II SA/Ol 1121/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich postanawia: 1) ustanowić dla skarżącej adwokata; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. E.K., wezwana do uiszczenia 100 zł wpisu od skargi, zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie na jej rzecz adwokata (k. 26-28). W uzasadnieniu podniosła, iż ma 86 lat i zły stan zdrowia (karta informacyjna leczenia szpitalnego - k. 16) ogranicza ją w załatwianiu spraw. "Emerytury nie wystarcza (...) na opłaty życie i leki", więc się zapożycza. Ze względu na kolejki do lekarza zmuszona jest uzyskiwać pomoc "prywatnie" (w zał. kopie paragonów fiskalnych - k. 36). Z oświadczeń zawartych we wniosku oraz pismach uzupełniających (k. 22-25, 51) wynika m.in., iż skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe, mieszka w lokalu, który darowała wnuczce (zał. - k. 42-45), a jej jedynym dochodem jest świadczenie emerytalne, którego miesięczna wysokość netto wynosi 1680 zł (kopia potwierdzenia przekazu pocztowego świadczenia za październik 2013 r. - k. 37). Dochody wnuczki nie umożliwiają udzielenia skarżącej jakiejkolwiek pomocy finansowej w niniejszej sprawie. Z konieczności zapewnienia warunków mieszkaniowych swojej czteroosobowej rodzinie wnuczka zamieszkała oddzielnie. Kredyt na zakup mieszkania spłaca jednak skarżąca. Miesięcznie płaci 330 zł za mieszkanie (zał. - k 40-41), 80,30 zł za energię elektryczną, 40 zł za media, 65 zł za telefon (zał. - k. 38), 120,27 zł za ubezpieczenie (zał. - k. 38), 68,40 zł za artykuły higieniczne (zał. - k. 39), 400 zł za leki (kopie dowodów zakupu w październiku br. medykamentów za łączną kwotę 308,55 zł - k. 30-35). W dniu 26 listopada 2014 r. skarżąca uiściła kwotę wpisu od skargi (k. 50). Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika - oznaczające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania [art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.]. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w odniesieniu do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady instytucja ta nie ma więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w ich budżecie. Pogląd ten powiązać należy z faktem, iż przyznanie prawa pomocy konstytuuje wyjątek od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony zobowiązane są ponosić koszty związane z ich udziałem w sprawie (patrz np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08 i z 6 października 2011 r., sygn. akt I FZ 237/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając sytuację przedstawioną przez skarżącą uznano, iż nie należy ona do wyjątkowych. Uzyskiwanie niewysokiego, lecz stałego dochodu stwarza możliwość partycypowania w kosztach postępowania, a to wyklucza dopuszczalność przyznania pomocy w zakresie całkowitym. Niewątpliwie jednak skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W takim przypadku, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Za stosowne w rozpatrywanym przypadku przyjęto ustanowienie dla skarżącej profesjonalnego pełnomocnika, jako że samodzielne poniesienie przez skarżącą wiążącego się z tym kosztu z pewnością nie obyłoby się bez uszczerbku w wydatkach służących zaspokojeniu jej niezbędnych potrzeb. Nie da się tego powiedzieć o kosztach sądowych, które w postępowaniu pierwszoinstancyjnym sprowadzają się właściwie do uiszczonego już wpisu od skargi. Okoliczność ta prowadzi do wniosku, że uwzględnienie postulatu w tym zakresie na obecnym etapie postępowania nie znajduje racjonalnego uzasadnienia. Pozwala również przyjąć domniemanie, iż do czasu, w którym miałaby zaistnieć konieczność poniesienia kolejnych kosztów sądowych (100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej), skarżąca będzie w stanie powtórnie wygospodarować potrzebne ku temu środki. Wobec tego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.