II SA/Ol 1050/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie podwyższenia składników uposażenia postanawia odmówić zmiany postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 6 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1050/10. We wniosku z dnia 30 maja 2012 r. (data nadania) A. Z. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie wskazanego imiennie adwokata (k. 97-98). Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1. ("Nieruchomości") wykazał dom "111,54 m2 przeznaczony do rozbiórki", mieszkanie o powierzchni ok. 36 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,59 ha, która jak wskazał nie przynosi żadnych pożytków finansowych. Podniósł, iż jest osobą ubogą, bezrobotną, bez oszczędności, środków finansowych i dochodów. W związku z powyższym nie stać go na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a prowadzi wiele spraw przed WSA w Olsztynie. Do przedmiotowego wniosku wnioskodawca załączył zaświadczenie potwierdzające, że został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz wydruki z rachunku bankowego (3 strony), potwierdzające brak posiadania na tym rachunku środków pieniężnych, umożliwiających pokrycie kosztów postępowania. W wyniku rozpoznania przedmiotowego wniosku, w związku z ustawowym zwolnieniem wnioskodawcy z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie [art. 239 pkt 1 lit. d) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie ppsa], Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, postanowieniem z dnia 6 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1050/10, odmówił ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata. Powodem takiego rozstrzygnięcia było niezłożenie przez wnioskodawcę, na wezwanie (art. 255 ppsa), oświadczenia wskazującego: źródło utrzymania w poszczególnych miesiącach 2012 r., wszystkie kategorie ponoszonych wydatków oraz miesięczną wysokość i źródło finansowania każdego z nich, sposób wykorzystywania każdej z nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku pod pozycją "nieruchomość rolna", a także kopii aktów notarialnych nabycia wszystkich nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku i dowodów opłacenia należności wiążących się z ich posiadaniem za ostatnie trzy miesiące. Referendarz sądowy uznał, iż wobec nieprzedłożenia przez wnioskodawcę żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, które służyć miały uzupełnieniu informacji na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyjaśnieniu wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego w formularzu wniosku oświadczenia, nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie niniejszej i innych prowadzonych przez niego przed WSA w Olsztynie, bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Nieujawnienie przez wnioskodawcę sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia – uniemożliwia bowiem ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia on przesłankę uzasadniającą ustanowienie adwokata. W dniu 31 lipca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynął wniosek A. Z. z dnia 30 lipca 2012 r. (k. 107-108), w którym wystąpił o ustanowienie wskazanego imiennie adwokata w celu sporządzenia i wniesienia sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2012 r. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1. ("Nieruchomości") wykazał "budynek mieszkalny do rozbiórki 111,54 m2", mieszkanie o powierzchni ok. 36 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,59 ha. Podniósł, iż jest osobą ubogą, bezrobotną, bez oszczędności, przedmiotów wartościowych i dochodów. Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła dochodu (...) a jedynie konsumpcyjne źródło utrzymania" oraz, że "wykorzystuje je w celach prywatnych i konsumpcyjnych". Do przedmiotowego wniosku wnioskodawca załączył zaświadczenie potwierdzające, że został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz wydruki z rachunku bankowego (3 strony), potwierdzające brak posiadania na tym rachunku środków pieniężnych, umożliwiających pokrycie kosztów postępowania. Pismem z dnia 3 sierpnia 2012 r., w wykonaniu zarządzenia Z-cy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnioskodawca wezwany został m.in. do wskazania, czy jego kolejne pisma z dnia 30 lipca 2012 r., w tym wskazany wyżej wniosek, są sprzeciwem od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2012 r., czy też kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, w piśmie procesowym z dnia 23 sierpnia 2012 r. wnioskodawca wskazał, iż pisma te nie są sprzeciwem, a wniosek z dnia 30 lipca 2012 r. stanowi, jak już wcześniej wyraźnie wskazał, wniosek "o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata". Mając na uwadze wyjaśnienia skarżącego co do charakteru wniosku z dnia 30 lipca 2012 r., przyjęto, że kolejny wniosek skarżącego jest wnioskiem o zmianę postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2012 r. Wobec powyższego stwierdzić należy, co następuje: W świetle art. 165 ppsa, postanowienia niekończące postępowania w sprawie (do których należą m.in. postanowienia w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, jakie legły u podstaw postanowienia, którego zmiany domaga się strona. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy zadanie rozpoznającego ten wniosek sprowadza się zatem do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę postanowienia (zob. np. postanowienia NSA z dnia 25 września 2012 r., sygn. akt II OZ 789/12, z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 237/12, z dnia 29 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie wykazał, aby doszło do zmiany okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2012 r. Stwierdzić należy, iż we wniosku z dnia 30 lipca 2012 r. wnioskodawca w istocie powtórzył argumentację jaką zawarł we wcześniejszym wniosku. Nie odniósł się natomiast do stanowiska Referendarza sądowego co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Wyjaśnienie w postanowieniu z dnia 6 lipca 2012 r., jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma poparcie go rzetelnymi i pełnymi informacjami w tym zakresie, usprawiedliwia zaniechanie wzywania wnioskodawcy do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku w trybie art. 165 ppsa i poprzestanie na stwierdzeniu, że również obecnie nie wykazał on, że w sprawie spełniona została przesłanka, uzasadniająca ustanowienie dla niego adwokata. Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, uzależnione jest od tego, czy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Wprawdzie wnioskodawca podnosi, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów, lecz stwierdzić należy, że nie jest możliwe zaspokajanie nawet tylko podstawowych potrzeb bytowych, związanych chociażby z koniecznym wyżywieniem, bez uzyskiwania jakichkolwiek dochodów, wykorzystywania posiadanych oszczędności, czy też pomocy ze strony rodziny lub osób trzecich. We wniosku z dnia 30 lipca 2012 r. wnioskodawca po raz kolejny nie ujawnia natomiast źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym tych do których ponoszenia jest zobowiązany chociażby w związku z posiadaniem wykazanych nieruchomości. W tych okolicznościach, nie znając rzeczywistych źródeł finansowania wnioskodawcy i wysokości środków, jakie z nich pozyskuje, nie można ustalić jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja finansowa, a w konsekwencji, jakie są jego zdolności płatnicze. Za wyczerpujące wyjaśnienie kwestii związanych z posiadanymi nieruchomościami nie można uznać również stwierdzenia wnioskodawcy, że "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła dochodu (...) a jedynie konsumpcyjne źródło utrzymania" oraz, że "wykorzystuje je w celach prywatnych i konsumpcyjnych". Na ocenę możliwości finansowych strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, szczególnie, gdy w skład tego majątku wchodzi wiele różnego rodzaju nieruchomości. Reasumując, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca zmianę rozstrzygnięcia Referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2012 r. Umiejscawiając rozstrzygnięcie w zakresie zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy w kategorii postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, których wydawanie na mocy art. 258 § 2 pkt 7 ppsa należy do kompetencji referendarzy sądowych, stosownie do art. 165 ppsa w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono jak w sentencji.