II SA/Ol 1144/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. W. na Wójta Gminy "[...]" w przedmiocie niewykonania czynności nakazanych prawem w sprawie o ustalenie odszkodowania postanawia odmówić zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. F. W., po odrzuceniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie jego skargi, złożył pismo z dnia 15 stycznia 2014 r., w którym wskazał, iż jest to "Wniosek o zwolnienie (...) od kosztów sądowych w całości od podziału sprawy II SA/Ol 1144/13 odrzuconej skargi (...) (wyłączonej sprawy) do odrębnego postępowania oznaczonej nową sygnaturą akt: "[...]"" (załączając do tego pisma formularz PPF do sprawy o sygn. akt "[...]") oraz pismo z dnia 16 stycznia 2014 r., w którym zawarł wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1144/13, podnosząc jednocześnie, iż został zwolniony od kosztów sądowych w całości. Pismem z dnia 24 stycznia 2014 r., wnioskodawca wezwany został do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza PPF. W wezwaniu, powołując się na obydwa wskazane wyżej pisma, poinformowano go, iż wbrew jego przekonaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1144/13 nie został zwolniony od kosztów sądowych w jakimkolwiek zakresie, gdyż w sprawie tej nie składał dotychczas wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W konsekwencji, wskazano wnioskodawcy, iż w rubryce nr 4 formularza PPF, złożonego w odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, powinien starannie określić zakres obecnego żądania, odpowiadający jego rzeczywistym oczekiwaniom. W terminie wyznaczonym w wezwaniu, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęło pismo wnioskodawcy z dnia 3 lutego 2014 r., zatytułowane "DORĘCZENIE WNIOSKU PPF Z UZASADNIENIEM" oraz wypełniony urzędowy formularz PPF z dnia 3 lutego 2014 r., w którym wnioskodawca wniósł - zgodnie z rubryką nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na fakt zajęcia w części jego "stałego źródła utrzymania" w wysokości "[...]". W rubryce nr 6, w której należy wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca wymienił tylko siebie. W rubryce nr 7, w której należy podać stan majątkowy wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie, zadeklarował dom o powierzchni "[...]" oraz nieruchomość rolną o powierzchni "[...]". Wnioskodawca nie wykazał jednocześnie jakichkolwiek zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10, w której należy wpisać dochody miesięczne brutto wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, podał dochód własny z tytułu renty. W piśmie z dnia 3 lutego 2014 r. wnioskodawca, powołując się na "bezprawne pozyskiwanie danych osobowych F. W. i jego rodziny oraz niedozwoloną formę wymuszania na F. W. informacji prawnie chronionych" przez referendarzy sądowych, wniósł "o bezzwłoczne zaniechanie tego rodzaju praktyk pozyskiwania informacji dla nieuzasadnionych i nieznanych celów". Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Na wstępie zauważyć należy, iż na skutek wezwania wnioskodawcy do złożenia urzędowego formularza PPF, w którym wskazano, iż w rubryce nr 4 powinien starannie określić zakres swojego żądania, odpowiadający jego rzeczywistym oczekiwaniom, wnioskodawca złożył urzędowy formularz PPF z dnia 3 lutego 2014 r., w którym - zgodnie z rubryką nr 4 - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, przyjąć tym samym należy, iż w niniejszej sprawie żądanie wnioskodawcy obejmuje wyłącznie zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo podstaw do wezwania wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, odstąpiono od przedmiotowego wezwania. Powodem tego jest wyraźne żądanie wnioskodawcy, wyrażone w piśmie z dnia 3 lutego 2014 r., "bezzwłocznego zaniechania" jak uznał praktyk "bezprawnego pozyskiwania danych osobowych" dotyczących jego i jego rodziny oraz "wymuszania na (nim) informacji prawnie chronionych". Przedmiotowe pismo stanowi, jak przyjąć należy, reakcję na wezwania Sądu i Referendarzy sądowych, kierowanych do wnioskodawcy w innych prowadzonych przez niego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie sprawach, w tym m.in. w sprawie o sygn. akt "[...]" i w sprawie o sygn. akt "[...]". Na kierowane do niego wezwania, m.in. w tych sprawach, wnioskodawca nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. Okoliczność ta - w kontekście obecnego żądania wnioskodawcy - ma natomiast istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia także niniejszej sprawy, gdyż uzupełnienie informacji na temat jego sytuacji rodzinnej i materialnej oraz wyjaśnienie wątpliwości powstałych na tle składanych przez niego oświadczeń, do czego zmierzały wskazane wezwania, do których wnioskodawca nie chce się zastosować, jest konieczne, aby móc dokonać oceny jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Stanowisko to znajduje swoje potwierdzenie w rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który w sprawie o sygn. akt "[...]", odmawiając zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych, wskazał, iż nie wykonując wezwania, uniemożliwił on pełną ocenę jego sytuacji finansowej. Szczątkowe i wybiórcze informacje na temat sytuacji majątkowej nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z wymaganymi dokumentami źródłowymi oraz wyjaśnieniami strony. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż posiadanie informacji, do których pozyskania zmierzały wezwania kierowane do wnioskodawcy, jest konieczne do dokonania oceny jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej także w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, iż okoliczność, że wnioskodawca w prowadzonych przez niego dotychczas sprawach sądowych, m.in. w sprawie o sygn. akt "[...]", wykazywał żonę (T. W.) i syna (M. W.) jako osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, uzasadnia potrzebę poznania przyczyny, dla której nie wykazał ich obecnie w rubryce nr 6, szczególnie, że jak wskazano wnioskodawcy w sprawie o sygn. akt "[...]", załączana do wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. w tej sprawie kopia "dokumentu o nazwie "Wyłączność osobista" nie skutkuje pominięciem, przy rozpoznaniu (...) wniosku, sytuacji materialnej i finansowej małżonki wnioskodawcy oraz jego stanu rodzinnego". Z uwagi na to, że dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozostaje bez znaczenia sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony, gdyż dzięki ich pomocy może ona przezwyciężyć własne trudności finansowe, a w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), zwanej dalej w skrócie k. r. i o., umocowanie prawne znajduje nie tylko obowiązek wzajemnej pomocy małżonków oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założyli przez swój związek (art. 23 i 27 k. r. i o.), lecz również obowiązek udzielania wsparcia i wzajemnej pomocy w trudnych sytuacjach życiowych przez rodziców i dzieci (art. 87 i art. 91 k. r. i o.), wnioskodawca, który dotychczas wykazywał żonę i syna jako osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, powinien ujawnić ich aktualną sytuację majątkową i finansową, czego jednak nie uczynił. Wnioskodawca powinien także odnieść się do własnej sytuacji materialnej – finansowej w zakresie aktualnych źródeł utrzymania, ponoszonych wydatków oraz mogącego mieć na nią wpływ stanu prowadzonych przez niego spraw dotyczących odszkodowań, a ponadto – majątkowej w zakresie składników jego majątku. Z kopii dokumentu o nazwie "Wyłączność osobista" wynika bowiem, że w skład tego majątku wchodzi więcej niż jedna nieruchomość, na których znajdują się ponadto różnego rodzaju obiekty. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się natomiast, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając zatem na uwadze to, że wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na kierowane do niego wezwania w innych jego sprawach, nie uzupełnił też obecnie informacji na temat jego sytuacji rodzinnej i materialnej oraz nie wyjaśnił wątpliwości powstałych na tle składanych przez niego oświadczeń, a ponadto zgłosił żądanie zaniechania ponownego jego wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy z własnej woli uniemożliwił ocenę swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenie, że spełnia przesłankę uzasadniającą zwolnienie go od kosztów sądowych, czy to w całości, czy też w części. Podkreślić natomiast należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.