I SO/Ol 1/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie dniu 3 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z wniosku W.Z.B. w przedmiocie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W dniu 26 listopada 2013 r. W.Z.B. wniósł o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt II FSK 2413/11, oddalającym skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 707/10, którym oddalono skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 27 stycznia 2014 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że od dnia 2 sierpnia 2012 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zalega z opłaceniem bieżących rachunków za okres ok. 6 m-cy. W zapewnieniu podstawowych kosztów bytu, tj. wyżywienia i leków, pomagają mu matka oraz siostra. Nie posiada żadnych oszczędności. Na jego rachunku bankowym organ podatkowy ustanowił zabezpieczenie z tytułu zaległości podatkowej wraz z odsetkami do kwoty 305.577,82 zł. Ponadto zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, reprezentujący go doradca podatkowy nie otrzymuje od niego wynagrodzenia. W zakresie stanu majątkowego skarżący podał, że posiada nieruchomości w postaci mieszkania o pow. 70 m² oraz 3 garaży o pow. ok. 19 m² każdy, na których dokonano wpisu hipoteki przymusowej. Ponadto jest właścicielem samochodu marki Mercedes 230E, rok prod. 1997, o wartości ok. 4.000 zł, który jest przedmiotem zastawu skarbowego. W chwili obecnej nie korzysta z pojazdu z uwagi na brak środków finansowych, a samochód nie jest zarejestrowany od sierpnia 2013 r. Wnioskodawca wskazał również, że podjęcie pracy uniemożliwiają mu trwałe choroby, tj. alergia skórna, infekcja dróg moczowych i nadciśnienie tętnicze. Do wniosku skarżący dołączył kopie: wyciągu z rachunku bankowego z dnia 31 lipca 2013 r., zaświadczenia Miejskiego Urzędu Pracy z dnia 2 sierpnia 2012 r. oraz karty informacyjnej leczenia szpitalnego przeprowadzonego w dniach 14 sierpnia oraz od 23 do 26 sierpnia 2013 r. W wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 10 lutego 2014 r. skierowano do strony w dniu 13 lutego 2014 r. w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień i potwierdzających je dokumentów. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedstawił m.in. kserokopie aktów notarialnych, w świetle których jest on właścicielem trzypokojowego lokalu mieszkalnego o pow. 71,59 m² oraz trzech garaży, a ponadto posiada udział w użytkowaniu wieczystym gruntów, na których zostały posadowione budynek mieszkalny i garaże. Skarżący nie wynajmuje garaży, w jednym z nich znajduje się samochód, zaś pozostałe dwa służą jako podręczne magazynki. Zalega w zapłacie czynszu za lokal mieszkalny na kwotę 584,21 zł oraz z opłatami za energię elektryczną. Od 2008 r. sprawuje opiekę nad chorą matką, której stara się zapewnić prawie ciągłą opiekę, w związku z czym przebywa pod adresem zamieszkania matki w S. Z uwagi na pomoc rodziny skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Matka, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1.500 zł miesięcznie, a ponadto posiada oszczędności, zapewnia mu wyżywienie; natomiast koszty leków oraz ubrań pokrywa siostra B.S., zamieszkująca w K. i wykonująca zawód radcy prawnego. Jednocześnie skarżący przedłożył zaświadczenia o niezłożeniu zeznań podatkowych za lata 2011 i 2012, zawiadomienie o wysokości zaliczki na utrzymanie lokalu mieszkalnego, faktury dotyczące zakupu energii elektrycznej, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych, tytuł wykonawczy z dnia "[...]" o nr "[...]", zawiadomienia o wpisie hipoteki przymusowej, a ponadto aktualne zaświadczenie o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można jednak chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Skoro zatem udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi przy tym pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (p. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nakłada na stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (p. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Uwzględniając powyższe uwagi, Sąd rozpoznając niniejszy wniosek uznał, ze skarżący w nadesłanym urzędowym formularzu PPF nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych wydatków należnych w związku z toczącymi się postępowaniem sądowoadministracyjnym, tj. wpisu od skargi o wznowienie postępowania sądowego w wysokości 1.000 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i w nadesłanych kopiach dokumentów) okoliczności należy stwierdzić, że powstały wątpliwości co do źródeł finansowania ponoszonych przez skarżącego wydatków na utrzymanie, które – pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. – nie zostały usunięte. Wezwaniem tym wyraźnie zobligowano skarżącego do wskazania, kto, w jakiej formie i w jakiej postaci udziela mu pomocy, a także z jakich źródeł osoby te finansują pomoc udzielaną wnioskodawcy. Konieczność ustalenia wskazanych wyżej okoliczności wynikała z deklaracji skarżącego, że utrzymuje się z pomocy matki i siostry; przy czym pomimo braku dochodów nie korzysta z systemu pomocy społecznej, a jedynie z pomocy ww. osób. W sytuacji, jaka została przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. gdy pomoc świadczona przez członków najbliższej rodziny ma znaczący, jeśli nie zasadniczy, udział w finansowaniu wydatków strony, przekonanie Sądu, że strona spełnia wymogi przyznania jej prawa pomocy, wymaga przedstawienia szczegółów dotyczących wysokości tej pomocy, czy też jej formy oraz danych personalnych osób, które jej udzielają, co niewątpliwie ma wpływ na uprawdopodobnienie wyjaśnień strony. W ocenie Sądu, enigmatyczne wskazanie, że w stanie niniejszej sprawy pomocy tej udzielają skarżącemu matka w zakresie wyżywienia, zaś siostra w zakresie kosztów ubrań i leków, nie pozwala na dokonanie bezsprzecznej oceny, że dzięki tej pomocy zaspokajane są jego wszystkie potrzeby życiowe. Zauważyć należy, że pomimo precyzyjnego w tym zakresie wezwania Sądu, wnioskodawca nie określił wartości materialnej tej pomocy ani nie uprawdopodobnił w żaden sposób jej udzielania. Niejasne było również, z jakich źródeł pokrywane są koszty utrzymania posiadanych przez skarżącego kilku nieruchomości, gdyż powołana przez stronę pomoc członków rodziny nie dotyczyła tej kategorii wydatków. Co istotne, wnioskodawca nie wskazał też, dlaczego pomoc świadczona przez członków rodziny nie może stanowić źródła finansowania również powstałych w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Okoliczności te, w ocenie Sądu, świadczyły, że strona w istocie nie wyjaśniła zasadniczej okoliczności dla możliwości uznania, że spełnia ona przesłankę przyznania jej prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uwzględniając dodatkowo niekorzystanie przez nią z systemu pomocy społecznej, pomimo niedeklarowania w latach 2011 i 2012 żadnych dochodów, budziło znaczne wątpliwości co do tego, że podane przez nią informacje co do jej stanu majątkowego były pełne. Przy czym, w ocenie Sądu, uzasadnieniem dla sytuacji, w której skarżący pozostaje w dłuższym okresie bez pracy nie może być wyłącznie jego stan zdrowia, skoro przedstawiona dokumentacja medyczna dotyczy wyłącznie problemów zdrowotnych, które miały miejsce w sierpniu 2013 r. Na gruncie niniejszej sprawy istotne było również, że skarżący jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego w postaci mieszkania o pow. 71,59 m² oraz trzech garaży o pow. ok. 19 m², a ponadto współużytkownikiem wieczystym gruntu, na którym został posadowiony budynek mieszkalny oraz garaże. Nie wynajmuje przy tym garaży, gdyż, jak oświadczył, w jednym z nich znajduje się samochód, zaś pozostałe dwa służą jako podręczne magazynki. Ponadto od 2008 r. sprawuje opiekę nad chorą matką, której stara się zapewnić prawie ciągłą opiekę, w związku z czym przebywa pod adresem zamieszkania matki w S. przy ul. "[...]’. Z akt sprawy wyłania się zatem obraz skarżącego, jako osoby, która pomimo braku zatrudnienia i ograniczenia swej aktywności życiowej do sprawowania wieloletniej już, bo trwającej 7 lat, opieki nad schorowaną matką, zgromadziła i jest w stanie utrzymać majątek nieruchomy znacznej wartości. Znamienne przy tym jest, że pomimo ewidentnych możliwości zarobkowych związanych z posiadaniem tego majątku, które dodatkowo zwiększają stan techniczny i lokalizacja (skarżący dokonał bowiem nabycia tego majątku, za wyjątkiem jednego garażu, bezpośrednio od dewelopera w dniu 18 listopada 2003 r.), skarżący tych możliwości zdaje się nie zauważać. Uwagi co do braku wykorzystania tych nieruchomości celem generowania dochodu są tym bardziej uzasadnione, jeśli weźmie się pod uwagę ich liczbę (lokal mieszkalny i 3 garaże) oraz powoływaną przez wnioskodawcę konieczność jego ciągłego przebywania pod adresem zamieszkania matki w S., która wymaga stałej opieki. Tym bardziej zatem, gdy posiadane nieruchomości nie służą bezpośrednio zaspokajaniu potrzeb życiowych samej strony, nie ma przeszkód, by mogły stanowić one źródło dochodów strony np. z najmu, z którego byłoby możliwe sfinansowanie kosztów sądowych. Niewątpliwie bowiem osiągane z tego źródła przychody umożliwiłyby sfinansowanie nie tylko kosztów utrzymania nieruchomości, ale również kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zakładając, że zgodnie z tym, co strona oświadczyła we wniosku, pozostałe koszty jej utrzymania są ponoszone przez członków rodziny. Przy tym dla możliwości zarobkowych, jakie wiążą się z posiadaniem majątku nieruchomego, bez znaczenia pozostaje okoliczność dokonania wpisów hipoteki przymusowej na tych nieruchomościach na wniosek organu egzekucyjnego. Przypomnieć w związku z tym należy, że niekwestionowanym w świetle orzecznictwa NSA jest to, że fakt posiadania nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy (p. postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 18 marca 2011r., sygn. akt I OZ 162/11, opubl. Lex nr 786724). Oczywiste bowiem jest, że dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości wiąże się z możliwościami zdobycia środków pieniężnych poprzez racjonalne nim gospodarowanie. Zwrócić również należy uwagę na reprezentowanie strony w niniejszej sprawie przez pełnomocnika z wyboru. Wskazując, że pełnomocnik nie otrzymuje aktualnie żadnego wynagrodzenia, skarżący nie wyjaśnił, dlaczego nie może sfinansować także kosztów sądowych z tego samego źródła, z którego już dotychczas w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 707/10 pokrył lub też w przyszłości będzie zobowiązany pokryć wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Reasumując, wskazana wyżej dobrowolna rezygnacja skarżącego z możliwości zarobkowych wiążących się z posiadaniem majątku nieruchomego, oraz przedstawione wyżej wątpliwości co do źródeł finansowania jego wydatków, z oczywistych względów nie dały podstaw do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem zainicjowanego przez niego procesu sądowego. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał zaś, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.