I SA/Ol 821/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg P. G. na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: opłaty paliwowej za miesiące od sierpnia do grudnia 2011r., od stycznia do listopada 2012r. oraz od stycznia do sierpnia 2013r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 czerwca 2016r. skarżący P. G. (dalej jako wnioskodawca, skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej za lipiec 2016r. poniósł stratę w wysokości 7.104,28 zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2 o szacunkowej wartości 250.000,00 zł, właścicielem budynku gospodarczego o powierzchni 50m2 o szacunkowej wartości 15.000,00 zł oraz niewykorzystywanych nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 3,06 ha i szacunkowej łącznej wartości 55.000,00 zł. Wnioskodawca wskazał na ponoszenie kosztów związanych ze spłatą kredytów (cztery umowy kredytowe) w łącznej wysokości średnio 19.393 zł miesięcznie oraz spłatą zobowiązań publicznych (w związku z dwiema decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego) w łącznej wysokości 11.200,00 zł. Wysokość powyższych zobowiązań skarżącego wynosi około 30.590,00 zł miesięcznie. Argumentując wniosek skarżący wskazał na bardzo ciężką sytuację finansową spowodowaną wydaniem decyzji wzywających do zapłaty zaległego podatku VAT, akcyzy i opłaty paliwowej. Podniósł, iż brakuje mu środków na utrzymanie rodziny w związku z pogarszającymi się warunkami prowadzenia działalności gospodarczej oraz koniecznością spłaty kredytów. Dodał, że nie jest w stanie finansować kolejnych zobowiązań z przychodów firmy wobec czego posiada coraz większe zadłużenie wobec kontrahentów. Konieczność zapłaty tak wysokich zobowiązań powoduje trudności w zakupie paliwa co z kolei wpływa na przestoje w firmie i brak przychodów. Wskazał, iż firma jest na skraju bankructwa, zmniejszyła się liczba zatrudnionych pracowników, zmalały dochody, a koszty stale rosną. Wypracowywany dochód nie wystarcza na wszystkie pilne opłaty, zobowiązania które stale rosną i odsetki. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił, iż miesięczne jego wydatki związane z utrzymaniem własnym, domu i rodziny wynoszą 3.223 zł. Z posiadanych gruntów rolnych nie czerpie korzyści majątkowych. Ziemia i grunty rolne pozostają pod zastawem bankowym z tytułu zaciągniętych kredytów. Posiada dwa samochody osobowe o znikomej wartości rynkowej "[...]" z 1994r. oraz "[...]" z roku 1992. Przedstawił również zestawienie posiadanych ruchomości niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, że obecna wartość posiadanego majątku ruchomego (pojazdów mechanicznych w ilości – 22 szt., na które składają się ciągniki siodłowe w ilości – 8 szt., samochody ciężarowe w ilości – 1 szt., naczepy w ilości – 10 szt., przyczepy w ilości - 1 szt. i 2 samochody osobowe) wynosi 783.000 zł, przy czym składniki o wartości 455.000 zł zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym (k. 137-138). Na potwierdzenie złożonego oświadczenia załączył kopię: faktur za energię elektryczną za okres 20.04.2016r. do 14.06.2016r. na kwotę 681,96 zł (k.136), rachunek za wodę na kwotę 136,27 zł (k. 135), Rozliczenie Księgi Przychodów i Rozchodów za miesiące styczeń- lipiec 2016r. (k.139-145), deklaracje VAT -7 za miesiące maj 2016 r. – lipiec 2016r. (k.146 – 151) potwierdzenia przelewów na rzecz US, Banku"[...]" S.A. szt. 18 (k. 152-169) Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. postanowienie: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Z analizy przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że prowadzi on działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody oraz generuje wysokie przychody: w 2015 roku dochód skarżącego wyniósł 333.714,62 zł, natomiast za rok bieżący tj. od stycznia 2016r. do lipca 2016r. uzyskał dochód w wysokości 157.136,20 zł. Podkreślić należy, że pomimo podnoszonych przez skarżącego trudności finansowych kwota przychodu – za rok 2015 wyniosła 1.543.505,13 zł, oraz kwota stanowiąca koszt jego uzyskania –1.225.249,96 zł (2015), zaś za okres siedmiu miesięcy 2016r. – 743.728,42 zł (przychody) i 591.088,29 zł (koszty). Z danych tych wynika, że firma skarżącego wykazuje nadal wysokie obroty, pomimo poniesionej straty za lipiec 2016r. w wysokości 7.104,28 zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami, a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Wskazać należy również na rozliczenia podatku od towarów i usług w za okres od maja 2016r. do lipca 2016r., w których skarżący wykazał podstawę opodatkowania za maj 2016r. w wysokości 100.290 zł, za czerwiec 2016r. w wysokości 143.804 zł, zaś za lipiec 2016r. w wysokości 98.183 zł (deklaracje VAT-7). Wysokie są również kwoty nabycia towarów i usług średnio po 68.000 zł za wskazane wyżej miesiące. Dane te wskazują na dynamiczność prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, a w efekcie upoważniają do stwierdzenia, że wnioskodawca jest w stanie dysponować środkami, które mógłby również przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Wskazać w tym miejscu należy, iż rozpoznając niniejszy wniosek skarżącego skorzystano ponownie z możliwości wezwania skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych. Powyższe spowodowane było koniecznością uzupełnienia danych o aktualne informacje dotyczące jego sytuacji finansowej i majątkowej, jak również okolicznością, iż w złożonym formularzu podawał dużo niższy dochód miesięczny tj. w wysokości 1.000,00 zł (k. 122), w porównaniu z wnioskiem z dnia 16.11. 2015r. (rozpoznawanego w niniejszej sprawie na etapie skargi), w którym podawał dochód w wysokości 13.840,62 zł (k. 25). Tym samym za zasadne uznano ponowne zebranie dokumentów dotyczących stanu majątkowego wnioskodawcy. Na podstawie przedłożonych dokumentów (Rozliczenie Księgi Przychodów i Rozchodów za miesiące styczeń- lipiec 2016r., deklaracje VAT-7) ustalono, iż dochód skarżącego w bieżącym roku wynosi średnio 22.448 zł miesięcznie, natomiast wartość przychodu i kosztów uzyskania przychodów przedstawiono wyżej. Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie różni się znacząco od tej przedstawionej we wniosku z dnia 16.11.2015r., a która nie uprawniała do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do argumentacji skarżącego w zakresie znacznego zadłużenia oraz spłaty wysokich rat kredytowych wskazać należy, że powyższe świadczy o jego możliwościach finansowych. Z przedstawionych bowiem oświadczeń wynika, że miesięczne wydatki wnioskodawcy z tego tytułu wynoszą 19.393 zł (spłata czterech kredytów), które jak wynika z dokumentów są regulowane na bieżąco. Wysokość spłacanych rat kredytu wskazuje na zdolności finansowe jakie posiada wnioskodawca, a tym samym w sposób obiektywny pokazuje jego stan majątkowy. Podkreślić przy tym należy, że wysokość rat kredytowych obciążających skarżącego, została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy, które to zostały ocenione przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskującego na moment udzielania kredytów ale również uwzględniające perspektywy spłaty udzielonego kredytu w dłuższym okresie czasu. Fakt udzielenia wnioskodawcy zatem wsparcia finansowego przez profesjonalny podmiot finansowy oznacza, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania w dłuższym okresie czasu. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tego tytułu nie może skutkować automatycznie przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych zainicjowanych przez strony, z wyjątkiem sytuacji związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Składając wniosek o udzielnie kredytu wnioskodawca musiał podać cel na jaki przeznaczy środki, o które się ubiega. Otrzymanie zaś środków na ten cel wskazuje, iż instytucja finansowa uznała, że będzie on wstanie spłacić zaciągnięte zobowiązanie. Dodatkowo w złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, że posiada majątek. W przedmiotowej sprawie wykazał bowiem nieruchomość w postaci budynku mieszkalnego o powierzchni 100 m2 i wartości 250.000 zł, budynku gospodarczego o powierzchni 50 m2 i wartości 15.000 zł, dwóch działek rolnych o powierzchni 3,06 ha i wartości 55.000 zł. W orzecznictwie zaś sądów administracyjnych przyjmuje się, że posiadanie majątku, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Analizując przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności należy stwierdzić, że w stosunku do osoby posiadającej majątek, spłacającej co miesiąc raty kredytu o wartości ponad 19.000 zł oraz prowadzącej działalność gospodarczą we wskazanych wyżej rozmiarach nie sposób utożsamić z osobami ubogimi, do których adresowane jest prawo pomocy. Tym samym, w oparciu tylko o te informacje, należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, która na obecnym etapie postępowania ogranicza się do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.515 zł. W związku z powyższym na zasadzie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.