I SA/Ol 82/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. D. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 3 marca 2015r. skarżąca A. M. D. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z mężem pozostaje od 2011 roku w rozdzielności majątkowej. W rubryce nr 10 "Dochody" skarżąca wykazała brak uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu i ponownie podkreśliła fakt rozdzielności majątkowej między małżonkami. Podała, iż nie posiada żadnego majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, oszczędności, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż od 15 października 2014r. jest niepełnosprawna w związku z wypadkiem samochodowym, w którym TIR najechał na jej samochód. Podniosła, iż jest po dwóch operacjach. Nie porusza się samodzielnie i nie zarabia. Wskazała, iż czekają ją jeszcze dwie operacje i długa rehabilitacja. Dodała, iż system podatkowy w Polsce, w szczególności uregulowania dotyczące podatku od towarów i usług doprowadziły jej pracownię – jedyne źródło utrzymania na skraj bankructwa. Podniosła, iż rocznie osiągała dochód około 20.000 – 25.000 zł i z tego dochodu musiała płacić około 50 % podatku, kolejne 25% pochłaniał zakup materiałów, przejazdy, opłaty. Do pisma poprzedzającego złożony wniosek z dnia 17 lutego 2015r. skarżąca załączyła kserokopię zwolnienia lekarskiego z dnia 29 stycznia 2015r. potwierdzającego jej niezdolność do pracy w okresie od 30 stycznia 2015r do 5 marca 2015r. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pismem z dnia 13 marca 2015r., wnioskodawczyni wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej (w zakresie przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki związane z utrzymaniem, wyjaśnienia czy korzysta z czyjejś pomocy, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, ewentualnych dochodów własnych i małżonka, sposobu wykorzystywania i uzyskiwania dochodów z posiadanych nieruchomości, wysokości i częstotliwości rat kredytowych) oraz majątkowej (w zakresie przedłożenia dokumentów potwierdzających egzekucję i jej stan). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 21 marca 2015r. w odpowiedzi na wezwanie z dnia 13 marca 2015r. skarżąca zwróciła się o bezterminowe odroczenie rozprawy i żądania uzupełnienia dokumentacji w formie odpisów czy kserokopii. Do pisma dołączyła kserokopię zwolnienia lekarskiego z dnia 5 marca 2015r. potwierdzającego niezdolność do pracy w okresie od 6 marca 2015r. do 22 kwietnia 2015r.. Skarżąca podniosła, iż po wypadku, którego doznała i po operacjach nie porusza się jeszcze samodzielnie. Za pomocą kuli porusza się jedynie do łazienki. Wskazała, że jej mąż również odniósł obrażenia wewnętrzne oraz kręgosłupa, w związku z czym też się leczy. Wyjaśniła, iż bardzo rzadko korzysta z pomocy rodziny, gdyż jest to poniżające i sprzeczne z Konstytucją. Wskazała, iż poczta znajduje się w odległości 12 km, dlatego też "bez auta i opcji podróży, fizycznie nie jestem w stanie spełnić żądania sądu." Końcowo zwróciła się z prośbą, aby nie chronić dyrektora tylko prawo i człowieka. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.)przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wnioskodawczyni nie wypełniła bowiem skierowanego do niej wezwania. Ograniczyła się jedynie do wskazania jaka jest jej sytuacja zdrowotna, że bardzo rzadko korzysta z pomocy rodziny, oraz że nie jest w stanie sprostać wezwaniu do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, z uwagi na odległość do poczty, brak samochodu i stan zdrowia. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej skarżącej nie jest możliwe stwierdzenie, że nie może ona ponieść kosztów postępowania sądowego oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznający wniosek nie kwestionuje stanu zdrowia skarżącej, związanych z tym trudności, ponoszonych kosztów, czy też braku możliwości, w zaistniałej sytuacji, uzyskiwania dochodu. Niemniej jednak większość z pytań, które skierowane były do skarżącej w wezwaniu z dnia 13 marca 2015r., nie wymagała przedkładania dokumentów źródłowych, a jedynie złożenia oświadczenia przez skarżącą. Tym samym, skoro wnioskodawczyni była w stanie odpowiedzieć na wezwanie i przedłożyć pismo procesowe z dnia 21 marca 2015r., podobnie jak i inną wcześniejszą korespondencję do Sądu, mogła również odpowiedzieć na wystosowane do niej pytania. Wnioskodawczyni w wykonaniu wezwania mogła również skorzystać z pomocy męża. Ostatecznie w sytuacji ograniczającej chodzenie w jakiej się znalazła, mogła poprzestać na złożeniu oświadczeń co do wszystkich wystosowanych do niej pytań. Nie czyniąc powyższego wnioskodawczyni nie poczyniła wszelkich kroków mających na celu uprawdopodobnienie okoliczności, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania jej prawa pomocy. Przedstawione przez skarżącą okoliczności, które jak wyżej wskazano nie są kwestionowane, odnośnie przebytych i przyszłych operacji, leczenia rehabilitacyjnego, problemów z poruszaniem się, niezdolnością do pracy oraz brakiem dochodów, nie są wystarczające dla uznania, że nie ma ona jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych oraz kosztów na ustanowienia pełnomocnika. Innymi słowy nie stanowią jedynej podstawy do przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnoszą się one bowiem do stanu zdrowia skarżącej oraz niemożności uzyskiwania przez nią dochodów. Nie wyjaśniają jednak okoliczności związanych ze stanem majątkowym skarżącej i jej męża. Zauważyć należy, iż wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim. Należy podkreślić, że dokonywana ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Zwrócić należy uwagę na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2014 r. sygn. akt I FZ 54/14; orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też ocena możliwości finansowych wnioskodawczyni oceniana jest z uwzględnieniem sytuacji finansowo-majątkowej skarżącej jak i jej męża. W tym celu konieczne było ustalenie jakie dochody uzyskuje małżonek skarżącej oraz jakie transakcje prowadzone są w ramach jego rachunku bankowego. Ponadto istotne było ustalenie jakiej wysokości oraz jakiego rodzaju koszty utrzymania obciążają rodzinę, dlatego skarżąca wezwana została do przedstawienia wszystkich kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni było również ustalenie zobowiązań obciążających skarżącą w postaci kredytów czy pożyczek oraz jak wygląda ich spłata. Z akt administracyjnych wynikało bowiem, że miesięczna rata kredytów skarżącej wynosi 5.157,73 zł (k. 29 akt odwoławczych). Dlatego też istotne było wyjaśnienie czy skarżąca jest w stanie regulować swoje zobowiązania, a jeżeli tak to z jakich środków. Wnioskodawczyni mogła również wyjaśnić, że nie wywiązuje się ze spłaty kredytów, zalega z ich spłatą i wskazać za jaki okres. Powyższe okoliczności nie pozostają bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, dlatego skarżąca była wezwana do ich wyjaśnienia. Ponadto skarżąca nie przedstawiła również wyciągów z rachunków bankowych własnych oraz jej męża nie wyjaśniła przy tym czy takowe posiada, czy też nie. Analiza rachunków bankowych umożliwiałaby ustalenie np. czy wnioskodawczyni lub jej mąż posiadają środki finansowe na koncie, a także sposób gospodarowania posiadanymi środkami finansowymi, rodzaj wydatków, co jest ważne dla ustalenia czy skarżąca ewentualnie miała możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty związane z wniesieniem skargi. Skarżąca nie wyjaśniła także okoliczności związanych z posiadanymi przez nią, a także przez jej męża nieruchomościami, uzyskiwanymi z nich ewentualnie dochodami lub też prowadzonymi z nich egzekucjami oraz ich stanem. W związku z powyższym stan majątkowy skarżącej oraz jej męża nie został ustalony, co uniemożliwia ocenę możliwości finansowych skarżącej. Wskazać należy, iż postanowieniem z dnia 30 października 2014r., sygn. akt I SA/Ol 724/14 skarżącej przyznane zostało prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe nie oznacza jednak, że wnioskodawczyni zostanie przyznane prawo pomocy w kolejnych sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje niejako "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej treści w innej sprawie. Za każdym razem przesłanki te podlegają odrębnej ocenie Sądu lub Referendarza sądowego. Zwrócić należy uwagę, że w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wykazała inne okoliczności dotyczące jej sytuacji materialnej, dotyczące chociażby uzyskiwania dochodu przez nią i przez jej męża. Tym samym konieczne było wezwanie wnioskodawczyni do wyjaśnienia sytuacji majątkowej i finansowej w tym m.in. z czego skarżąca się utrzymuje. Wskazane wyżej wątpliwości lub brak danych co do rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawczyni uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń wnioskodawczyni w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jej faktycznych zdolności płatniczych. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony, z uwagi na brak współdziałania ze strony wnioskodawczyni, uniemożliwiający prawidłowe ustalenie jej sytuacji majątkowej. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.