II SA/Ol 1037/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 5 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zatwierdzenia dokumentacji geologicznej złoża kruszywa postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Wraz ze skargą Stowarzyszenie "[...]", zwane dalej Stowarzyszeniem, złożyło wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazano, iż jest to stowarzyszenie zwykłe i nie może prowadzić działalności gospodarczej. Jego działalność opiera się w dużej mierze na ludziach dobrej woli, którzy bezpłatnie świadczą różne usługi na rzecz ekosystemu gminy D. Nie posiada majątku, środków trwałych ani rachunków bankowych. Złożona w ubiegłym roku deklaracja podatkowa (zał. k. 14-17) opiewała na kwotę 0 zł. Stosownie do unormowania zawartego w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ww. ustawy). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Stąd też w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Stosownie do uregulowań ustawy z 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej i odpłatnej działalności pożytku publicznego (art. 42 ust. 1 pkt 3 i 4). Środki na działalność uzyskuje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej (art. 42 ust. 2). Może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 42 ust. 3). W § 6 regulaminu Stowarzyszenia (k. 26) przewidziano realizację jego działalności statutowej ze składek członkowskich. Wysokość składki określono na 20 zł, dopuszczając możliwość jej zmiany przy aprobacie członków Stowarzyszenia. Jednakże w rozpatrywanym wniosku brak jest informacji wskazujących na korzystanie z jakichkolwiek źródeł finansowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje zgodność co do tego, że w takich okolicznościach, a więc kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działalności, co stanowi przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy. Z faktu, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w tym na prowadzenie sporów sądowych. Odstąpienie od pozyskiwania środków przez stowarzyszenie na jego działalność statutową oznaczałoby niedopuszczalne przerzucenie finansowania tej działalności na Skarb Państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1076/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Odmiennie można by było oceniać jedynie takie sytuacje, w których stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których owe cele będą realizowane, lecz z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1056/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można byłoby o tym jednak mówić w niniejszej sprawie, gdzie rozkładające się na cztery osoby (liczba członków znana ze sprawy o sygn. akt II SA/Ol 180/16) koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości 200 zł, ewentualne pozostałe wiążą się zaś dopiero ze złożeniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia (100 zł) i skargi kasacyjnej (100 zł). W związku z powyższym, w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.