II SA/Ol 1218/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika. D.P. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy (w rubryce 4.1. nie został określony zakres zwolnienia od kosztów sądowych, a w rubryce 4.2. - rodzaj pełnomocnika). Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wykazał dochód z tytułu zasiłku stałego w kwocie 604 zł, natomiast w rubrykach nr 5 i 11 dodał, że jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz wskazał wysokość i rodzaj miesięcznych wydatków (lekarstwa - 320 zł, opłaty za mieszkanie - 35 zł, "pranie, środki czystości" - 28 zł, "przejazdy, dojazdy" - 35 zł, "komputer, drukowanie" - 32 zł, co łącznie stanowi 450 zł). Wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., w skrócie: ppsa) skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a ppsa. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. W niniejszej sprawie skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Jedynymi kosztami postępowania do poniesienia których będzie zobowiązany są zatem koszty związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Wskazać jednak należy, iż co do zasady w postępowaniu przed sądami administracyjnymi tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest generalnie dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W postępowaniu przed tym sądem strona może zatem, lecz nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika - jego ustanowienie oraz moment, w którym to uczyni, zależy od jej woli, lecz na tym etapie postępowania sądowego nie znajdują uzasadnienia jej obawy, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony jej praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 ppsa. Sąd ten nie jest bowiem związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, a także obecności skarżącego na rozprawie, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu administracyjnego. Ustanowienie zawodowego pełnomocnika nie może być zatem wyłącznie skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu sytuacji (zob. np. postanowienia NSA z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt II FZ 670/05, z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 139/09, i dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 163/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy sytuacja procesowa, w jakiej znalazł się skarżący, nie powoduje konieczności ustanowienia dla niego zawodowego pełnomocnika. Zauważyć należy, iż niniejsza sprawa jest jedną z wielu - o podobnym charakterze, jakie skarżący prowadził przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie. Powyższe uzasadnia twierdzenie, że skarżącemu znana jest zarówno specyfika tych spraw, jak i procedura sądowoadministracyjna. Podkreślić należy, iż skarżący pomimo tego, że nie korzysta z pomocy zawodowego pełnomocnika, wniósł do sądu skargę w terminie i w sposób jasny wyraził w niej przyczyny niezadowolenia z zaskarżonego rozstrzygnięcia. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazał natomiast przyczyn, dla których za konieczne uważa występowanie w sprawie zawodowego pełnomocnika. Mając zatem na uwadze specyfikę postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a także przedstawione wyżej okoliczności niniejszej sprawy, uznać należy, że odmowa ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowego nie będzie stanowić przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. Dodatkowo zauważyć należy, iż wprawdzie podstawowym źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek stały w kwocie 604 zł, lecz z kart świadczeń skarżącego za okres od 2014/01/01 do 2014/12/31 (znajdującej się w aktach administracyjnych) oraz za okres od 2015/01/01 do 2015/07/31 (włączonej ze sprawy o sygn. akt II SA/Ol 1223/15) wynika, iż poza zasiłkiem stałym otrzymuje on zasiłki celowe (na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, na zakup posiłku lub żywności, na zakup opału, na zakup odzieży, "na zaspokojenie innych potrzeb"), których łączna wysokość w 2014 r. wyniosła 4.245 zł, co w przeliczeniu na miesiąc stanowi 353,75 zł, natomiast w okresie siedmiu pierwszych miesięcy 2015 r. - 2.348 zł, co w przeliczeniu na miesiąc stanowi 335,42 zł. Z powyższego wynika, że skarżący objęty jest stałą pomocą ośrodka pomocy społecznej, uzyskując wsparcie na zaspokojenie rożnych swoich potrzeb. W oparciu o powyższe przyjąć zatem można, że przy stałej pomocy w dotychczasowej wysokości, środki, którymi dysponuje (łącznie z zasiłkiem stałym) przekraczają wysokość najniższego świadczenia emerytalnego. Mając to na uwadze, jak również wysokość wykazanych przez niego wydatków, w tym stosunkowo niskie opłaty mieszkaniowe, stwierdzić należy, że środki te umożliwiają mu, przy rozsądnym gospodarowaniu, poczynienie pewnych oszczędności. O ile jednak oszczędności te nie będą wystarczające na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, a zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, skarżący będzie mógł ponownie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.