I SA/Ol 771/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku spółki A o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od gier na automatach o niskich wygranych za październik 2010r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Skargą z dnia 16 października 2013r. Spółka A (dalej jako skarżąca, wnioskodawczyni, spółka), reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od gier na automatach o niskich wygranych za październik 2010r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skarżąca wezwana została, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 2.000 złotych. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nadesłała wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu złożonego wniosku podniesiono, iż wnioskodawczyni znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. W ubiegłym roku podatkowym poniosła stratę w kwocie 1.778.766,26 zł. W wyniku wprowadzenia nowych przepisów w przedmiocie podatku od gier z tytułu prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, spółka zapłaciła ponad 46 mln zł podatku więcej niż gdyby uiszczała go na zasadach obowiązujących przed nowelizacją przepisów. To odbiło się na kondycji finansowej spółki, która podejmuje próby zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych, obniżając koszty funkcjonowania firmy, m.in. zmniejszając liczbę zatrudnionych osób oraz wartość środków trwałych. W ubiegłym roku wskaźnik rentowności sprzedaży i kapitału własnego wykazał duży spadek w stosunku do poprzedniego okresu sprawozdawczego. Jest to zjawisko bardzo niekorzystne i wskazuje na zagrożenie dalszego istnienia firmy. W tej sytuacji ponoszenie przez spółkę kosztów postępowania sądowego jest wydatkiem przekraczającym jej możliwości finansowe. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.928.000 zł, wartość środków trwałych 19.379.613,75 zł, zaś w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokość 1.738.766,26 zł. Wskazała również, iż na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku posiada na rachunku bankowym 2.207,52 zł. Do wniosku spółka załączyła wyciąg z rachunku bankowego, bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2012r. oraz rachunek zysków i strat. Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2014r. roku odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca spółka wniosła sprzeciw w uzasadnieniu którego podniosła, że z własnej inicjatywy udzieliła informacji oraz przedstawiła dowody w postaci bilansu za rok 2012, rachunku zysków i strat oraz wyciągu z rachunku bankowego. Zaskarżone postanowienie prowadzi w konsekwencji do nieuzasadnionego odebrania jej drogi sądowej. Jej sytuacja jest trudna. Posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go głównie automaty do gier, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonej licencji. Sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Dodatkowo podniesiono, że biorąc pod uwagę ilość zarejestrowanych w chwili obecnej spraw w WSA w Olsztynie (oraz spraw w innych sądach administracyjnych na terenie kraju), i łączną wysokość wpisów we wszystkich sprawach, spółka nie jest w stanie uiścić wpisu w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady przewidziany jest m.in. w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Zgodnie z którym Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym całkowite zwolnienie może nastąpić w sytuacji, gdy wykazana zostanie niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona będąca osobą prawną może uzyskać częściowe zwolnienie, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt. GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawcą jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Oceniając sytuację finansową Spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka wskazuje, iż jej sytuacja finansowa jest zła i stale się pogarsza, w związku z wprowadzeniem ustawy o grach hazardowych, jej dochody znacząco zmalały. W ocenie Sądu wprowadzona zmiana legislacyjna – mając na uwadze rozmiar działalności i posiadany majątek spółki - nie przemawia za przyznaniem skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest bowiem wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Tymczasem mimo wskazywanych trudności wnioskodawczyni nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, zaś z analizy przedłożonych dokumentów księgowych wynika, że przychody netto ze sprzedaży za 2012r. wyniosły 111.490.974 zł zaś koszty uzyskania przychodów 112.478.702,59 zł. Skarżąca wykazała za 2012r. stratę w wysokości 1.738.766,26 zł, jednakże do kosztów działalności w tym okresie zaliczono m.in. koszty z tytułu amortyzacji, które wyniosły 9.182.431,32 zł. Tymczasem amortyzacja jest kosztem niepieniężnym, gdyż nie pociąga za sobą wydatków w danym okresie, tym samym rzeczywiste koszty które spółka poniosła w 2012r. wyniosły 103.296.271,2 zł. Podkreślić bowiem należy, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje na skutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 18 grudnia 2013r., sygn. II GZ 751/13, z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II GZ 680/13). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r. (sygn. akt I FZ 10/10), w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Z bilansu przedstawionego przez spółkę wynika, że w 2012r. posiadała ona środki trwałe o wartości 19.959.941,61 zł w postaci gruntów, urządzeń technicznych i maszyn, innych środków trwałych oraz środków trwałych w budowie. Przy czym podkreślenia wymaga fakt, że spółka dokonała wielomilionowych inwestycji – w bilansie wykazała środki trwałe w budowie w kwocie 9.991.641 zł, zmniejszeniu uległa również strata z 3.942.462,91 zł w 2011r do 1.738.766,26 zł. O możliwości poniesienia przez wnioskodawczynię całości kosztów postępowania świadczy również wysokość środków pieniężnych zgromadzonych w kasie i na rachunkach. Na koniec 2011r. spółka posiadała środki w wysokości 10.816.274,87 zł, które zwiększyły się o kwotę 736.592,76 zł na koniec 2012r. i wyniosły 11.552.867,63 zł. Dodatkowo spółka osiągnęła w 2012r. również przychody z odsetek w wysokości 62.507,53 zł. Posiadała zatem środki które mogła przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Wskazywane powyżej aktywa pieniężne w wysokości 11.552.867,63zł, były dwukrotnie większe niż wymagalne zobowiązania krótkoterminowe w wysokości 5.787.605,54 zł. Oznacza to że spółka dysponowała realnymi pieniędzmi, które mogła szybko uzyskać, nie tak jak np. w przypadku sprzedaży majątku. Ponadto ich wysokość przekraczała zobowiązania krótkoterminowe. Zauważyć należy, iż wysokość zobowiązań krótkoterminowych również uległa zmniejszeniu w porównaniu do poprzedniego okresu z 13.580.011,56 zł do 5.787.605,54 zł. Wynika to miedzy innymi ze spłaty przez spółkę kredytu w 2012 r.. Na koniec 2011r. spółka w ramach swoich zobowiązań posiadała kredyt lub pożyczkę w wysokości 1.000.099,32 zł, który spłaciła w 2012r. Powyższe oznacza możliwość regulowania swoich zobowiązań i posiadanie środków pieniężnych na ten cel. Wskazać w tym miejscu należy, że kredyty czy pożyczki zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wynikające z nich prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (vide: postanowienie NSA z 9 września 2013 r., I OZ 862/13 publ. CBOiS). Tym samym nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której skarżąca reguluje zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym, natomiast opłacenia zobowiązań o charakterze publicznym tj. kosztów sądowych oczekuje od Skarbu Państwa. Uzyskanie środków mogłoby nastąpić także przez podjęcie uchwały wspólników w sprawie dopłat. Wskazać należy, że rola wspólnika nie może sprowadzać się tylko do czerpania profitów z działalności spółki. To bowiem wspólnicy w pierwszej kolejności winni, w razie trudności, udzielić pomocy finansowej spółce, nie przerzucając tym samym tych kosztów wyłącznie na Skarb Państwa, a w konsekwencji na całe społeczeństwo. Sąd rozpatrując złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wziął pod uwagę także koszty sądowe jakie strona jest obowiązana ponieść uwzględniając wszystkie sprawy zawisłe przed tutejszym sądem (łącznie spółka wniosła 3 sprawy, w których wpisy wynoszą również 2.000 zł, co daje łączną kwotę w wysokości 6.000 zł) oraz konieczność poniesienia kosztów sądowych w sprawach zawisłych przed sądami administracyjnymi na terenie całego kraju. Biorąc pod uwagę powyższe jak również fakt, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 2.000 zł., uznano, że sytuacja finansowa spółki nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spółka jest czynnym podmiotem gospodarczym, posiadającym wielomilionowy majątek, aktywa obrotowe (zapasy, należności krótkoterminowe, inwestycje krótkoterminowe) – przewyższające znacznie wysokość wymaganego wpisu, co do której nie toczy się postępowanie upadłościowe, pomimo poniesionej w ubiegłym roku straty - jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na uiszczenie kosztów sądowych. Z tych względów na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.