II SA/Ol 1125/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1125/14, w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/post.1 - sentencja postanowienia A. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie warunków zabudowy. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 października 2014 r. wezwano A. Z. do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi skarżący wystąpił na urzędowym formularzu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie wystąpił z wnioskiem o wyłączenie wszystkich sędziów orzekających w WSA w Olsztynie od rozpatrywania zainicjowanych przez niego spraw. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek A. Z. o wyłączenie sędziów i referendarzy orzekających w WSA w Olsztynie od udziału w sprawie II SA/Ol 1125/14 i od rozpoznania złożonego w tej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu 19 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jego aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego. Następnie, postanowieniem z dnia 6 października 2015 r., sygn. II SA/Ol 1125/14, starszy referendarz sądowy odmówił częściowego zwolnienia skarżącego od kosztów sadowych. Wskazał, że pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie przedłożył ani żadnych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych ani żadnego pisma wyjaśniającego brak ich złożenia. Wobec powyższego nie było możliwe jednoznaczne stwierdzenie, czy rzeczywiście skarżący nie był i nie jest również obecnie w stanie ponieść kosztów sądowych, a jeśli tak – to w jakim zakresie. W złożonym w dniu 2 listopada 2015 r. sprzeciwie od powyższego postanowienia A. Z. podniósł, że opiera się ono na irracjonalnych wywodach i sprzecznych z dowodami sprawy gołosłownych twierdzeniach. Ponadto, powtórnie wystąpił z żądaniem wyłączenia wszystkich sędziów i referendarzy orzekających w WSA w Olsztynie. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. II SA/Ol 1125/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek A. Z. o wyłączenie sędziów i referendarzy orzekających w WSA w Olsztynie. W wykonaniu zarządzenia z dnia 13 stycznia 2016 r. skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jego aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, że swoją sytuacje bytową, dochodową, majątkową i rodzinną przedstawiał już sądowi w innych wnioskach o przyznanie prawa pomocy, zatem ich powielanie jest niecelowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Składając zatem formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy strona powinna go prawidłowo wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). W związku ze złożonym sprzeciwem od postanowienia Referendarza sądowego skarżący został ponownie wezwany o nadesłanie dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej, lecz w odpowiedzi na to wezwanie skarżący żądanych dokumentów nie przedłożył, a powołał się na dokumenty składane w innych postępowaniach. W związku z tym nie sposób uznać, że skarżący w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wykazał, że nie jest w stanie ponieść częściowych kosztów postępowania. Ponadto Sąd orzekający w niniejszej sprawie całkowicie podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia - na podstawie art. 255 p.p.s.a. - dodatkowych wyjaśnień odnośnie do swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006r., sygn. I OZ 1551/05). Taki kierunek wykładni wskazanego przepisu był przyjmowany dotąd również w innych sprawach, w których z żądaniem przyznania prawa pomocy zwracał się skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2013r., sygn. II OZ 442/13; postanowienie NSA z dnia 10 maja 2013r., sygn. II OZ 347/13; postanowienie NSA z dnia 14 kwietnia 2013r., sygn. I OZ 253/13), wobec czego powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Wnioskodawcy należy przy tym wskazać, że nie jest wystarczające subiektywne przekonanie osoby składającej wniosek o prawo pomocy, że znajduje się ona w stanie ubóstwa. Ocena sytuacji strony jest bowiem dokonywana przez Sąd w oparciu o zobiektywizowane kryteria. Nie można przy tym za wyczerpujące i przekonujące uznać wyjaśnień skarżącego, który twierdzi, że jest osobą bez jakichkolwiek własnych dochodów i źródeł utrzymania, która nie wiadomo skąd czerpie środki potrzebne do przeżycia, a przy tym posiada składniki majątkowe (nieruchomości), których pochodzenia, ani sposobu finansowania (np. należności z tytułu podatków) nie wyjaśnia, twierdząc jedynie że ich wykorzystanie ma charakter niedochodowy. W tej sytuacji Sąd nie może dokonać weryfikacji twierdzeń strony. Wyjaśnić ponadto należy, że odmowa przyznania prawa pomocy nie oznacza ze swojej istoty ograniczenia skarżącemu prawa do sądu. Prawo pomocy jest bowiem szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja ta jest jednak wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, publ. Lex nr 75481). Oznacza to, że skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w konsekwencji następuje odmowa przyznania stronie prawa pomocy, to nie można w takiej sytuacji mówić o naruszeniu prawa do sądu. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.