I SA/Ol 916/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 19 stycznia 2018r. odmawiającego skarżącej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Spółka A (dalej jako skarżąca, spółka, wnioskodawczyni) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" o nr "[...]", w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2016r. Skarżąca wezwana została do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 489 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie jej od kosztów postępowania w zakresie wpisu od skargi. W uzasadnieniu złożonego wniosku podała, że z uwagi na zła kondycję finansową skarżąca nie jest w stanie uiścić wpisu. Brak środków jest następstwem zajęcia rachunków bankowych spółki przez komorników sądowych oraz poniesionej w ubiegłym roku straty w wysokości 12.784.438,71 zł. Z oświadczeń spółki wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 551.650,00 zł, wartość środków trwałych wynosi 6.244,21zł. Stan na trzech rachunkach bankowych wynosi 0 zł. Stan w kasie podmiotu wynosi 0 zł. Miesięczne dochody spółki oscylują w granicach ok. 65.000,00 zł, natomiast wydatki/koszty utrzymania wynoszą 440.000,00 zł. Do wniosku dołączono korektę zeznania podatkowego CIT-8 za 2016r., z którego wynika, iż przychody spółki w ubiegłym roku wynosiły 4.700.000,00 zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły 17.484.438,71 zł, strata 12.784.438,71 oraz nadpłata podatku w wysokości 331.320,00 zł. Załączono także kopie z dwóch rachunków bankowych z Banku A na dzień 16.10.2017r. oraz z Banku B za okres od 01.01.2016r. do 08.02.2016r. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2018r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił wnioskodawczyni częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). W ocenie referendarza spółka wykazała za ubiegły rok poniesione koszty w wysokości 17.484.843,11 zł, deklarowała miesięczne wydatki w granicach ok. 440.000,00 zł i uzyskany miesięczny dochód w wysokości ok. 65.000,00 zł. Powyższe dane świadczą o prowadzeniu działalności na znaczną skalę. Zdaniem referendarza spółka odnotowuje znaczące obroty (za ubiegły rok blisko 5 mln zł), generując jednocześnie wysokie koszty prowadzonej działalności. Tylko z porównania tych kwot wynika, że spółka posiadała nie tylko znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, ale również znaczne zasoby finansowe przejawiające się w kwocie wykazywanych poniesionych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo podniesiono, że z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wystąpiła spółka prawa handlowego, a więc podmiot, którego celem istnienia i funkcjonowania w obrocie gospodarczym jest pomnażanie zysku swoich udziałowców. Zauważono, że wspólnikami skarżącej są dwie spółki: spółka akcyjna i spółka z o.o., które posiadają w skarżącej spółce udziały o łącznej wartości 551.650,00 zł. Tak więc, w sensie ekonomicznym, skarżąca spółka jest własnością tychże udziałowców i ich interesy gospodarcze realizuje, a zatem brak jest podstaw do jej uprzywilejowanego traktowania, w stosunku do innych uczestników obrotu, poprzez przyznanie jej dofinansowania ze środków publicznych, w postaci prawa pomocy. Zdaniem referendarza wspólnicy, decyzją których spółka powstała nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Tak więc jeżeli spółka aktualnie doświadcza problemów finansowych, to w pierwszej kolejności winna zwrócić się o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Odnosząc się do prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego stwierdzono, że także ta okoliczność nie może być wystarczającym argumentem za przyznaniem prawa pomocy. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Kwota wymaganego na obecnym etapie wpisu sądowego w wysokości 525 zł nie stanowi zagrożenia dla bytu spółki i należy zaliczyć ją do bieżących kosztów funkcjonowania podmiotu gospodarczego. Porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w niniejszej sprawie (a także w sprawach, w których aktualnie ubiega się o zwolnienie od wpisu sądowego zawisłych przed tutejszym Sądem) z przychodem netto spółki, ponoszonymi kosztami działalności gospodarczej oraz wartością kapitału zakładowego prowadzi do wniosku, że nie istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Spółka nie wykazała również, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, gdyż przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Nie wykazała także, że nie ma możliwości pozyskania dopłat od wspólników. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie przerzucać koszty prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego na podatników. Nie zgadzając się z powyższą oceną spółka wniosła sprzeciw, w którym zwróciła się o uwzględnienie wniosku o częściowe zwolnienie skarżącej od kosztów w zakresie opłaty od skargi. W jej ocenie nie wzięto pod uwagę, jej faktycznej sytuacji spowodowanej przede wszystkim prowadzonymi wobec niej postępowaniami egzekucyjnymi. Od czasu wszczęcia postępowania egzekucyjnego spółka prowadzi bardzo ograniczoną działalność gospodarczą, w rzeczywistości nie uzyskuje jakichkolwiek przychodów albowiem wszelkie pochodzące z tego tytułu środki są natychmiast zajmowane lub przekazywane bezpośrednio na rachunek organu egzekucyjnego. Dodatkowo wskazano, że w 2016r. wnioskodawczyni pozyskała inwestora, który w ramach podwyższenia kapitału zakładowego wniósł do spółki środki pozwalające na finansowanie bieżącej działalności, jednakże w związku z wysokimi kosztami działalności oraz postępowaniami egzekucyjnymi środki te zostały wyczerpane. Wobec drugiego ze wspólników prowadzone są postępowania upadłościowe, w związku z czym nie jest on w stanie ponieść dodatkowych kosztów związanych z finansowaniem działalności spółki. Zdaniem wnioskodawczyni ocena stanu majątkowego podmiotu ubiegającego domagającego się zwolnienia od kosztów sądowych, na zasadzie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., winna opierać się przede wszystkim na bieżącej sytuacji a nie na odległych sprawozdaniach. Dodatkowo wskazać należy, że w innej sprawie spółki o sygn. akt I SA/OI 767/17, zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2017r. wezwano wnioskodawczynię na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych potwierdzających okoliczności powołane we wniosku o prawo pomocy takich jak: przychód oraz wysokość wydatków i dochodów (bądź poniesionej straty) spółki za 2017r., posiadanych zadłużeń, w tym wobec kontrahentów oraz z tytułu należności publicznoprawnych, prowadzonego względem spółki postępowania egzekucyjnego, w tym odpisów tytułów wykonawczych, jak również dokumentów potwierdzających dokonane zajęcia egzekucyjne, sporządzonych ostatnio sprawozdań z działalności zarządu oraz wszystkich innych. W odpowiedzi na wezwanie spółka nadesłała zestawienia finansowe zawierające m.in. zestawienia należności na dzień 30.09.2017r., zestawienie zobowiązań na dzień 30.09.20017r.; listę zajęć komorniczych; sprawozdanie zarządu z działalności spółki za 2015r., sprawozdanie finansowe za okres od 1.01.2015r. do 31.12.2015r., sprawozdanie biegłego rewidenta za okres od 1.01.2015r. do 31.12.2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że skarżąca w sprzeciwie błędnie zarzuca naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. (dotyczy on prawa pomocy w zakresie całkowitym), gdyż przepisu tego referendarz nie stosował. Spółka wnosiła bowiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym i dlatego podstawą zaskarżonego postanowienia był art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uznał, iż intencją skarżącej był w istocie zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem przez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego, prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Dodatkowo wskazać należy, że Sąd rozpatrując niniejszą sprawę nie skorzystał z dodatkowego wezwania spółki na mocy art. 255 p.p.s.a., gdyż w innej sprawie zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie (sygn. akt I SA/OI 767/17), Sąd skorzystał z tej możliwości i wezwał o dodatkowe dokumenty. Tym samym orzekając w niniejszej sprawie Sąd nie ponawiał wezwania lecz wziął pod uwagę także dokumenty nadesłane przez skarżącą do sprawy I SA/OI 767/17, znane mu z urzędu. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy i zasadnie uznał, że spółka nie przedstawiła okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podzielając w pełni rozważania referendarza dotyczące wyjątkowości instytucji prawa pomocy jeszcze raz, w ocenie Sądu, podkreślić należy, że w przypadku osób prawnych pozostawiono kwestię przyznania prawa pomocy do uznania sądu, co oczywiście nie może oznaczać jakiejkolwiek dowolności w tym zakresie (zob. postanowienia NSA z dnia 25 czerwca 2008r., I GZ 152/08, z dnia 5 grudnia 2007r., II FZ 565/07 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo istotne jest, aby osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy wykazała, nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Tymczasem spółka nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie takich działań. Ponadto w stosunku do spółki nie wszczęto, ani postępowania upadłościowego, ani postępowania likwidacyjnego. Odnosząc się do podnoszonych przez spółkę trudności finansowych zauważyć należy, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności, np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Jak bowiem przyjęto w orzecznictwie ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009r., I FZ 66/09). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy niezbędne jest zatem dokonanie analizy przebiegu zmian sytuacji finansowej spółki, która pozwoli ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. Zdaniem Sądu, argumentacja skarżącej ogranicza się do wskazania, że na skutek prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego, spółka ograniczyła znacząco prowadzoną działalność gospodarczą i w rzeczywistości nie uzyskuje żadnych dochodów, gdyż wszelkie środki są natychmiast zajmowane lub przekazywane bezpośrednio na rachunek organu egzekucyjnego. Sąd podziela stanowisko referendarza, iż samo prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie może stanowić wystarczającego argumentu za przyznaniem prawa pomocy. Spółka w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinna liczyć się bowiem z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, a tym samym z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Tym samym w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo wskazano, że koszty sądowe związane z toczonymi sporami sądowymi, należy zaliczyć do zwykłych kosztów funkcjonowania spółki, zatem konieczność ich sfinansowania nie może być rozpatrywana w kategorii obciążenia jej nieuzasadnionymi ciężarami zwłaszcza, że wysokość wpisu jest wielokrotnie niższa od ponoszonych przez skarżącą kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Jak podała bowiem spółka we wniosku o prawo pomocy za ubiegły rok poniosła koszty w wysokości 17.484.843,11 zł, zaś deklarowane przez nią miesięczne wydatki wynoszą 440.000 zł przy miesięcznym dochodzie w wysokości 65.000 zł. Dane te jak prawidłowo wskazał referendarz świadczą o prowadzeniu działalności na znaczną skalę. Spółka odnotowała znaczące obroty (za 2016r. blisko 5 mln zł). Z drugiej strony spółka wskazała we wniosku z dnia 9 stycznia 2018r. na stratę w wysokości 12.784.438,71 za rok 2016, jednakże z dodatkowych dokumentów wysłanych w dniu 15 stycznia 2018r. w sprawie I SA/OI 767/17 (zestawienia finansowe k.68-73) wynikają zupełnie inne okoliczności np. zysk w wysokości 127.516.805,59 zł. Zgodzić należy się ze skarżącą z postulowanym w sprzeciwie dążeniu do orzekania w oparciu o aktualną sytuację wnioskodawcy. Jednakże jak już podnoszono to do obowiązków wnioskodawcy należy przedstawienie aktualnych prawdziwych danych finansowych. To bowiem strona jest najlepiej poinformowana o swojej sytuacji i tylko ona posiada dane dokumentujące tą sytuację i to ona winna udostępniać je na potrzeby wszczętego przez nią postępowania w przedmiocie wniosku o prawo pomocy. Ciężar dowodu istnienia przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych spoczywa więc na wnioskodawcy. Wskazać należy również, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. W odniesieniu do spółek prawa handlowego badaniu podlega także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały czy też są jedynie przejściowe. Jedno ze źródeł finansowania wskazał referendarz. Podkreślając, że w pierwszej kolejności spółka winna zwrócić się o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Powyższe wynika z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1577). Zgodzić należy się, że wspólnicy, którymi są dwie spółki: spółka akcyjna i spółka z o.o., posiadające w skarżącej spółce udziały o łącznej wartości 551.650 zł, nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i oczekiwać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Faktu tego nie zmienia deklarowany w sprzeciwie brak możliwości dopłat przez wspólników, gdyż jeden ze wspólników w ramach podwyższenia kapitału zakładowego wniósł już spółki do środki, wobec drugiego zaś prowadzone jest postępowanie upadłościowe. Trudno jest bowiem uznać, że wspólnicy mają odnosić tylko korzyści finansowe zaś w sytuacji zaistnienia trudności ciężar ich poniesienia winien zostać przerzucony na Skarb Państwa. Nie ma przeszkód, aby wspólnik który wniósł już raz środki ponownie dofinansował funkcjonującą spółkę. Sąd nie kwestionuje trudności wnioskodawcy związanych z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi, zajęciem rachunków bankowych. Niemniej w niniejszej sprawie strona prowadzi działalność znacznych rozmiarów, a kwoty jakimi operuje są niewspółmiernie wysokie w porównaniu z kwotą należnego wpisu - nie tylko wymaganego w niniejszej sprawie, ale także w pozostałych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, wysokość których wzięto także pod uwagę. Podkreślenia wymaga, że spółka konsekwentnie pomimo wskazywanych trudności prowadzi działalność gospodarczą, z której jak sama zadeklarowała generuje miesięczne wydatki w kwocie ok. 440.000 zł oraz uzyskuje miesięczne dochody w wysokości ok. 65.000 zł. Na tle powyższego zarzuty sprzeciwu, w tym odnośnie naruszenia przez referendarza art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie zasługują na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzeczono jak sentencji postanowienia.