I SA/Ol 91/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 19 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości w podatku od towarów i usług postanawia: zmienić postanowienie z dnia 16 kwietnia 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy i przyznać S. G. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Wnioskiem z dnia 12 marca 2012 r. skarżący S. G. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1. ("Nieruchomości") wskazał, że nie posiada majątku. Oświadczył, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Nadto wskazał, że ponosi wydatki na utrzymanie w wysokości : 400 zł opłata za mieszkanie, 400 zł – lekarstwa, 400 zł wyżywienie. Podniósł, iż nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych i pomocy prawnej. Jest osobą w podeszłym wieku , inwalidą I grupy. W wyniku rozpoznania przedmiotowego wniosku, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 91/12, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia dla wnioskodawcy radcy prawnego. Powodem takiego rozstrzygnięcia było niezłożenie przez wnioskodawcę, na wezwanie (art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwana dalej w skrócie p.p.s.a.) wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Referendarz sądowy uznał, iż wobec nieprzedłożenia przez wnioskodawcę żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, które służyć miały uzupełnieniu informacji na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyjaśnieniu wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego w formularzu wniosku oświadczenia, nie było możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Nieujawnienie przez wnioskodawcę sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia – uniemożliwia bowiem ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia on przesłankę uzasadniającą zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 7 maja 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynął sprzeciw wnioskodawcy. Postanowieniem z dnia 14 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, kierując się treścią art. 259 p.p.s.a., odrzucił sprzeciw. Następnie skarżący złożył pismo z dnia 30.05.2012 r. zatytułowane " Odwołanie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16.05.2012 r.". Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwaniem z dnia 04.06.2012 r. zwrócił się do S. G. o wskazanie w terminie 7 dni czy ww. pismo stanowiło: zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy , czy też było wnioskiem o przywrócenie terminu. Jednocześnie poinformowano stronę, że nieudzielanie odpowiedzi w wyznaczonym terminie skutkować miało uznaniem pisma za zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14.05.2012 r. W związku z brakiem odpowiedzi na wezwanie, postanowieniem z dnia 4 .07.2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 178 w zw. z art. 198 p.p.s.a. odrzucił zażalenie. S. G. złożył kolejne pismo z dnia 19.07.2012 r. zatytułowane "Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14.05.2012 r. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości w podatku od towarów i usług". Ustosunkowując się do ww. pisma postanowieniem z dnia 11 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, kierując się art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. odrzucił zażalenie. Nadto skarżący złożył kolejne oświadczenie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej z dnia 19.07.2012 r. W związku ze złożeniem ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu wniosku PPF wezwaniem z dnia 19.09.2012 r. Referendarz sądowy, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego skarżącego, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia niniejszego pisma: - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont i lokat bankowych ( w tym obsługujących ewentualną spłatę rat kredytów) za okres od 01.01.2012 r. do 19.09.2012 r. wraz z potwierdzeniem czy z kont tych prowadzona jest egzekucja, - zeznań podatkowych za lata 2010, 2011 (w przypadku sporządzenia deklaracji za 2011 r.) ewentualnie przedłożenie odpisu PIT-40A za 2011 r., nadto złożenie prawidłowo sporządzonych dokumentów księgowych w postaci: rachunku zysków i strat i bilansu za okres od 1.01.2012 r. do 31.08.2012 r., w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego i użytkowanych przez niego nieruchomości (np. za czynsz, rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki za okres od 01.2012 r. do 09.2012 r., oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy finansowej (ewentualnej rzeczowej) w związku z ponoszonymi wydatkami związanymi z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w przypadku zaś odpowiedzi pozytywnej należy podać jej zakres oraz uprawdopodobnić, iż osoba ta posiada zdolność finansową na udzielanie skarżącemu pomocy, - oświadczenie czy ewentualnie korzysta z pomocy ośrodków pomocy społecznej i powołanych do tego organizacji, - oświadczenia jaki tytuł prawny posiada skarżący do nieruchomości położonej w O. oraz Z. Ewentualnie określenie na jakiej podstawie użytkuje (korzysta) z ww. nieruchomości i czy właścicielami ww. nieruchomości są osoby spokrewnione ze skarżącym ( jeżeli tak należy wskazać stopień pokrewieństwa), - oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach w okresie od 1.01.2010 r. do 19.09.2012 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - zaświadczenie z ZUS o wysokości uzyskiwanego aktualnie dochodu z tytułu emerytury. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 24.09.2012 r. Po upływie wyznaczonego terminu do złożenia dodatkowych oświadczeń do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęło w dniu 17.10.2012 r. ( nadane w dniu 16.10.2012 r. w Urzędzie Pocztowym) oświadczenie wnioskodawcy oraz niepotwierdzona kserokopia Sprawozdania o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz nakładach na środki trwałe za okres od początku roku do IV kwartału 2011 r. złożona przez Przedsiębiorstwo "[...]". Mając na uwadze powyższe uznano, że w świetle art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie (do których należą m.in. postanowienia w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, jakie legły u podstaw postanowienia, którego zmiany domaga się strona. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy zadanie rozpoznającego ten wniosek sprowadza się zatem do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę postanowienia (zob. np. postanowienia NSA z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II OZ 789/12, z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 237/12, z dnia 29 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wnioskodawca wykazał, że doszło do zmiany okoliczności sprawy, która uzasadnia zmianę postanowienia Referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2012 r. Przy czym stwierdzić należy, iż we wniosku z dnia 19 lipca 2012 r. wnioskodawca w istocie powtórzył argumentację jaką zawarł we wcześniejszym wniosku. Nie odniósł się natomiast do stanowiska Referendarza sądowego co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W związku z powyższym konieczne było ponowne wezwanie strony do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego skarżącego. Rozpoznając zatem ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, iż w świetle art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że wnioskodawca pomimo, iż nie przedłożył na wezwanie dokumentów źródłowych dotyczących jego aktualnej sytuacji materialnej i życiowej, jednakże złożył oświadczenie, które pozwala przyjąć, że spełnił przesłanki do otrzymania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedstawionego bowiem oświadczenia wynika, że wnioskodawca uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1500 zł, z których pokrywa stałe koszty utrzymania w postaci: opłaty za dzierżawę i najem lokalu mieszkalnego w wysokości 400 zł, zakup lekarstw ok. 400 zł, zakup żywności 400 zł, pozostałą kwotę dochodu przeznacza na inne niezbędne koszty utrzymania. W związku z prowadzoną działalnością uzyskuje sprzedaż roczną ok. 100.000 zł. Nadto wyjaśnił, że z mieszania w O. korzysta na podstawie umowy dzierżawy , zaś właścicielami są osoby trzecie. Natomiast z nieruchomości w Z. korzysta bezpłatnie dla celów prowadzenia księgowości i działalności biurowej. Podkreślił także, że przeszedł rozległy zawał serca, jest po dwóch operacjach serca. Dodatkowo choruje na cukrzycę. Reasumując, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca zmianę rozstrzygnięcia Referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2012 r. Umiejscawiając rozstrzygnięcie w zakresie zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy w kategorii postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, których wydawanie na mocy art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należy do kompetencji referendarzy sądowych, stosownie do art. 165 ppsa w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono jak w sentencji.