I SA/Ol 762/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. C. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2008 rok oraz nałożenia sankcji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 12 stycznia 2012 r. skarżący L. C. zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 200 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący jest właścicielem nieruchomości (domu) o pow. 118 m2 oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 10,99 ha. Nie posiada żadnego innego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych, jak również zasobów pieniężnych. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż od 2008r. nie uzyskuje dochodów z gospodarstwa rolnego, z uwagi na toczące się przed Sądem Rejonowym "[...]" postępowanie w sprawie zniesienia współwłasności. Podniósł, iż nie uzyskuje również jakichkolwiek innych dochodów. Wskazał, iż korzysta z pomocy matki. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 23.01.2012r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, ogrzewanie, telefon, TV, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ew. koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z jakich źródeł dochodu pochodzą środki na niezbędne utrzymanie gospodarstwa domowego, w związku ze złożonym oświadczeniem, iż nie posiada żadnych źródeł dochodu, – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto (na rękę) matki skarżącego (na której utrzymaniu pozostaje) ze wskazaniem źródeł, z których dochody te są uzyskiwane, – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący zamieszkuje sam w posiadanej nieruchomości tj. domu o powierzchni 118 m2, – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie: sposobu wykorzystywania i przynoszenia dochodów (w tym także z płatności obszarowych) z posiadanej nieruchomości rolnej - o powierzchni 10,99 ha, w tym również wyjaśnień odnośnie aktualnego stanu prowadzenia fermy zwierząt, – przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych osobistych z okresu ostatnich trzech miesięcy (październik - grudzień 2011r.), - oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie uzyskiwanych ewentualnie dochodów z działalności o charakterze okresowym lub sezonowym przez skarżącego, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń ( zasiłków, dodatków). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 31.01.2012r wyjaśnił, iż jego miesięczne koszty utrzymania przedstawiają się następująco: energia elektryczna ok. 170 zł, woda ok. 15 zł, ogrzewanie ok. 2000 zł na sezon, wyżywienie, ubranie, środki czystości ok. 350 zł, koszty leczenia ok. 40 zł. Wnioskodawca wskazał, iż miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 600 zł, poza kosztami zakupu drewna. Dodał, iż posiada zadłużenie w KRUS-ie w wysokości 2.856 zł. Wyjaśnił, iż środki na wyżej wykazane wydatki pochodzą od jego matki H. C. zamieszkałej w "[...]". Wskazał, iż matka otrzymuje emeryturę w wysokości około 2.200 zł, jednakże pomaga także córce, która jest wdową i dwójce jej dzieci. Skarżący wyjaśnił także, iż sam zamieszkuje dom. Wskazał, iż nie otrzymał płatności obszarowej za 2011r. Wyjaśnił, iż był zarządcą przymusowym fermy jeleni do dnia 17 czerwca 2011r, ale ze względu na brak pieniędzy na utrzymanie zwierząt i stanu technicznego gospodarstwa zwrócił się o przekazanie zarządu współwłaścicielowi P. M.. Wskazał również, iż ferma nie przynosi dochodów, ponieważ ustanowiony jest sądowy zakaz zbywania zwierząt do czasu zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego. Wyjaśnił, iż nie posiada polis ubezpieczeniowych, nie uzyskuje dochodów z działalności o charakterze okresowym lub sezonowym. Nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Przedłożył wyciąg z konta technicznego z Banku "[...]", wskazując, iż innego nie posiada, na którym widnieje kwota 0.67 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 2p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżący nie znajduje się w sytuacji wymagającej pomocy ze strony Państwa, w zakresie ponoszenia za niego kosztów sądowych czy to całkowitych czy też częściowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca posiada majątek w postaci domu o pow. 118 m2 jest także współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 10,99 ha. Biorąc zatem pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Dlatego też należy uznać, że stronę stać na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro istnieje realna możliwość zbycia, najmu czy obciążenia posiadanych nieruchomości co może przynieść realne korzyści dla wnioskodawcy. Dodatkowo wskazać należy, iż całe koszty utrzymania skarżącego ( ok. 600 zł) ponosi za niego matka, która uzyskuje emeryturę w wysokości 2.200 zł. Wypada w tym miejscu odnotować, że sformułowania "stan majątkowy" strony, użytego w art. 252 p.p.s.a., nie należy interpretować wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z pojęciem "jej majątku". Pojęcie to jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Biorąc zatem pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez matkę wnioskodawcy dochodów z tytułu emerytury, jak również okoliczność faktycznego utrzymywania syna, nie będzie nadużyciem stwierdzenie, że również w tym zakresie, tj. w zakresie uiszczenia kosztów sądowych (200 zł) lub ich części, matka może wspomóc finansowo syna, zwłaszcza, że nie pozostawałoby to w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika obowiązek wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować stronę skarżącą w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Zauważenia również wymaga, iż należne na chwilę obecną koszty sądowe, tj. wpis od skargi w wysokości 200 zł – stanowi niewielki wydatek w porównaniu do posiadanych zasobów majątkowych. Jak wykazano wyżej skarżący posiada majątek w postaci domu mieszkalnego jednorodzinnego, jest również współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 10,99 ha, na której prowadzona jest ferma jeleni. Nie bez znaczenia są także takie ustalenia jak te, iż skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, a także, nie uzyskuje dochodów z prac dorywczych czy sezonowych, czynią bowiem uprawnionym wniosek, że sytuacja skarżącego nie jest tak dramatyczna, aby zagrożona była sfera jego elementarnych potrzeb. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.