I SA/Ol 813/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2010r. skarżący R. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi sklep odzieżowy w "[...]" z czego uzyskuje dochód w wysokości 460 zł. Wskazał iż, posiada udział w spółce cywilnej, z którego poniósł stratę. Nie posiada żadnego majątku nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca stwierdził, iż nie jest w stanie ponieść przypisanych kosztów bez uszczerbku dla swojej egzystencji. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 04.01.2011r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, Internet, TV, czynsz, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ew. koszty leczenia i lekarstw, ew. koszty wynajmu, ew. raty pożyczek, kredytów, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, –przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich czterech miesięcy, - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym skarżący zamieszkuje ("[...]"), bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, lub inne), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, w jaki sposób i przez kogo prowadzony jest sklep odzieżowy w "[...]", w szczególności czy skarżący sam go prowadzi, czy dojeżdża do miejsca pracy lub czy zamieszkuje w "[...]" oraz podania kosztów z tym związanych, - przedłożenia dokumentów potwierdzających poniesienie straty w spółce cywilnej, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący posiadał nieruchomości, ruchomości powyżej 3.000 euro oraz zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe) - w okresie od 01.01.2008r do 27.12.2010r, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania ich rodzaju, powierzchni, wartości; w przypadku zbycia ewentualnego majątku określenia formy zbycia ( darowizna, sprzedaż itp.) podania daty zbycia, w przypadku sprzedaży podania kwoty uzyskanej z tego tytułu oraz jej przeznaczenia, - oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone, - przedłożenia innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 24 stycznia 2011r. złożył oświadczenie, iż zamieszkuje w "[...]" w nieruchomości swojego małoletniego syna, korzysta z tej nieruchomości nieodpłatnie w zamian za opłaty pokrywające koszty zużywania mediów. Wskazał, iż nie posiada rachunków bankowych ani osobistych ani z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wyjaśnił, iż ponoszone przez niego miesięczne koszty przedstawiają się następująco: woda 94,63 zł, telefon komórkowy 104,87 zł, energia elektryczna 152,33 zł, olej opałowy 4.025 - za 24 miesiące, tj. 167,71 zł miesięcznie. Ponoszenie wskazanych kosztów zostało udokumentowane odpowiednimi fakturami przedstawionymi przez skarżącego (k. 35-39). Odpowiadając na wezwanie skarżący wyjaśnił również, iż w prowadzonym przez niego sklepie w "[...]" zatrudnia pracownika, któremu płaci wynagrodzenie wg stawki minimalnej, do tego sklepu dojeżdża raz w miesiącu w celu dostarczenia towaru i wypłaty wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawca wyjaśnił, iż w latach 2008-2010 nie posiadał żadnych nieruchomości, ruchomości powyżej 3.000 euro ani żadnych zasobów majątkowych. Dodał, iż nie posiada także polis ubezpieczeniowych. Skarżący przedłożył odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty za rok podatkowy 2009r z którego wynika, iż poniósł stratę w wysokości 44.629,43 zł natomiast jego żona osiągnęła dochód w wysokości 5.777,54 zł (k.40-42). Z przedłożonego odpisu informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2009 wynika, iż skarżący posiada 90 % udziałów w spółce cywilnej "[...]" działającej w "[...]". Według informacji za wskazany rok spółka ta poniosła stratę w wysokości 49 588,26 zł, z czego na R. S. przypadła strata w wysokości 44.629,43 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Oceniając przedstawioną we wniosku sytuację materialną i życiową skarżącego, należy stwierdzić, iż nie zostało wykazane, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenia nie zawierają, zdaniem referendarza sądowego, dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. We wniosku oraz dodatkowym oświadczeniu, skarżący ograniczył się do przedstawienia jedynie takich danych, które mogłyby świadczyć o jego złym stanie majątkowym. Przyjmuje się, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Dlatego też wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej, bytowej, rodzinnej skarżącego nie jest możliwe określenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. Skarżący w odpowiedzi na wystosowane do niego wezwanie ograniczył się jedynie do lakonicznych oświadczeń. Wnioskodawca nie wskazał żadnych dodatkowych informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację zamieszkiwania w nieruchomości swojego małoletniego syna, nie wyjawił też czy zamieszkuje w niej sam czy też z synem i żoną, czy też ewentualnie z innymi osobami. Nie wyjaśnił też jakie relacje panują pomiędzy małżonkami. O fakcie, iż skarżący jest żonaty rozpoznający wniosek dowiedział się z ze złożonego zeznania podatkowego za rok 2009, w którym skarżący rozliczył się razem z małżonką. Informację powyższą uzyskano dopiero w wyniku wezwania skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Tym samym nie jest wiadome czy skarżący aktualnie pozostaje w związku małżeńskim, w separacji czy być może jest po rozwodzie, nieznany jest również majątek współmałżonki. Okoliczności te nie pozostają bez znaczenia dla oceny złożonego wniosku i ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Małżonkowie są bowiem zobowiązani, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Nieustalony pozostał również, poza przedmiotową nieruchomością, majątek małoletniego syna wnioskodawcy. Przede wszystkim zwrócić jednak należy uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanymi przez wnioskodawcę dochodami a jego wydatkami. Analiza przedstawionych przez skarżącego wydatków daje podstawy do stwierdzenia, iż wydatkuje on kwotę większą niż uzyskuje, tj. suma stałych kosztów utrzymania wynosi około 519,54 zł natomiast dochód skarżącego wynosi 460 zł. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek przedstawione koszty utrzymania (energia elektryczna, woda, telefon komórkowy i ogrzewanie) zostały wykazane wybiórczo. Skarżący musi bowiem ponosić także inne koszty miesięcznego utrzymania związane chociażby z podstawami egzystencji życiowej takie jak zakup wyżywienia czy chociażby podstawowych środków czystości. Wnioskodawca nie wykazał natomiast, aby korzystał z czyjejś pomocy finansowej lub jakichkolwiek form pomocy. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Dlatego też uprawnione będzie stwierdzenie, iż sytuacja majątkowa wnioskodawcy, musi być w istocie inna niż podaje we wniosku. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika, iż strona jest zobowiązana do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny jej stanu majątkowego oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy wnioskodawca pozbawiony byłby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący nie dołożył starań w celu wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej i bytowej. Stwierdzić również należy, iż wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji materialnej nie polega jedynie na udzieleniu odpowiedzi na zadane w wezwaniu pytania, lecz na całościowym wyjaśnieniu swojej indywidualnej sytuacji. Wskazując na powyższe dodać również należy, że w sytuacji gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jego sytuacji życiowej, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzeń (por. postan. WSA w Gd. z14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04), bo to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż przedstawione oświadczenia są niewystarczające dla sformułowania obiektywnych ustaleń w kwestii przyznania prawa pomocy. Natomiast oczekiwanie wnioskodawcy, iż poprzestanie na ogólnikowych oświadczeniach, przy orzekaniu w kwestii przyznania prawa pomocy świadczyć może o niezrozumieniu istoty tej instytucji. Samo bowiem oświadczenie o niskich dochodach, braku majątku czy poniesionej stracie podatkowej w 2009r., nie świadczy jeszcze o obowiązku przyznania mu prawa pomocy. Wskazane wyżej wątpliwości oraz brak pełnych danych uniemożliwiają ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, przez co należy uznać, że skarżący nie wykazał, iż jego położenie majątkowe uzasadniało przyznanie prawa pomocy. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.