II SA/Ol 1190/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi A.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]", działając na podstawie art. 2 pkt 3 , art. 12, art. 25 i art. 27 ust. 1-3 i ust. 7 pkt. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm., dalej jako: p.o.u.a.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.) zobowiązał A. T. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych w okresie od "[...]" do "[...]" przez osobę uprawnioną – K. T. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ustalonych decyzją z dnia "[...]" w łącznej kwocie "[...]" wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu podniósł, że decyzją z dnia "[...]" Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w "[...]" przyznał prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z wniosku przedstawiciela ustawowego, matki J. T., na osobę uprawnioną K. T. w okresie od "[...]" do "[...]" w wysokości po 400,00 zł miesięcznie. Decyzją z dnia "[...]" została zmieniona decyzja przyznająca prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w części dotyczącej wypłaconej kwoty w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego zobowiązującym A. T. do płacenia alimentów w kwocie 500 zł miesięcznie. Organ wskazał, że w okresie świadczeniowym wierzycielce wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości "[...]" (bieżące świadczenia alimentacyjne "[...]" + wyrównanie w kwocie "[...]"), z kolei w okresie od "[...]" do "[...]" A. T. nie dokonał żadnych wpłat na poczet powyższych należności alimentacyjnych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną. W odwołaniu od powyższej decyzji z dnia "[...]" A. T. zarzucił organowi pierwszej instancji m.in. dokonanie błędnych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegających na nieuwzględnieniu wszystkich okoliczności dotyczących sprawy. Wskazał w powyższym zakresie, że w miarę swoich możliwości zarobkowych (weryfikowanych na bieżąco przez komornika) stara się wywiązywać z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Podniósł, że jeszcze przed ustaleniem obowiązku alimentacyjnego na mocy wyroku sądu wpłacał dobrowolnie przez okres prawie dwóch lat (w ramach swoich możliwości) kwoty pieniężne od kilkudziesięciu do kilkuset złotych miesięcznie. Stwierdził, że syn, którego w ostatnim czasie odwiedza jak najczęściej, ma zapewnione bardzo dobre warunki w związku z faktem osiągania przez jego matkę stałych dochodów z pracy poza granicami kraju. Dodatkowo podniósł również okoliczność sprzeczności z prawem odebrania dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdów z uwagi na fakt niekonstytucyjności przepisów art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1, 1a i 2 p.o.u.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Argumentowało, że decyzja nakazująca zwrot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ma charakter związany, co oznacza, iż stanowi ona konsekwencję wcześniejszego wydania decyzji przyznającej to świadczenie. Skoro osoba uprawniona K. T. - otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które w zastępstwie osoby zobowiązanej – A. T. wypłacał organ pierwszej instancji, to konsekwencją takiego stanu rzeczy jest obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń (wraz z odsetkami). Przy wydawaniu decyzji nakazującej zwrot świadczeń organ nie bierze pod uwagę okoliczności takich, jak trudna sytuacja materialna czy zdrowotna dłużnika alimentacyjnego. Okoliczności te mogą być uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego. Podniosło, iż z materiału dowodowego sprawy wynika, że organ pierwszej instancji wypełnił ciążący na nim obowiązek (art. 27 ust. 7 pkt 1 p.o.u.a.) poinformowania dłużnika alimentacyjnego o fakcie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej i jego wysokości. Organ poinformował równocześnie o obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń. Wskazał, że obowiązek zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest dodatkowym obowiązkiem nakładanym na dłużnika w postępowaniu o przyznanie świadczeń, lecz odbiciem obowiązku alimentacyjnego nałożonego wcześniej na dłużnika przez sąd oraz konsekwencją niewywiązywania się dłużnika z tego obowiązku. Odnosząc się do argumentów odwołania Kolegium wskazało, iż organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy uwzględnił okoliczność prowadzenia postępowania przez komornika sądowego albowiem ustalił, że w okresie wypłacania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na poczet wypłaconych świadczeń nie została przekazana żadna kwota pochodząca od dłużnika alimentacyjnego. Z kolei na obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń nałożony zaskarżoną decyzją nie ma wpływu fakt wcześniejszego przekazywania do rąk matki dziecka środków pieniężnych (jeszcze przed ustaleniem obowiązku alimentacyjnego na mocy wyroku sądowego). Organ pierwszej instancji orzekł o obowiązku zwrotu świadczeń za konkretny wskazany okres czasu i wcześniejsze wpłaty za inne okresy czasu nie mogą być uwzględnione w tym postępowaniu. Skargę na decyzję Kolegium z dnia "[...]" wywiódł do Sądu A. T. żądając jej uchylenia, jak też uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi w całości przytoczył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji z dnia "[...]" oraz zarzucił zakwestionowanej decyzji naruszenie art. 10 k.p.a. polegające na braku możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Argumentował ponadto, że prowadzone przeciwko niemu przez komornika postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w związku z jego bezskutecznością, co świadczy o jego bardzo trudnej sytuacji materialnej. Mimo wszystko stara wywiązywać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego w miarę swoich możliwości zarobkowych oraz stanu zdrowia. Wskazał, że jeszcze przed ustaleniem obowiązku alimentacyjnego przez okres prawie dwóch lat dobrowolnie, w ramach możliwości finansowych, wpłacał za pośrednictwem przekazu pocztowego adresowanego do J. T. kwoty pieniężne w wysokości od kilkudziesięciu do kilkuset złotych miesięcznie. Obecnie jednak matka jego syna odmówiła przyjmowania dobrowolnych wpłat na poczet uiszczenia obowiązku alimentacyjnego, co jednoznacznie wskazuje na to, że organ pierwszej instancji, który wydał zaskarżoną decyzję nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego. W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Tylko zaś w takiej sytuacji sąd administracyjny może uchylić zaskarżoną decyzję. Wyjaśnić również należy, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (ust. 1 a). Stosownie natomiast do ust. 2 tego artykułu, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawą faktyczną wydanych w niniejszej sprawie decyzji jest okoliczność, co w tej sprawie jest bezsporne, wypłaty na rzecz uprawnionego do alimentów małoletniego syna skarżącego, łącznej kwoty "[...]" (świadczenia alimentacyjne "[...]" + wyrównanie w kwocie "[...]") z tytułu przyznanych decyzją z dnia "[...]" (zmienioną następnie decyzją z dnia "[...]") świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od dnia "[...]" do dnia "[...]". W sytuacji gdy opisane należności (świadczenia z funduszu alimentacyjnego) zostały wypłacone osobie uprawnionej, organ - po zakończeniu okresu świadczeniowego - ma obowiązek orzec w stosunku do dłużnika alimentacyjnego o zwrocie należności wierzycielowi - organowi wypłacającemu te świadczenia. Obowiązek ten wynika wprost z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Postępowanie w sprawie wszczynane jest z urzędu, a decyzja kończąca je nie ma charakteru uznaniowego. Nie ma więc wpływu na jej wydanie aktualna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego i nie ma podstaw do badania w tym postępowaniu sytuacji materialnej dłużnika alimentacyjnego i jego możliwości spłaty zobowiązania. Kwestia braku możliwości spłaty zadłużenia, którą podnosi skarżący zarówno w odwołaniu, jak i w skardze (wskazując w tym zakresie na bezskuteczność egzekucji komorniczej), nie mogła być przedmiotem rozważań organów w tym postępowaniu dotyczącym ustalenia obowiązku zwrotu należności. Postępowanie poprzedzające wydanie decyzji o zwrocie należności ograniczone jest bowiem do ustalenia czy i w jakiej wysokości świadczenia takie zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, w tym przypadku małoletniemu synowi skarżącego. Sytuacja finansowa dłużnika, której rozważenia domaga się skarżący w tym postępowaniu, może być rozpatrywana wyłącznie w związku z ewentualnym postępowaniem prowadzonym w trybie art. 30 ust. 2 p.o.u.a., zainicjowanym wnioskiem dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności, jednakże dopiero po wydaniu decyzji o zwrocie tych należności należnych organowi z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. Zgodnie z podanym przepisem, umorzenie należności, jak i odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty, może nastąpić jedynie na wniosek dłużnika w sytuacji, kiedy przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna. O umorzeniu zaległości rozstrzyga decyzją administracyjną organ właściwy wierzyciela (art. 30 ust. 3 p.o.u.a.) i decyzja ta ma już charakter uznaniowy, organ dokonuje w tym postępowaniu analizy i oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Reasumując powyższe wywody wskazać należy, że celem przepisu art. 27 ust. 1 i 2 p.o.u.a. jest wyłącznie ustalenie łącznej kwoty należnej do zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił kwotę główną zadłużenia skarżącego w wysokości "[...]", a następnie orzekł decyzją o obowiązku jej zwrotu. Odnosząc się do argumentu skargi akcentującego uiszczanie przez skarżącego, przed powstaniem obowiązku alimentacyjnego, w sposób dobrowolny, wpłat na rzecz matki jego dziecka oraz stwierdzenia skarżącego, że art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niekonstytucyjny wyjaśnić należy, że powyższe okoliczności, jako nie objęte przedmiotem niniejszego postępowania, nie mogły mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia Sądu. Fakt, iż skarżący został obciążony pełną kwotą wypłaconych na rzecz jego syna świadczeń z funduszu alimentacyjnego świadczy o tym, że przez cały okres świadczeniowy "[...]" nie dokonał żadnej wpłaty na poczet alimentów należnych za ten okres. Niemniej jednak zauważyć należy, że dobrowolna realizacja zobowiązania przez dłużnika alimentacyjnego ma wpływ na wysokość obowiązku zwrotu należności na podstawie art. 27 ust. 1 p.o.u.a. Nie miało ponadto znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji stwierdzenie skarżącego, że często odwiedza syna, bowiem wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim K. T., zostało powierzone, mocą wyroku Sądu Okręgowego obojgu rodzicom. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Kolegium art. 10 k.p.a. zauważyć należy, że w orzecznictwie sądowym istnieje ugruntowany pogląd, który Sąd orzekający w pełni akceptuje, iż zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się co do tego i składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Na stronie stawiającej zarzut spoczywa zatem ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy (tak m.in. wyrok NSA z 2 lutego 2011 r., I OSK 575/10, LEX nr 1070853; wyrok NSA z 12 października 2010 r., II OSK 1279/09, LEX nr 746442; wyrok WSA w Rzeszowie z 25 listopada 2010 r., II SA/Rz 928/10, LEX nr 754715). Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, iż skarżący nie wskazał żadnych czynności, których mógłby dokonać przed organem, gdyby został zawiadomiony o zebraniu materiału dowodowego oraz możliwości wypowiedzenia się co do tego i składania wniosków. Analizując materiał dowodowy sprawy, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i jak wynika z powyższych rozważań, nie naruszają przepisów prawa materialnego przyjętych w podstawie orzekania organów obu instancji, jak też prawa procesowego. Dlatego też Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.