I SA/Ol 98/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółka jawna o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ze skargi "A" Spółka jawna na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 1 marca 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej "A" Spółka jawna wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że w wyniku czynności kontrolnych przeprowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, określono Spółce zobowiązanie podatkowe w łącznej kwocie 2.886.844 zł. Podkreśliła, że z uwagi na brak bilansu za rok 2009 do wniosku załączyła bilans za rok obrotowy 2008, z którego wynikało, że za rok 2008 Spółka osiągnęła zysk w wysokości 9.122,92 zł. Ponadto Spółka posiada zobowiązania w łącznej kwocie 242.841,49 zł i należności w kwocie 107.705,50 zł. Spółka nie posiadała i nie posiada środków trwałych. Natomiast z szacunkowych danych wynika, że Spółka zamknie rok obrotowy 2009 stratą. W ocenie strony, z powyższych danych wynika, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na opłacenie wpisu od skargi. Podkreśliła, że chce skorzystać z konstytucyjnego prawa do sądu i prawa do obrony. W złożonym oświadczeniu Spółka stwierdziła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku i środków trwałych na dzień 31.12.2008 r. wynosi 21.637,41 zł. Na dwóch rachunkach bankowych posiada saldo w wysokości -22,79 zł i 15 zł. Do wniosku Spółka załączyła bilans za rok 2008, rachunek zysków i strat (wariant porównawczy) 2007 rok do 2008, wyciągi z rachunków bankowych za okres od 02.01.2009 r. – 31.03.2009 r. i na dzień 31.12.2008 r. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 10.03.2010 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: a) odpisu umowy spółki wraz z uchwałami zmieniającymi umowę spółki b) odpisów deklaracji podatkowych za rok 2009 otrzymywanych przez wspólników spółki – PIT-4, PIT-5L, PIT-11 c) określenie składników majątku osobistego wspólników spółki d) oświadczenie o osobach pozostających ze wspólnikami spółki we wspólnym gospodarstwie domowym oraz uzyskiwanych przez nich dochodach oraz posiadanym majątku, e) oświadczenia w zakresie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, kosztów leczenia wspólników i osób prowadzących z nimi wspólne gospodarstwo domowe, f) przedłożenie odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, wyciągów z kont i lokat bankowych wspólników spółki g) przedłożenie innych dokumentów, oświadczeń wpływających na sytuację materialną wspólników spółki. W odpowiedzi na wezwanie Spółka "A" przedłożyła : umowy spółki wraz z uchwałami zmieniającymi umowę Spółki, bilans i rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31.12.2009 r. u wspólnika spółki jawnej – spółki A. K. Spółka komandytowa, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2009, z którego wynikało, że Spółka osiągnęła dochody w wysokości 4.205.458,16 zł, poniosła koszty w wysokości 4.236.799,31 zł, osiągnęła stratę w wysokości 31.341,15 zł. Dodatkowo złożyła oświadczenie A. K. o składnikach majątku osobistego, z którego wynikało, że wspólnik A. K. Spółki komandytowej na dzień 31.12.2009 r. nie posiadał żadnego majątku, natomiast A K. wspólnik Spółki jawnej "A" posiada majątek osobisty w postaci prawa własności do lokalu mieszkalnego, obciążonego hipoteką w kwocie 330.000 zł ustanowioną w imieniu Skarbu Państwa przez Prokuraturę Apelacyjną. Ponadto A. K. oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i uczącym się synem. Miesięczne dochody współmałżonki wynoszą 164,63 zł brutto, natomiast koszty utrzymania gospodarstwa domowego, koszty leczenia wynoszą około 3.000 zł. Stwierdził, iż nie posiada żadnych lokat i kont bankowych, papierów wartościowych rachunków bankowych. Wskazał, że miesięczne wydatki były pokrywane z oszczędności pochodzących z lat wcześniejszych, w szczególności z otrzymywanych środków pieniężnych ze sprzedaży udziałów w stacji paliw- około 100.000 zł (02.2005r.), ze sprzedaży udziału w nieruchomości w 2008 r. – 50.000 zł oraz ze sprzedaży mieszkania w kwocie 50.000 zł. Do wyjaśnień załączył odpis wpłaty na fundusz remontowy w wysokości 387,56 zł odpis wpłaty zaliczki na utrzymanie nieruchomości 250,17 zł, odpis wpłaty za gaz w kwocie 988,72 zł, odpis opłat za energię elektryczną w wysokości 181,94 zł, fakturę za telefon w wysokości 153,25 zł, oraz rozliczenie za zużycie wody. W związku z budzącymi się wątpliwościami po przeanalizowaniu oświadczenia wnioskodawczyni złożonymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i na wezwanie z dnia 10.03.2010 r., wezwaniem z dnia 15 kwietnia 2010 r. zobowiązano wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych oświadczeń w postaci: h) wyjaśnień, czy Spółka prowadzi działalność gospodarczą, i) zestawienia przychodów i kosztów za okres od 01.01.2010 r. do 31.03.2010 r., j) dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia egzekucji administracyjnej, k) bilansu za rok 2009, l) oświadczenia o sposobie rozliczania się z organami podatkowymi, m) oświadczenia o wysokości uzyskanych dochodów w latach 2005-2007 przez wspólnika A. K. i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe, w związku ze złożonym oświadczeniem, iż średnie koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. 3.000 zł ( miesięcznie) i są opłacane z dochodów uzyskanych ze sprzedaży udziałów ( ok. 100.000 zł – 02.2005 r.) i nieruchomości 100.000 zł (łącznie), n) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych za okres od 01.09.2009 r. do 15.04.2010 r. W odpowiedzi na kolejne wezwanie Spółka jawna "A" wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie m.in. hurtowej i detalicznej sprzedaży paliw. Do wyjaśnień załączyła wyciąg z rachunku zysków i strat za okres trzech miesięcy 2010 r. (od 01.01.2010 r. do 31.03.2010 r.), z którego wynikało, że w okresie tym ze sprzedaży uzyskała przychód w wysokości 1.812.130,64 zł, w tym przychody ze sprzedaży towarów i materiałów w kwocie 1.812.130,64 zł. W tym czasie poniosła koszty operacyjne w wysokości 1.809734,43 zł, na co złożyły się wartość sprzedanych towarów i materiałów w kwocie 1.791.087,25 zł, zużycie materiałów i energii w kwocie 5.631 zł, wynagrodzenia w kwocie 7.902 zł, świadczenia na rzecz pracowników 3.374,70 zł. W sumie zysk ze sprzedaży wyniósł według przedłożonego rachunku zysków i strat 2.396,21 zł. Nadto Spółka załączyła zawiadomienia o zajęciach prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych dokonanych przez Dyrektora Izby Celnej na kwotę 46.977,60 zł, oraz zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na łączną kwotę 1.471.518,81 zł. Przedłożyła Bilans sporządzony na dzień 21.12.2009 r. oraz oświadczenie, iż Spółka "A" rozlicza się z organami podatkowymi z tytułu podatku VAT poprzez deklaracje VAT-7, ewentualne zobowiązanie z tego tytułu opłaca za pośrednictwem przekazów pocztowych. Odbiorcy Spółki dokonują rozliczeń z tytułu nabycia na bieżąco. Natomiast z tytułu podatku dochodowego za okres od 01.01. do 30.03.2010 r. nie wystąpiła zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych, w przypadku co miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy od wynagrodzeń wpłata za dzień dzisiejszy wyniosła 100 zł. Do oświadczenia Spółka załączyła zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za: rok 2005 A. K., z którego wynikało, że uzyskał przychód w wysokości 247.004,96, poniósł koszty w wysokości 247.253 zł, w sumie poniósł stratę w wysokości 248,04 zł, za rok 2006, z którego wynikało, że uzyskał przychód 461.982,78 zł, poniósł koszty w wysokości 460.953,62 zł, uzyskał dochód 1.029,16 zł oraz za rok 2007 z którego wynikało, że uzyskał przychód 1.477.321,40 zł, poniósł koszty w wysokości 1.477.311,74 zł, uzyskał dochód 0,66 zł. Załączył także P-11 za rok 2007 żony B. K., z którego wynikało, że uzyskała dochód w wysokości 25,50 zł. Spółka "A" oświadczyła, iż na rachunkach bankowych prowadzonych w okresie od 01.09.2009 r. do 15.04.2010 r. nie wystąpiły obroty, w związku z powyższym Spółka nie posiada wyciągów z rachunków bankowych. Wskazała, iż nie posiada innych rachunków bankowych poza wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wyżej wskazanej regulacji, nie ma charakteru obowiązkowego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08, orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając sytuację finansową Spółki, stwierdzono, że w świetle przedstawionych okoliczności brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy. Na wstępie należy zauważyć, że Spółka prowadziła jak i nadal prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, co wynika z przedstawionych dokumentów w postaci zeznań podatkowych za lata od 2005 do 2009 r. jak i z rachunku zysków i strat za okres od 01.01. do 03.2010 r. , z którego wynikało, że przychód ze sprzedaży za okres trzech miesięcy 2010 r. wyniósł 1.812.130,64 zł. Wprawdzie z przedstawionego rachunku zysków i strat wynika, że w okresie tym podmiot poniósł koszty działalności w wysokości 1.809.734,43 zł (wartość sprzedanych towarów i materiałów wyniosła 1.791.087,25 zł), jednakże powyższe dane świadczą, iż Spółka prowadziła jak i nadal prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, a wydatki z tytułu kosztów oznaczają, że dysponuje środkami na ich ponoszenie. Odnosząc się do kwestii braku przedstawienia przez Spółkę wykazów z rachunków bankowych należy stwierdzić, że wyjaśnienia w postaci "braku wyciągów z uwagi na brak obrotów na rachunku" w okresie od 01.09.2009 r. do 15.04.2010 r. w porównaniu do wartości sprzedaży dokonywanych przez Spółkę budzą uzasadnione wątpliwości orzekającego referendarza. Kierując się doświadczeniem życiowym należy zauważyć, że zrozumiałe jest otrzymywanie zapłaty za sprzedany towar ( w tym wypadku paliwo) od klientów indywidualnych w formie gotówki, bez przelewów na konto. Jednakże mając na uwadze wartość obrotów uzyskiwanych przez Spółkę trudno wyobrazić sobie aby również w ten sposób Spółka rozliczała się z hurtowymi dostawcami. Jest to zarówno wbrew logice jak i zwykłym zasadom bezpieczeństwa. Zauważyć przy tym należy, że taki sposób zapłaty jest sprzeczny z art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.) zgodnie, z którym dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy stroną transakcji, z której wynika płatność jest inny przedsiębiorca. Z tej regulacji wynika, że w przypadku gdy stronami transakcji są przedsiębiorcy, zapłata musi nastąpić za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy. Podkreślić przy tym należy, że wymóg ten ma istotne znaczenie, albowiem w przypadku dokonywania płatności przelewem należy wskazać przyczynę zapłaty. Stosownie do treści art. 22 ( 2 Kodeksu Spółek Handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) za zobowiązania spółki odpowiada każdy wspólnik bez ograniczenia całym swoim majątkiem. Zatem rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy należało również uwzględnić stan majątkowy każdego ze wspólników. Mając na uwadze powyższą regulację prawną za niewiarygodne orzekający referendarz uznał wyjaśnienia złożone przez wspólnika Spółki jawnej w zakresie sposobu finansowania bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego jak i wysokości uzyskiwanych dochodów. Z przedstawionych bowiem dokumentów i oświadczeń wynika, że w praktyce jedyny wspólnik Spółki jawnej A. K. będący zarówno wspólnikiem Spółki jawnej jako osoba fizyczna jak i wspólnikiem jako komandytariusz Spółki komandytowej, pełniący także funkcję prezesa Spółki jawnej pomimo, że spółka prowadzi od kilku lat działalność gospodarczą i to w znacznych rozmiarach, w rzeczywistości utrzymuje się wyłącznie z oszczędności uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości i udziałów w Spółce i to dokonanych w roku 2005. Oznaczałoby to w praktyce, że Prezes od kilku lat prowadzi działalność nie uzyskując z tego tytułu w praktyce żadnych środków finansowych, co z obserwacji życia codziennego jest niewiarygodne. Trudno bowiem uznać, że dochód podatkowy w wysokości 0,66 zł (zeznanie podatkowe za rok 2007) czy też zysk bilansowy w wysokości 9.122,92 zł (wg bilansu za rok 2008), stanowił istotne źródło sfinansowania utrzymania trzyosobowej rodziny A. K. – prezesa i zarazem wspólnika Spółki jawnej "A", skoro średnie miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego prezes określił na kwotę ok. 3.000 zł. Referendarz sądowy nie może zaakceptować wyjaśnień, że Spółka, prowadzi działalność gospodarczą, osiąga znaczne przychody, jednak od kilku lat nie uzyskuje dochodów, zaś Prezes Spółki jawnej i zarazem jej udziałowiec od kilku lat (tj. od 2005 r.) utrzymuje się wyłącznie z oszczędności. Reasumując w ocenie orzekającego skarżąca nie wykazała - w sposób bezsprzeczny i nie budzący wątpliwości - że stan majątkowy uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania i tym samym uzasadnionym jest udzielenie jej swoistej dotacji ze Skarbu Państwa (zob. postanowienie NSA z 16 września 2008 r., I FZ 284/08 (orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Prowadzenie działalności gospodarczej w takim rozmiarze bez korzystania z rachunków bankowych utrudnia ocenę sytuacji majątkowej spółki. Skarżąca nie może oczekiwać, jak wskazał NSA, że przy orzekaniu o przyznaniu prawa pomocy, referendarz sądowy poprzestanie na jej oświadczeniach, iż nie posiada ona jakichkolwiek środków i nie posiada majątku, oceniając je w dodatku z pominięciem treści innych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Jak zauważył NSA w postanowieniu z 10 listopada 2009 r. sygn. I FZ 415/09 orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, na skutek przyznania prawa pomocy, w istocie podmiot gospodarczy otrzymuje bezzwrotną pomoc ze środków Skarbu Państwa. Sąd musi zatem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 2 ppsa. W przedmiotowej sprawie w sytuacji powstałych wątpliwości niemożliwe było prześledzenie gospodarki finansowej skarżącej, jej możliwości finansowych, a w konsekwencji – wydanie korzystnego dla spółki rozstrzygnięcia. Podkreślić przy tym należy, że strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności oceny możliwości finansowych strony. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskująca Spółkę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, w sytuacji gdy taki stan nie został osiągnięty na podstawie art. 246 § 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.