I SA/Ol 796/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2011 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej z dnia 1 grudnia 2010 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema pełnoletnimi córkami – N. i M. Uzyskuje dochód z tytułu okresowej renty strukturalnej w wysokości 2.684 zł miesięcznie, żona otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 720 zł, zaś córki nie osiągają dochodów. Posiada dożywotnie prawo użytkowania domu o pow. 100 m², który wymaga kapitalnego remontu. Wskazując na wysokość ponoszonych wydatków, podał, że miesięczne koszty utrzymania córki studiującej w W. N. wynoszą 2.200 zł. Na koszty te składa się opłata za czesne w wysokości 6.500 zł rocznie, opłata za wynajem mieszkania, opłaty za media, wydatki na pomoce naukowe oraz koszty dojazdów. Pozostałą kwotę dochodu w wysokości (1.200 zł) skarżący przeznacza na spłatę rat kredytów bankowych ( Bank A – 350 zł miesięcznie oraz Bank B –150 zł). Nadto ponosi miesięcznie opłaty za wodę w wysokości 100 zł oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w KRUS w wysokości 70 zł. Natomiast żona wnioskodawcy ponosi koszty spłaty rat kredytu zaciągniętego w Banku A w wysokości 230 zł, odsetek od limitu kredytowego w wysokości powyżej 30 zł miesięcznie oraz wydatki na zakup lekarstw w kwocie powyżej 50 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, iż po opłaceniu wszystkich wydatków na utrzymanie rodziny pozostaje mu kwota 220 zł miesięcznie. Z uwagi na powyższe, stwierdził, że odmowa przyznania prawa pomocy oznaczałaby brak możliwości dochodzenia swych praw przed sądem. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie uiścić kosztów procesu oraz ustanowienia pełnomocnika we własnym zakresie. W dniu 8 lutego 2011 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego skarżącego, w tym: osiąganych aktualnie miesięcznych dochodów z tytułu renty strukturalnej i inwalidzkiej, wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W piśmie z dnia 16 lutego 2011 r. skarżący podniósł m.in., że nie jest upoważniony do ujawnienia i przetwarzania bez zgody małżonki jej danych osobowych. Jak podał, okoliczności dotyczące stanu majątkowego opisane zostały w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. Z treści pisma strony z dnia 16 lutego 2011r. wynika, że oryginały żądanych przez Sąd dokumentów skarżący przedłożyłby na rozprawie, wnosząc jednocześnie o przesłuchanie w charakterze świadka żony – S.K. Skarżący dodał, że w ponoszeniu opłat za energię elektryczną oraz wodę pomaga syn, a on sam pozostaje na wyłącznym utrzymaniu małżonki, która nie wyraża zgody na podanie wysokości osiąganych dochodów oraz rat posiadanych kredytów bankowych. Podniósł ponadto, że przedłożenie żądanych dokumentów wiąże się z poniesieniem dodatkowych kosztów, na które go nie stać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącego sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a.. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Według przytoczonej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać należy, iż w niniejszej sprawie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże skarżący nie złożył w zakreślonym terminie żądanych dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego. Oceniając zatem sytuację majątkową i finansową wnioskodawcy jedynie na podstawie złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie to, wobec nieprzedłożenia potwierdzających jego treść dokumentów źródłowych, do których przedstawienia skarżący został zobligowany, nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż nie jest on w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych, czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowiący o możliwości wezwania strony do przedstawienia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, nakłada na nią obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów musi mieć zatem wpływ na dokonywaną przez Sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (p. B.Dauter, S.Babiarz, M.Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis – Nexis, Warszawa 2007, s. 244). Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest natomiast w tym postępowaniu zadaniem Sądu. Jak podkreślano już w dotychczasowym orzecznictwie, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX – nr 220289). W rozpoznawanej sprawie, wnioskodawca pomimo wezwania nie przedstawił dokumentów mogących uwiarygodnić wysokość ponoszonych wydatków, w tym m.in. na utrzymanie gospodarstwa domowego czy spłatę rat kredytów. Nie podał również, na jakie cele kredyty zostały zaciągnięte. Ponadto, pomimo obowiązku, nie przedłożył wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, zaś odmowę przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych żony uzasadnił ochroną danych osobowych. Tymczasem udzielenie informacji o dochodach i majątku osób pozostających ze stroną ubiegającą się o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym było niezbędne dla oceny zasadności złożonego wniosku. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko zaprezentowane w postanowieniu Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2006 r., sygn. akt II FZ 760/06 (opubl.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym na stan majątkowy strony niewątpliwie ma wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny (członków, którzy mają obowiązek wspierania strony lub których strona powinna wspierać), a zatem uzyskanie informacji dotyczących członków rodziny jest niezbędne do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Niezależnie od powyższych stwierdzeń Sąd uznał, że podana we wniosku o przyznanie prawa pomocy wysokość uzyskiwanego dochodu przez wnioskodawcę i pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonkę (ok. 3.400 zł) umożliwia wnioskodawcy opłacenie niezbędnych w sprawie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Zauważyć należy, że według oświadczenia strony znaczna część tych dochodów jest przeznaczana na spłatę zobowiązań kredytowych. Trudno jest zatem przyznać skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie i przerzucić obowiązek ponoszenia kosztów sądowych na budżet Państwa, w przypadku, gdy reguluje ona inne zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym. Prowadziłoby to w istocie do zaakceptowania przez Sąd sytuacji, w której strona przedkłada spłatę zobowiązań kredytowych nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które one sama zainicjowała. Tymczasem w świetle art. 199 p.p.s.a. generalną zasadą tego postępowania jest ponoszenie kosztów przez strony tego postępowania. Ponadto okoliczność udzielenia kredytów przez banki, świadczy o posiadaniu przez skarżącego i jego małżonkę odpowiednich środków finansowych, które umożliwiają im spłatę kredytu, a także potwierdza, iż mają oni odpowiednią zdolność kredytową na zaciągnięcie ewentualnej pożyczki lub kredytu na opłacenie kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Końcowo podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w przypadkach szczególnych. Obowiązek wykazania podstaw faktycznych do przyznania tego prawa spoczywa zaś, w świetle art. 255 p.p.s.a., na stronie. To w interesie wnioskodawcy leży złożenie wszystkich możliwych dokumentów oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za przychylnym ustosunkowaniem się do złożonego wniosku. Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest natomiast w tym postępowaniu, zadaniem Sądu. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia