I SA/Ol 88/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 1.000 (tysiąc) zł; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 8 kwietnia 2013 r. B.J. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J.J. i 11 – letnią córką. Uzyskuje dochód z tytułu świadczenia pracy na ¼ etatu w wysokości 400 zł brutto, zaś jej mąż nie pracuje. W odpowiedzi na skierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wezwanie z dnia 22 kwietnia 2013 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wnioskodawczyni podała, że jej rodzina żyje bardzo skromnie. Obecnie nie stać jej na podstawowe produkty zaliczane powszechnie do kategorii dóbr egzystencjalnych. Ponownie wskazała, że mąż jest bezrobotny i pozostaje na jej utrzymaniu. Wyjaśniła też, że korzysta z pomocy siostry męża, w której mieszkaniu zamieszkuje wraz z rodziną. Siostra męża ponosi koszty utrzymania mieszkania, jak i udziela wsparcia finansowego w kwocie 500 zł miesięcznie oraz w postaci zakupów. Strona przedłożyła kserokopie m.in.: karty przychodów za rok 2013 r., PIT-36 za 2012 r., PIT/B za 2012 r., PIT-36 za 2011 r., PIT/B za 2011 r., PIT/O za 2011 r., dowodów zapłaty za czynsz, energię elektryczną i wodę, wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych przez Bank A i Bank B, wezwanie z dnia 20 marca 2013 r. do zapłaty z tytułu nieuregulowanej płatności z tytułu sprzedaży energii elektrycznej. Postanowieniem z dnia 15 maja 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił B.J. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w piśmie z dnia 12 kwietnia 2012 r., nie były pełne. Skarżąca nie przedstawiła bowiem wiarygodnych oświadczeń co do wysokości ponoszonych kosztów utrzymania. Ograniczyła się w tym zakresie do wskazania, iż koszty te ponosi siostra jej męża. Dodatkowo podniosła, iż przekazuje ona także pomoc na utrzymanie w wysokości 500 zł miesięcznie oraz finansuje zakupy. Nie przedstawiła natomiast danych potwierdzających zdolności finansowe siostry męża, przez co nie uprawdopodobniła, iż ma ona możliwość udzielania pomocy we wskazanych rozmiarach. W sytuacji zaś, gdy mąż wnioskodawczyni jest bezrobotny, nieskorzystanie przez niego z prawa do zarejestrowania się w Urzędzie Pracy wydaje się nielogiczne i może świadczyć o niechęci do poprawy swojej sytuacji materialnej i życiowej lub świadczy o uzyskiwaniu dochodów z innych źródeł, które nie zostały ujawnione. Dodano, że pomimo uzyskiwania niskich dochodów, strona nie korzysta z pomocy społecznej. W sprzeciwie z dnia 25 maja 2013 r. skarżąca zarzuciła powyższemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nie wykazała podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując na dokonanie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia jednostronnej i fragmentarycznej oceny materiału dowodowego, podniosła, że udzielanie przez siostrę męża pomocy w postaci zapłaty za czynsz nie dowodzi tego, że mogłaby uiścić również wpis sądowy od skargi. W kwestii braku zarejestrowania męża w urzędzie pracy wyjaśniła, że niewątpliwie w miejscu zamieszkania tej pracy nie ma, a sam fakt zarejestrowania w urzędzie pracy nie stanowi o możliwości jej znalezienia. Dodała, iż nawet gdyby przyjąć, że mąż znajdzie pracę, nie oznacza to, iż praca ta pozwoli mu na pokrycie nawet w części wpisu od skargi. Wnioskodawczyni wskazała, że jej mąż przeszedł dwa zawały serca, chirurgiczny zabieg wstawiania zastawek komory serca oraz w tętnice, choruje na cukrzycę oraz stracił prawe oko w wypadku samochodowym. Zatem jak podniosła, z uwagi na stan zdrowia, a nie brak chęci nie może wykonywać żadnej pracy. Nie zgodziła się też z argumentacją, iż za odmową przyznania prawa pomocy przemawia niekorzystanie z pomocy społecznej i brak dobrej woli w poprawieniu sytuacji materialnej. Jak stwierdziła, kwoty z tego źródła nie przyczyniłyby się do zapłaty wpisu sądowego od skargi. Podniosła, że organy egzekucyjne dokonały zajęcia rachunków egzekucyjnych jej i męża na poczet dochodzonych zaległości podatkowych. Do sprzeciwu strona dołączyła dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia męża oraz oświadczenie o zawarciu w dniu 8 września 2006 r. umowy o majątkowej rozdzielności małżeńskiej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 6 czerwca 2013 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, wnioskodawczyni przedłożyła kopie zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych prowadzonych przez Bank C i Bank D, 16 tytułów wykonawczych obejmujących należności w podatku od towarów i usług na łączną kwotę 1.112.810,70 zł, oświadczenie siostry męża skarżącej – M.K., wyciąg z rachunków bankowych prowadzonych przez Bank D i Bank B, zaświadczenie o zarejestrowaniu J.J. w Powiatowym Urzędzie Pracy w okresie od 30 lipca do 12 sierpnia 2012 r.. Ponadto wyjaśniła, że nie korzysta z pomocy społecznej, gdyż w małym miasteczku, w jakim mieszka, jest to rzecz wstydliwa, kojarzona z ludźmi marginesu społecznego. Ponadto decyzja o korzystaniu z tego rodzaju pomocy miałaby negatywny wpływ na postrzeganie jej córki w szkole jako tej "gorszej, biedniejszej". Strona dodała, że jej mąż nie jest obecnie zarejestrowany w urzędzie pracy, ale nie ma to wpływu na poszukiwanie pracy, gdyż, w jej ocenie, urząd ten nie wypełnia swej roli. Jak podała, mąż dorabia dorywczo, zajmując się w ostatnim okresie zbieraniem złomu. W związku z decyzją organu I instancji w dniu 30 marca 2012 r. skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą będącą dotychczasowym źródłem utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wskazać należy na wstępie, że wobec wniesienia przez wnioskodawczynię sprzeciwu od wymienionego wyżej postanowienia Referendarza sądowego z dnia 15 maja 2013 r., na zasadzie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie to utraciło moc, zaś sprawa zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata została rozpoznana ponownie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej regulacji wynika, że to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. W niniejszej sprawie twierdzeń o braku możliwości uiszczenia kosztów sądowych, strona pomimo wezwania Sądu, w sposób przekonywujący nie uwiarygodniła. Podnieść należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny zarówno rozmiaru kosztów sądowych, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy, jak i jej aktualnych możliwości płatniczych. Należało zatem mieć na uwadze, że w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 10.870 zł, zaś wartość przedmiotu sporu - 1.086.947 zł. Jednak zdaniem Sądu, zarówno oświadczenie wnioskodawczyni zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i jej późniejsze wyjaśnienia, są pomimo złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych niejasne, w związku z czym nie pozwalają na wysnucie jednoznacznych wniosków w zakresie jej rzeczywistych możliwości finansowych. W oświadczeniu z dnia 17 czerwca 2013r. złożonym po wezwaniu przez Sąd do przedłożenia dodatkowych dokumentów, B.J. podała, że źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny jest Jej dochód ze stosunku pracy w wymiarze ¼ etatu w wysokości 400 zł brutto oraz pomoc siostry męża M.K. w utrzymaniu gospodarstwa domowego. Z dołączonego do akt oświadczenia M.K. wynika natomiast, że za Jej zgodą w mieszkaniu, którego jest właścicielką zamieszkuje brat z żoną i córką. Według oświadczenia, M.K. ponosi opłaty związane z podatkiem od nieruchomości oraz z wieczystym użytkowaniem. W ostatnim czasie ponosiła też koszty związane ze spłatą należności czynszowych. Zauważyć należy, że w świetle przedstawionych przez skarżącą danych, przeznaczone na codzienne utrzymanie środki finansowe (z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 400zł), nie pozwalają na zachowanie najniższego standardu życia oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb trzyosobowej rodziny. Ich wysokość znacznie bowiem odbiega zarówno od oszacowanej przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, kwoty minimum socjalnego, która w ujęciu średniorocznym, w 2012 r. wyniosła 884,62zł na osobę (według danych Zakładu Polityki Społecznej ww. Instytutu - http://www.ipiss.com.pl), jak też od stanowiącego dolne kryterium ubóstwa, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka - minimum egzystencji, które na rok 2012, dla gospodarstwa trzyosobowego określone zostało w wysokości 421,14zł miesięcznie (p. opracowanie pod redakcją Piotra Kurowskiego: Poziom i struktura zmodyfikowanego minimum egzystencji w 2012r., IPiSS, Warszawa, 25 marca 2013r.). W związku z zadeklarowaniem takiej wysokości źródeł finansowania codziennych kosztów utrzymania trzyosobowej rodziny, jak również wobec budzących wątpliwości danych dotyczących rzeczywiście otrzymywanej pomocy od M.K. (w piśmie z dnia 8 kwietnia 2013r. skarżąca podała, że "siostra męża przekazuje nam miesięcznie kwotę około 500zł w gotówce i raz bądź dwa razy w miesiącu robi dla nas zakupy", co jednak nie zostało potwierdzone w oświadczeniu M.K. z 16 czerwca 2013r.), stwierdzić należy, że składane w tym zakresie wyjaśnienia nie zasługują na wiarę, zaś przedłożone dokumenty nie są wystarczające do przyjęcia, że sytuacja finansowej skarżącej rzeczywiście uniemożliwia uiszczenie jakichkolwiek kosztów sądowych. Tym bardziej, gdy według oświadczenia z dnia 17 czerwca 2013r. nie zamierza ona objąć rodziny systemem pomocy społecznej. Wyłaniające się w sprawie wątpliwości co do rzeczywistych możliwości finansowych strony stały się też uzasadnione w kontekście jej wyjaśnień, iż przy powoływanym stanie zdrowia, mąż podejmuje jednak prace dorywcze zajmując się w ostatnim okresie zbieraniem i dostarczaniem złomu (co wskazuje na jeszcze inne, nie określone bliżej źródło dochodu). Nie bez znaczenia dla oceny okoliczności sprawy pozostaje również, że w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 22 kwietnia 2013 r. do przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, wnioskodawczyni przedłożyła wyciągi z takich rachunków prowadzonych przez Bank A i B. W odpowiedzi na kolejne wezwanie z dnia 6 czerwca 2013 r. – przekazała natomiast zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych prowadzonych przez Bank C i D oraz wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych przez Bank D i B. Pomimo wezwania Sądu z 22 kwietnia 2013 r. nie został zatem przedstawiony rachunek prowadzony przez Bank D, co również powoduje wątpliwości odnośnie rzetelności przedstawionych przez skarżącą danych. Niejasne i budzące wątpliwości wyjaśnienia odnośnie obecnej sytuacji materialnej strony nie mogą zdaniem Sądu stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. całkowitego zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W sytuacji, gdy skarżąca wnosi o przyznanie jej takiego zwolnienia, powinna na podstawie obiektywnych danych wykazać zasadność tego wniosku. W sprawach o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Do wyłącznej oceny Sądu należy bowiem uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Z analizy przedstawionych w związku z wnioskiem danych dotyczących sytuacji finansowej skarżącej nie wynika zatem, aby zasadnym było zwolnienie jej z obowiązku poniesienia pełnych kosztów sądowych. Podkreślić jednak należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, zaś jego celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Mając zatem na uwadze wysokość zadłużeń strony z tytułu należności publicznoprawnych, prowadzone wobec skarżącej postępowania egzekucyjne i dokonane zajęcia kont bankowych, dane dotyczące salda posiadanych kont bankowych, jak również stanu zdrowia małżonka, Sąd uznał, że zagwarantowanie tego prawa nastąpi poprzez częściowe zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, w kwocie jak wyżej. Z powyższych względów, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 i pkt 2 sentencji postanowienia.