I SA/Ol 846/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora "[...]" Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2012 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 17 grudnia 2013r. skarżąca M. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu w wysokości 200 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dorosłymi dziećmi: córką i synem. Skarżąca otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, mąż pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.600 zł, syn jest bezrobotny bez prawa do zasiłku, córka pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości1.500 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 3.253 zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o powierzchni 30 m2, domu o powierzchni 156 m2, budynku gospodarczego o powierzchni 60m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 17,13 ha. Argumentując wniosek skarżąca podniosła, iż jest osobą chorą, choruje na cukrzycę, arytmię serca oraz tarczycę. Wskazała, iż nie posiada stałych dochodów z gospodarstwa, to co wyprodukuje przeznaczane jest na potrzeby rodziny. Posiada jedną klacz i drobny inwentarz. Podniosła, iż córka pracuje i sama się utrzymuje, studiuje na drugim roku uzupełniających studiów magisterskich. Ponosi miesięczną opłatę za studia 550 zł, opłaty na dojazdy, wyżywienie. Partycypuje w kosztach opłat za media: prąd i wodę w wysokości 50 -100 zł. miesięcznie. Skarżąca podniosła, iż poniesienie wszystkich opłat i kosztów takich jak dojazdy do pracy męża, leki, wizyty lekarskie – to duże wydatki, pozostałe środki wystarczają na skromne przetrwanie. Do wniosku załączono kserokopię orzeczenia z dnia 08.02.2012r. o stopniu niepełnosprawności kwalifikujące M. K. do dnia 28.02.2015r. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, kserokopię decyzji Wójta Gminy "[...]" z dnia 23.02.2012r. w przedmiocie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł miesięcznie do dnia 28.02.2015r., kserokopię trzech faktur VAT ze stycznia 2012r. dotyczące zakupu leków na łączną kwotę 79,24 zł, kserokopię dowodu potwierdzającego zapłatę za energię elektryczną za grudzień 2013r. w wysokości 235,39 zł, kserokopię dowodu wpłaty za składkę KRUS w wysokości 375 zł, kserokopię dowodu wpłaty za ubezpieczenie w wysokości 50 zł, kserokopię polecenia przelewu opłaty za wodę w wysokości 105,70 zł, kserokopie wpłaty czwartej raty podatku od nieruchomości w wysokości 178 zł, kserokopie wpłat: za odpady w wysokości 23 zł, za abonament 18,65 zł, za telefon komórkowy 28,01 zł, wpłaty do KRUS tytułem układu ratalnego – rata 5 w wysokości 144,40 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny, o którym mowa w przytoczonym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż strona nie jest w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 844/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie wystarczy zatem wykazanie przez stronę, że poniesienie kosztów postępowania pogorszy sytuację materialną jej i jej rodziny. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych ich potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową, dlatego też powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawczyni posiada majątek w postaci domu o pow. 156 m2 oraz domu o powierzchni 30 m2 jest także właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 17,13 ha. Biorąc zatem pod uwagę stan posiadania skarżącej, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Ze złożonych przez skarżącą oświadczeń nie wynika, aby majątek obciążony był hipoteką, prowadzona była z niego egzekucja czy też w inny sposób ograniczona bądź niemożliwa byłaby możliwość dysponowania nim. Potencjalnych pożytków z posiadanego majątku upatrywać należy we właściwym wykorzystaniu posiadanego areału rolnego oraz pozyskaniu środków z niezamieszkiwanego domu ( wynajem, sprzedaż). Analizując wysokość dochodów rodziny zadeklarowaną przez skarżącą, stwierdzić należy, iż nie wymaga ona interwencji socjalnej, która znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 456 zł. Mając zatem na uwadze łączny dochód rodziny (3.253,00 zł), przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, umożliwia on nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb 4-osobowej rodziny, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, tj. 200 zł na obecnym etapie postępowania. Zauważyć również należy, iż skarżąca podała jedynie dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę męża i córki oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Nie podała przy tym środków uzyskiwanych z płatności obszarowych. Tym samym zaniżyła uzyskiwane dochody. Jak wynika bowiem z ewidencji producentów oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zamieszczonej w aktach administracyjnych, wnioskodawczyni wypłacono w dniach 11 i 13 czerwca 2013r. z tytułu płatności obszarowych łączną kwotę 9.005,27 zł. Trudno również przyjąć, iż jedynym dochodem w związku z posiadaniem nieruchomości rolnej o powierzchni 17,13 ha są jedynie dopłaty uzyskiwane z ARiMR. Celem tego typu dopłat, nie jest bowiem jedynie zapewnienie dochodu właścicielowi czy posiadaczowi ziemi, lecz wspieranie i rozwój produkcji rolnej. Naturalną zatem konsekwencją otrzymanej dopłaty winno być uzyskiwanie dochodu przez gospodarstwo korzystające z tego typu preferencji. Biorąc pod uwagę wiedzę i doświadczenie życiowe trudno przyjąć, iż gospodarstwo o podanej powierzchni przynosi jedynie pożytki zaspokajające potrzeby rodziny. Reasumując należy stwierdzić, iż posiadany majątek, stabilna sytuacja materialna i bytowa, regularność uzyskiwanych dochodów przez członków rodziny skarżącej, pozwalają wnioskodawczyni na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania, które na obecnym etapie wynoszą 200 zł, tytułem wpisu sądowego. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.