I SA/Ol 75/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 10 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji składników majątkowych postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia doradcy podatkowego. K.B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zawarła także wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie K.D. W uzasadnieniu wskazała, że po śmierci męża, od sześciu lat samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w wysokości ok. 2.100 zł brutto miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem uczących się dzieci w wieku 19 i 15 lat, które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kocie 677,36 zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni 160 m2, niezabudowaną działkę rolną o powierzchni 2,4 ha oraz działkę zabudowaną i niezabudowaną o łącznej powierzchni 1,6116 ha, na których prowadzi działalność gospodarczą. Nieruchomości zabudowane są starymi zniszczonymi budynkami wymagającymi remontów. Organy celne ustanowiły hipotekę przymusowej na poczet przyszłych zobowiązań, jak również zabezpieczyły wyposażenie i urządzenia budynków. Ponadto zajęły rachunki bankowe, wskutek czego strona nie może otrzymać kredytu. Wnioskodawczyni oświadczyła również, że spłaca dwa kredyty w łącznej wysokości ok. 1.500 zł miesięcznie, które zaciągnęła na rozwój działalności gospodarczej jeszcze przed wszczęciem kontroli podatkowych. Ponadto wskazała, że jej stałe wydatki obejmują: kredyt w rachunku bieżącym - 30.000 zł, kredyt pomostowy – 8.000 zł, podatek od nieruchomości – 9.000 zł oraz koszty utrzymania rodziny, tj. energia ok. 200 zł, ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 90 zł, gaz ok. 45 zł, telefon ok. 120 zł, środki czystości ok. 150 – 200 zł, dojazdy do szkoły ok. 120 zł, wyżywienie ok. 900 zł i sezonowe wydatki na leki, przybory szkolne, książki, odzież, obuwie. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie przyznał prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia doradcy podatkowego. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego jest uzasadnione tym, że w obecnej chwili toczy się 8 postępowań w zakresie podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, w których występuje ona jako strona. Dojazd do położonego w odległości 50 km od miejsca zamieszkania O. stanowi dla niej znaczny wysiłek fizyczny i finansowy. Ponadto z uwagi na pełnienie obowiązków związanych z działalnością gospodarczą oraz z prowadzeniem domu nie jest ona w stanie dopilnować wszystkich prowadzonych z jej udziałem spraw. Nie posiada również wystarczającej wiedzy na podjęcie skutecznej obrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części zwanej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, a zatem wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów sprawy Sąd uznał, że wobec ustaleń dotyczących sytuacji finansowej wnioskodawczyni, złożony przez nią wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych. Wskazania wymaga bowiem fakt, iż strona jest wdową mającą na utrzymaniu dwoje nastoletnich dzieci. Osiąga niewielki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, który pozwala jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dzieci otrzymują zaś rentę rodzinną w łącznej kwocie 677,36 zł miesięcznie. Ponadto pomimo posiadania nieruchomości, nie jest ona w stanie wykorzystać ich w celu osiągnięcia dochodów, gdyż są one zabudowane starymi, zniszczonymi budynkami wymagającymi remontów oraz została na nich ustanowiona hipoteka. Skarżąca spłaca ponadto kredyty zaciągnięte na rozwój firmy jeszcze przed wszczęciem kontroli podatkowej. Zgodnie z jej oświadczeniem zajęcie rachunków bankowych uniemożliwia prowadzenie działalności oraz uzyskanie kredytu bankowego na wsparcie płynności finansowej firmy, czy też na zapłatę kosztów sądowych. Przedstawiona powyżej sytuacja majątkowa (finansowa) skarżącej nie pozwala, w ocenie Sądu, na takie ograniczenie przez nią wydatków z uzyskiwanych dochodów celem uiszczenia kosztów sądowych, aby nie pozostało to bez wpływu na jej sytuację majątkową, czy nastąpiło bez uszczerbku dla utrzymania jej rodziny. Tym samym, mając powyższe na względzie uznano, że zasadny jest wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wobec czego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku strony o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego, podzielając w tym zakresie stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach ze skarg strony o sygn. akt I GZ 218/10 i sygn. akt I GZ 219/10, iż na tym etapie postępowania jego udział nie jest konieczny. Jak zauważył NSA w cyt. postanowieniach, skarżąca w sposób prawidłowy wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego, zatem zainicjowane zostało postępowanie sądowe, zaś w jego toku Sąd rozpoznający sprawę, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a., powinien udzielać stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego (profesjonalnego pełnomocnika) potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, co w praktyce oznacza, iż nie zostanie naruszone konstytucyjne prawo strony do obrony. Podobne stanowisko w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny zajął również w postanowieniach dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 19/11, sygn. akt I GZ 20/11, sygn. akt I GZ 21/11, którymi oddalił zażalenia strony na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w części dotyczącej odmowy ustanowienia doradcy podatkowego. Ponadto podkreślić należy, że sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem nie ma potrzeby pilnowania terminów oraz formułowania pism procesowych, poza skargą, która już została w sprawie złożona. Sąd stosownie do art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną, niezależnie od stawiennictwa strony, czy jej pełnomocnika na rozprawie. W sytuacji natomiast, gdy zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, o czym nie można przesądzać na obecnym etapie postępowania, strona będzie mogła ponownie ubiegać się o prawo pomocy. Odmowa ustanowienia doradcy podatkowego nie wpływa bowiem na prawo strony do późniejszego ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.