908/10 publ. CBOiS). Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącej został zwiększony o uzyskane kwoty kredytów, które posłużyły na budowę i remont nieruchomości, a także podwyższenie jakości prowadzonych przez nią usług. Tym samym składniki majątkowe skarżącej zostały powiększone lub wzrosła ich wartość. Skarżąca jest również współwłaścicielką znacznego majątku nieruchomego w postaci dwóch domów ( 200 m2 i 220 m2 ) oraz budynku zakładu usługowego. Wskazać należy, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, za pomocą którego w wyniku jego obciążenia czy też zbycia może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych. (por. postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06, postanowienie NSA z dnia 19 lutego 2013r. sygn. akt I OZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2013r. sygn. akt I OZ 1132/13 - publ. CBOiS). Na trudną sytuację materialną i brak środków pieniężnych niezbędnych na poniesienie kosztów sądowych nie wskazuje również okoliczność ustanowienia w sprawie pełnomocnika. W tak trudnej sytuacji finansowej jaką wykazała skarżąca w formularzu PPF, była w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika w kwocie - aktualnie 900 zł. Następnie do dnia 15.12.2013r. zobowiązana była zapłacić kolejną ratę w tej samej wysokości. Cała usługa została wyceniona na kwotę 7.200 zł. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącej do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Nie mniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżąca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. Również z przedłożonych przez skarżącą deklaracji VAT - 7 za miesiące lipiec październik 2013r oraz z zestawienia obrotów w miesiącach styczeń – październik 2013r. wynika, iż skarżąca dokonuje czynności gospodarczych, które generują określone przychody. Wskazać należy, iż wykazywana nadwyżka kosztów nad przychodami skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wskazane wyżej składniki majątku nieruchomego skarżącej, pozyskane kredyty, rodzaj i wysokość ponoszonych wydatków, a także stabilna sytuacja bytowa wnioskodawczyni wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.