II SA/Ol 1050/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu Spółki A od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 1050/14 w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić zwolnienia skarżącej Spółki od kosztów sądowych. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPPr, pełnomocnik Spółki A (dalej jako: Spółka) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Stwierdził, że Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty sądowej od skargi, która wynosi 3700 zł, bowiem jej sytuacja finansowa jest bardzo zła. Od 2010 r. Spółka odnotowuje straty, zaś ubiegły rok rozliczeniowy zakończyła stratą w wysokości 147.713,26 zł. Sprawa, w której wniesiona została skarga dotyczy opłaty legalizacyjnej, zatem brak uiszczenia wpisu będzie skutkowało daleko idącymi konsekwencjami finansowymi, które mogą zakończyć byt gospodarczy skarżącej. Obecnie nie prowadzi ona żadnej działalności gospodarczej z uwagi na to, że w całości opiera się ona na wykorzystaniu budynku, który jest przedmiotem w niniejszej sprawie, a z którego nie może obecnie korzystać. W takim przypadku Spółka generuje tylko koszty tj. pracownicy, opłaty, nie odnotowując żadnych przychodów. Skarżąca utrzymuje się tylko dzięki bezpośredniemu dofinansowaniu przez wspólnika, co oznacza, że nie posiada samodzielnych możliwości finansowych do poniesienia wpisu od wniesionej skargi. Według złożonego oświadczenia o majątku i dochodach, wysokość kapitału zakładowego wynosi 60.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok - 216.015,10 zł (k.12) / 218.377,33 zł (k.45); strata za ostatni rok obrotowy - 147.713,26 zł, a stan rachunku bankowego na koniec lipca 2014 r. to 1.097,11 zł (k.12, 21) / 4.709,66 zł (k. 21, 45). Do wniosku załączono także: CIT-8 za 2013 r. (k.14-17), rachunek zysków i start na koniec 2013 r. (k. 18), wyciągi z rachunku bankowego za okres od 1 lutego do 31 lipca 2014 r. (k. 19-32). Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1050/14 odmówił zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśniono, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia osoby prawnej od całości lub części kosztów sądowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, to sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeśli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednakże w świetle przedstawionych okoliczności uznano, że wniosek nie jest zasadny. Mimo bowiem ponoszenia strat już od 2010 r. skarżąca zachowała płynność finansową, gdyż w przedstawionym okresie z dostarczonych dokumentów - wyciągów z rachunku bankowego wynika, że konto jest zasilane przez wspólników (k. 42). Skoro zatem Spółka utrzymywana jest w obrocie gospodarczym, to powinna zabezpieczyć środki finansowe także na ponoszenie ewentualnych kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością, a nie przerzucać ciężar finansowania tej działalności na Skarb Państwa. Prowadzenie spraw sądowych związanych z tą działalnością jest przecież elementem tej działalności i dlatego wymaga zabezpieczenie środków na ten cel na równi z zabezpieczeniem na inne wydatki. Przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie byłoby nadużyciem, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia, nie zaś ochrona majątku Spółki. Na to postanowienie pełnomocnik Spółki wniósł sprzeciw podnosząc, że stanowisko wyrażone w skarżonym postanowieniu jest błędne. Spółka bowiem jako osoba prawna z założenia stanowi odrębną od swoich właścicieli całość, która powinna samodzielnie finansować koszty swojej działalności. Ewentualne zasilenie Spółki przez jej wspólnika poprzez dopłaty do kapitału, czy też pożyczki stanowi ich autonomiczną decyzję, zupełnie niezależną od woli Spółki jako osoby prawnej. Nie może to być traktowane jako obowiązek wspólników wobec Spółki. Nadto sytuacja, gdy głównym źródłem finansowania działalności są wpłaty od wspólników jest sytuacją samą w sobie anormalną z ekonomicznego punktu widzenia. Nie można utożsamiać woli wspólników z możliwościami samej Spółki. Poza tym w ocenie pełnomocnika takie ciągłe dofinansowywanie Spółki przez jej wspólników świadczy o wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm) dalej zwana: ustawa ppsa. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 199 ustawy ppsa. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy ppsa. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie strona skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postepowania obejmują wpis od skargi w wysokości 3.700 zł. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Rozpatrując niniejszy wniosek Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, dostępne w CBOSA). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. W rzeczonej sprawie Sąd uznał, że Spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Analiza przedłożonych przez skarżącą dokumentów prowadzi do wniosku, że zostały one przedstawione i ocenione dość wybiórczo, dokumentując przede wszystkim rozchody oraz brak przychodu. Jednakże, mimo podnoszonego w sprzeciwie faktu braku osiągania przychodu z prowadzonej działalności, Spółka zachowuje płynność finansową w oparciu o wpłaty wspólników. W tym miejscu należy wskazać, że w pełni uzasadnione jest twierdzenie pełnomocnika skarżącej, że przedmiotowa Spółka jako osoba prawna z założenia stanowi odrębny od właścicieli podmiot gospodarczy, który powinien samodzielnie finansować koszty swojej działalności, natomiast wszelkie ewentualne zasilenie spółki przez jej wspólników poprzez dopłaty do kapitału, czy też pożyczki stanowi ich autonomiczną decyzję, zupełnie niezależną od podmiotu gospodarczego. Stwierdzenie powyższe w żadnym razie nie zmienia jednakże sytuacji, aby to Spółka wykazała, że nie posiada jakichkolwiek możliwości w poniesieniu opłat sądowych związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym. Z przekazanych dokumentów nie wynika, aby Spółka wykazała, iż podjęła wszelkie możliwe kroki w celu pozyskania środków na uiszczenie kosztów sądowych, a mimo tego nie jest w stanie ich ponieść. Jako osoba prawna dysponując kapitałem zakładowym oraz znacznym majątkiem w wysokości 216.015,10 zł (według bilansu za ostatni rok) oraz stanem rachunku bankowego na koniec lipca 2014 r. - 4.709,66 zł nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesie pełnych kosztów postępowania sądowego, a jedynie wówczas możliwe jest zwolnienie od całości lub części kosztów sądowych w oparciu o art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych Spółki wynika wprawdzie, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie skargi stan finansów wyniósł 4.709,66 zł, ale z operacji przeprowadzonych na tym rachunku wynika, że Spółka regularnie uiszcza należności podatkowe, koszty działalności związane z regulacją opłat za media, ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne, koszty obsługi doradztwa podatkowego i prawnego, pobiera należność z tytułu dzierżawy, reguluje należność za pracę, jak również z rachunku dokonywane są wypłaty na rzecz osób trzecich. Wbrew przekonaniu Spółki w sprawie nie może mieć znaczenia w zakresie przyznania prawa pomocy okoliczność, że sprawa w której wniesiona została skarga dotyczy opłaty legalizacyjnej, a jej nieuiszczenie spowoduje daleko idące konsekwencje finansowe, które mogą zakończyć jej byt gospodarczy, bowiem skoro z przedłożonych dokumentów wynika, że zaspokajane są inne należności to nic nie stoi na przeszkodzie aby także należności z tytułu wpisu od skargi została przez Spółkę poniesiona, zwłaszcza, że jak podnosi strona sprawa niniejsza ma dla bytu Spółki ogromne znaczenie. Skoro tak faktycznie jest, to Spółka winna w tym celu podjąć niezbędne kroki celem pozyskania środków, chociażby w ramach pożyczki, czy sprzedaży części swego majątku, a dopiero w sytuacji wykazania braku uzyskania dochodu w tym zakresie wystąpić o zwolnienie od kosztów sądowych. Z przepisu art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa. nie wynika, iżby to Skarb Państwa był obligowany do ponoszenia kosztów działalności podmiotu gospodarczego, zwłaszcza gdy regulowane są należności z innych tytułów. Z przedstawionych dokumentów wynika zaś, że Spółka posiada dostateczne środki na pokrycie kosztów sądowych na obecnym etapie obejmujące wpis od skargi. Wprawdzie strona skarżąca prowadzi obecnie niniejszą sprawę przed sądem administracyjnym, lecz wskazać należy, iż w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, strona wszczynając postępowanie sądowe winna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem poniesienia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. Jak stwierdził NSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 29 marca 2011 r., sygn. I OZ 191/11 (dostępne w CBOSA) osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Reasumując, w warunkach niniejszej sprawy strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wymaganych kosztów postępowania. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy ppsa. w związku z art. 260 ustawy ppsa., orzekł jak w sentencji postanowienia.