I SA/Ol 804/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od gier na automatach za kwiecień 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka A w W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na wymienioną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od gier na automatach za kwiecień 2011 r.. W złożonym w dniu 11 grudnia 2013 r. na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że aktualnie nie posiada środków finansowych, które pozwoliłyby na pokrycie tych kosztów. Podniosła, iż została pozbawiona całego swojego majątku decyzjami administracyjnymi, na skutek których należące do Niej salony gier zostały zamknięte, a automaty do gier wraz ze znajdującą się w nich gotówką zostały zabezpieczone. Obecnie Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, a w bilansie wykazała stratę. Wysokość kapitału zakładowego wynosi 4.000.000 zł, zaś wartość środków trwałych - 5.841.741,70 zł. W ubiegłym roku obrotowym Spółka wykazała stratę w kwocie 4.341.561,56 zł, a stan posiadanych przez nią dwóch rachunków bankowych jest zerowy. W przesłanym do Sądu piśmie z dnia 22 stycznia 2014 r., skarżąca podała m.in., że Bank B wypowiedział Jej umowy na prowadzenie rachunków bankowych. Wskazała, iż z umowy Spółki nie wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat. Podniosła, iż nie posiada jeszcze bilansu za 2013 r., a bilans za 2012 r. powinien być złożony wraz z wnioskiem. Podkreśliła, że w wyniku podjętych działań przez organy administracji państwowej uniemożliwiono Jej prowadzenie działalności gospodarczej oraz pozbawiono majątku. W związku z tym strona ma liczne zobowiązania wobec kontrahentów, głównie wobec najemców lokali, których wysokość sięga już kilkuset tysięcy złotych. Do pisma dołączono kserokopie dokumentów, tj.: - zawiadomienia z dnia 14 stycznia 2014 r. o zajęciu rachunku bankowego w Banku B na kwotę 252.266,50 zł, - 4 tytułów wykonawczych z dnia 20 grudnia 2013 r., - wezwania z dnia 30 lipca 2013 r. do zapłaty pod rygorem wypowiedzenia umowy rachunku bankowego oraz - deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 za październik i grudzień 2013 r.. Postanowieniem z 14 lutego 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując na nie złożenie przez skarżącą pomimo wezwania wskazanych dokumentów, m.in. bilansu oraz rachunku zysków i strat za rok 2012 r.. Złożona dokumentacja nie zawierała natomiast wyczerpujących danych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej Spółki. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., Spółka podniosła, że Minister Finansów prowadzi wobec Niej szereg postępowań o cofnięcie zezwoleń na prowadzenie salonów gier oraz kasyna gry na automatach. Mimo, iż decyzje w tym przedmiocie nie stały się ostateczne i nie nadano im rygoru natychmiastowej wykonalności, urzędnicy odmówili opieczętowania druków raportów dziennych/miesięcznych wpłat, wypłat i rezultatów gier. W efekcie strona nie prowadzi obecnie żadnej działalności gospodarczej, a jej aktywność ogranicza się do szeregu spraw sądowych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Spółka zwróciła uwagę na wprowadzony z naruszeniem wymaganych procedur notyfikacyjnych wzrost stawki podatku od gier, wskutek którego Jej działalność stała się nieopłacalna. Podkreśliła, że liczyła się z możliwością sporów sądowych, w związku z czym posiadała środki na ten cel. Jednak na skutek bezprawnego zamknięcia salonów gier przez organy celne oraz konieczności zapłaty wynagrodzenia pracownikom, składek ZUS i podatku od wynagrodzeń, obecnie nie posiada oszczędności. Dodała, iż poniosła gigantyczne nakłady na inwestycje w wynajmowanych salonach gier, których nie da się odsprzedać. Posiadane automaty do gier są obecnie bezwartościowe z uwagi na sytuację rynku związaną z faktyczną likwidacją branży. Strona nie posiada aktywów obrotowych, które dałyby się upłynnić. Nie ma też wpływu na udziałowców i ich ewentualne decyzje o dopłatach, przy czym udziałowcy stracili już zainwestowany kapitał o wysokości 4.000.000 zł, a także o wiele wyższe środki związane ze sprzedażą automatów na odroczony termin płatności. Skarżąca podniosła, że jakkolwiek w latach poprzednich osiągała spore przychody, to jednak wskutek zwiększenia podatku od gier, od kilku miesięcy przychody są równe zeru. Większość salonów została zamknięta dopiero w 2013 r.. Dlatego dla oceny Jej możliwości finansowych należało wziąć przede wszystkim pod uwagę bilans sporządzony na dzień 30 czerwca 2013 r. i wynikającą z niego ujemną wartość kapitału własnego, tj. - 25.801.177,15 zł, z czego same zobowiązania krótkoterminowe wynoszą kilkanaście milionów złotych. Na dzień 31 marca 2013 r. strona wykazała stan środków pieniężnych w wysokości 1.239,20 zł oraz stratę w wysokości 3.600.963,04 zł. Nawet zaś gdyby wygenerowano przychód, to wymienione środki zostaną zajęte w toku postępowań egzekucyjnych. Do sprzeciwu strona dołączyła kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia "[...]" w przedmiocie żądania wydania rzeczy i przeszukania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 2 pkt 2, w związku z art. 245 § 3 tej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, może być przyznane, jeśli osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądowym, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami, strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt II FZ 297/08, z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 83/11, z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt II OZ 1040/11, opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przywołanej powyżej regulacji wynika również, że to strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w wyżej opisanej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania. Zaakcentowania wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu sądu. Oznacza to, że nawet w razie spełnienia ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy, sąd może oddalić wniosek. Ta fakultatywność wynika m.in. z faktu, że ww. podmioty posiadają zorganizowaną strukturę, a zatem w swojej działalności winny przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z ich funkcjonowaniem i zgromadzić środki na ten cel (p. postanowienie NSA z dnia 19 września 2007 r. sygn. akt I FZ 434/07, opubl.: http://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji przyznanie prawa pomocy osobom prawnym odbywa się niejako w dwóch etapach. Na wstępie badana jest przesłanka w postaci braku po stronie wnioskodawcy środków na poniesienie wskazanych kosztów postępowania, a dopiero później, w przypadku stwierdzenia tych okoliczności, sąd podejmuje decyzję w przedmiocie przyznania prawa pomocy bądź oddalenia wniosku, w ramach przysługującego mu z mocy ustawy uznania. Oceniając wniosek skarżącej w aspekcie wskazanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na podstawie ujętych we wniosku danych oraz przedłożonych przez stronę dowodów nie sposób bowiem jednoznacznie stwierdzić, iż Spółka nie posiada środków pozwalających na sfinansowanie powstałych w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, że pomimo wezwania z dnia 13 stycznia 2014r., wnioskująca o zwolnienie z kosztów nie przedstawiła większości wskazanych przez Sąd dowodów mogących stanowić podstawę weryfikacji jej twierdzeń o braku zdolności płatniczej i znacznym spadku wartości posiadanego majątku. Brak jest przede wszystkim bilansu oraz rachunku zysków i strat obejmujących jej działalność za lata 2012 – 2013, jak również innych dokumentów potwierdzających wartość majątku Spółki i rozmiary prowadzonej przez Nią działalności gospodarczej. Za niewystarczające w tym zakresie uznać zaś należało oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Według tego oświadczenia, na majątek i dochody Spółki składa się kapitał zakładowy na kwotę 4.000.000 zł. Wartość środków trwałych wynosi 5.841.741,70 zł, a poniesionych strat 4.341.561,56zł. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku był zerowy W złożonym sprzeciwie od postanowienia Referendarza wskazano natomiast, że na dzień 30 czerwca 2013 r. kapitał własny miał ujemną wartość - 25.801.177,15 zł, a zobowiązania krótkoterminowe wyniosły kilkanaście milionów złotych. Na dzień 31 marca 2013 r. wykazano stan środków pieniężnych w wysokości 1.239,20 zł oraz 3.600.963,04 zł straty. W ocenie Sądu, przedstawione w związku z wnioskiem dowody oraz wyjaśnienia odnośnie sytuacji majątkowej Spółki są niewystarczające dla zwolnienia Jej z kosztów sądowych. Brak jest w szczególności danych co do wysokości osiąganych przychodów z działalności gospodarczej, zarówno aktualnie (nie przedstawiono deklaracji VAT-7 za listopad 2013 r.), jak również za okres bezpośrednio poprzedzający datę wszczęcia postępowania sądowego (brak jakichkolwiek danych). Samo zaś wskazanie straty na dzień 31 marca 2013 r. w wysokości 3.600.963,04 zł, nie stanowi uzasadnienia dla twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej, skoro nie wykazano wielkości rzeczywistych przychodów Spółki i kosztów ich uzyskania. W sposób dostateczny nie zostały też uwiarygodnione jej zobowiązania cywilne i publicznoprawne. Wskazano bowiem jedynie, że zobowiązania krótkoterminowe wynoszą kilkanaście milionów złotych. Nie wyjaśniono ponadto, czy podana wartość środków trwałych (5.841.741,70 zł) obejmuje tylko wartość automatów do gier, czy też innych rzeczy lub praw, np. własność gruntów. W analizowanej sprawie strona skarżąca wykazała jedynie, że nie posiada środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym przez Bank B, przedstawiając kopie zawiadomienia o zajęciu tego rachunku, kopie tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej oraz wezwania do zapłaty z dnia 30 lipca 2013 r.. Pozostałe, istotne dla oceny zasadności wniosku o prawo pomocy, okoliczności dotyczące jej stanu majątkowego i rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej nie zostały pomimo wezwania Sądu i oceny zawartej w postanowieniu Referendarza, udokumentowane i dostatecznie wyjaśnione. Przy czym wbrew twierdzeniom Spółki, wraz z wnioskiem nie został złożony bilans za 2012 r., a do pisma z dnia 22 stycznia 2014 r. nie została dołączona deklaracja VAT-7 za listopad 2013 r.. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., to przede wszystkim strona wnioskująca powinna zaś dołożyć szczególnej staranności w przedstawieniu swej sytuacji w sposób kompletny i czytelny, gdyż w razie ewentualnego stwierdzenia braków w zakresie wyjaśnienia okoliczności dotyczących tej sytuacji, to właśnie Ona poniesie tego konsekwencje. W tym aspekcie zwrócić należy uwagę, że Spółka ubiegała się o przyznanie prawa pomocy łącznie w 35 sprawach zawisłych przed tut. Sądem, w których łączna wysokość wpisów sądowych od skargi wynosiła 88.010 zł. Pomimo tego, nie wyjaśniła i nie udokumentowała zasadniczych kwestii związanych ze spełnieniem przesłanki przyznania prawa pomocy, o której mowa w tym przepisie. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia argumentacji sprzeciwu, że ocenę w zakresie spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy oparto jedynie na udowodnieniu tezy, iż wystarczającą dla odmowy przyznania prawa pomocy jest konieczność liczenia się przez przedsiębiorcę z ewentualnością poniesienia kosztów sądowych. Wbrew temu, co podniosła strona skarżąca, argument ten nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia Referendarza sądowego w omawianym przedmiocie. Jako zasadne Sąd ocenił natomiast zawarte w tym rozstrzygnięciu stanowisko, że skoro strona jest przedsiębiorcą i zgodnie z jej twierdzeniami prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów (których, pomimo podjętej wezwaniem z dnia 13 stycznia 2014 r. próby, nie udało się ustalić), to możliwość poniesienia przez nią kosztów sądowych powinna być analizowana również w aspekcie tychże rozmiarów działalności. Z przedstawionych przez stronę dokumentów wynika, że pomimo sygnalizowanych problemów finansowych wiążących się głównie z wszczętą egzekucją administracyjną, Spółka nadal funkcjonuje, nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości, ani też nie wszczęła postępowania naprawczego. Utrzymuje zatem pewien poziom płynności finansowej. W świetle przedłożonych deklaracji dla podatku od towarów i usług za październik i grudzień 2013 r., obroty z prowadzonej sprzedaży (220.000 zł w październiku 2013 r., 22.000 zł w grudniu 2013 r.) są wprawdzie nieznaczne w odniesieniu do poprzednio uzyskiwanych, to jednak Spółka prowadzi działalność gospodarczą. Nie wykazała przy tym, że zmaga się z groźbą niewypłacalności. Podstawy przyznania prawa pomocy, nie stanowi natomiast samo prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Nie bez znaczenia dla oceny okoliczności dotyczących złożonego wniosku jest również, że Spółka posiada majątek trwały o znacznej wartości (5.841.741,70 zł). Podkreślenia wymaga, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy strona powinna wykazać, iż nie tylko w danej chwili nie ma żadnych środków finansowych, ale też, że nie istnieje żadna obiektywna możliwość ich pozyskania celem uiszczenia należnych kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie zostało to uwiarygodnione. Nie wykazano w szczególności, że nie jest możliwym spieniężenie aktywów, zarówno majątku trwałego, jak i aktywów obrotowych. Uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie stanowi samo oświadczenie, że Spółka nie ma wpływu na podjęcie przez zgromadzenie wspólników uchwały o obowiązku wniesienia dopłat, gdyż wspólnicy ponieśli już dotychczas znaczne wydatki w związku z Jej działalnością. To w interesie strony powinno leżeć takie zorganizowanie działalności, by mogła ona skutecznie prowadzić swe sprawy, w tym zainicjowane postępowanie sądowe. Również wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym (np. z tytułu najmu), które akcentowała Spółka, nie mogły mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Z kolei argumentacja w zakresie braku wymaganej notyfikacji Komisji Europejskiej odnośnie zmiany stawki podatku od gier, jako odnosząca się w istocie do przedmiotu zaskarżenia, a nie do przesłanki przyznania prawa pomocy, jest bez znaczenia w sprawie o zwolnienie z kosztów. Zauważenia ponadto wymaga, że z treści sprzeciwu nie wynikają żadne nowe, konkretne informacje dotyczące sytuacji finansowej Spółki, lecz sprowadza się ona do wykazania braku możliwości uzyskania przychodów, spowodowanej według podmiotu, czynnikami od niego niezależnymi. Reasumując, należy stwierdzić, że w związku ze złożonym wnioskiem strona skarżąca, pomimo wezwania przez Sąd, nie wykazała w dostateczny i przekonywujący sposób, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 tej ustawy, należało postanowić jak w sentencji.