II SA/Ol 1263/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 1263/12 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie warunków zabudowy postanawia odmówić częściowego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. WSA/pos.1- sentencja postanowienia A. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]", nr "[...]", utrzymujące w mocy postanowienie wydane przez Wójta Gminy B. z dnia "[...]", znak: "[...]", o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia "[...]", znak: "[...]", w przedmiocie ustalenia, na wniosek A. K., warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie stawu rekreacyjnego na działce o nr ewid. "[...]", obręb P., gmina B. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 5 listopada 2012 r. wezwano A. Z. do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł, stosownie do § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193), w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Jednocześnie skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie 4 egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia doręczono stronie skarżącej w dniu 26 listopada 2012 r. W odpowiedzi skarżący w dniu 4 grudnia 2012 r. (data nadania pocztowego) nadesłał wymagane odpisy skargi i jednocześnie wystąpił na urzędowym formularzu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1263/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniesioną przez A. Z. skargę, stwierdzając, iż odpisy skargi i wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zostały nadane z uchybieniem zakreślonego terminu do uiszczenia wpisu od skargi i uzupełnienia pozostałych wskazanych braków formalnych. A. Z. wniósł na powyższe postanowienie skargę kasacyjną, która postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 1263/12, na podstawie art. 178 w zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a., została odrzucona jako niedopuszczalna wskutek sporządzenia jej osobiście przez skarżącego. Z tych samych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 1263/12, odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie tut. Sądu z dnia 15 lutego 2013 r. A. Z. wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 kwietnia 2013 r., w związku z czym, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 maja 2013 r. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wskazanego zażalenia w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia zażalenia. W odpowiedzi skarżący wystąpił na urzędowym formularzu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k.79-80). Postanowieniem z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 1263/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt II OZ 1181/13, oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie. W tej sytuacji zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2014 r. A. Z. został wezwany do wykonania zarządzenia z dnia 23 maja 2013 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z dnia 20 maja 2013 r., w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie A. Z. nadał w dniu 12 lutego 2014 r. wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (k.147-148). Jednocześnie skarżący wystąpił z wnioskiem o wyłączenie sędziów i referendarzy tut. Sądu od rozpoznania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OW 45/14, Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku do rozpoznania wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Prawomocnym postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II SO/Bk 4/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie od rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1263/12, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, odmówiła częściowego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Jednakże mimo wskazań, zawartych w postanowieniach Sądów wydanych w niniejszej sprawie, skarżący składając kolejny wniosek, poza zawężeniem jego zakresu, powtórzył jedynie argumentację, jaką zawarł we wcześniejszym wniosku. Nie odniósł się natomiast w żaden sposób do stanowiska zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej w zakresie wskazanym przez te Sądy. W tej sytuacji zaniechano ponownego wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego i stwierdzono, że nie wykazał on spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. A. Z. wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść postanowienia, w tym m.in. naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2, art. 243 § 1, art. 255, art. 252 § 1, art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 78 Konstytucji RP. Zarzucił, że referendarz sądowy nie wezwał go powtórnie i należycie do wyjaśnienia powstałych wątpliwości co do sytuacji majątkowej, a w konsekwencji tego zaniechania gołosłownie i bezpodstawnie ocenił, że skarżący nie wykazał, iż jest osobą ubogą. Stwierdził, że w obowiązujących przepisach prawa nie ma przesłanki wykazania sytuacji materialnej "w sposób niebudzący wątpliwości", którą posłużył się referendarz sądowy, odmawiając przyznania żądanego prawa pomocy. Ponadto wskazał, że wniosek został bezpodstawnie oceniony przez pryzmat innych spraw, zaś odmowa przyznania prawa pomocy narusza jego prawo do sądu i sprawiedliwego procesu. Odmowę przyznania prawa pomocy uznał za nieobiektywną i naruszającą przepisy prawa, gdyż w jego ocenie wykazał on, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jednocześnie skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie od rozpoznania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt II OW 234/14, Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wyznaczenia innego wojewódzkiego sądu administracyjnego do rozpoznania pisma A. Z. z dnia 1 grudnia 2014 r. dotyczącego wyłączenia sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, stwierdzając, że żądanie skarżącego stanowi jedynie polemikę z prawomocnym postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia 14 maja 2014 r. i zmierza do uniemożliwienia rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny. Na podstawie zarządzenia z dnia 10 lutego 2015 r. skarżący został wezwany, stosownie do art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia oświadczeń i dokumentów źródłowych, w celu rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 lutego 2014 r. (k.147-148). W odpowiedzi z dnia 2 marca 2015 r. skarżący podniósł, że jego sytuacja nie uległa zmianie. Stwierdził, że żądane dokumenty przedłożył w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 i II SAB/Ol 57/13 oraz w innych sprawach, tym samym zbyteczne jest ich powielanie, skoro Sąd w pełni nimi dysponuje. Podał, że nie posiada źródeł dochodu. Wsparcia co do utrzymania i ponoszonych wydatków udzielają mu krewni, rodzina. Powtórzył, że posiadane nieruchomości wykorzystuje wyłącznie na indywidualne potrzeby bytowe związane z zamieszkaniem i wyżywieniem. Z tych powodów irracjonalna byłaby ich sprzedaż, skoro nieruchomości te umożliwiają mu przeżycie. Skarżący podał, że nie posiada rachunków bankowych oszczędnościowych. Jednocześnie skarżący wniósł o wyłączenie od orzekania w tej sprawie wszystkich sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OW 43/15, Naczelny Sąd Administracyjny ponownie odmówił wyznaczenia innego wojewódzkiego sądu administracyjnego do rozpoznania pisma skarżącego dotyczącego wyłączenia sędziów i referendarzy sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak to wskazywano już w poprzednich postanowieniach w przedmiocie prawa pomocy, wydawanych w niniejszej sprawie, po raz kolejny należy podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Składając zatem formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy strona powinna go prawidłowo wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Po raz kolejny należy także podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Należy podnieść, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 lutego 2014 r. (k.147-148) jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie i stanowi on jedynie modyfikację wcześniejszego wniosku. Przy czym wskazać należy, że poprzedni wniosek skarżącego, tj. wniosek z dnia 22 czerwca 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata (k.79-80) zakończył się prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2013 r. (sygn. akt II OZ 1181/13) oddalającym zażalenie na postanowienie tut. Sądu o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skarżący nie przedstawił w sposób jednoznaczny swojej sytuacji finansowej i majątkowej, a tym samym uniemożliwił weryfikację swojej sytuacji z punktu widzenia przesłanek określonych w wyżej powołanych przepisach dotyczących zasad przyznawania prawa pomocy. W związku z obecnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy i złożonym sprzeciwem od postanowienia Referendarza sądowego skarżący został ponownie wezwany o nadesłanie dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej, lecz w odpowiedzi na to wezwanie skarżący żądanych dokumentów nie przedłożył, a powołał się na dokumenty składane w innych postępowaniach. Należy zatem wyjaśnić, że takie same dokumenty skarżący składał także w niniejszym postępowaniu i jak wskazano wyżej – nie zostały one uznane za wystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego. Są to bowiem kserokopie dokumentów z usuniętymi danymi, bądź też kopie rachunków, zaświadczenia z urzędu pracy, czy też wyciągi z konta, które są już nieaktualne. W związku z tym nie sposób uznać, że skarżący tym razem w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wykazał, że nie jest w stanie ponieść częściowych kosztów postępowania. Ponadto Sąd orzekający w niniejszej sprawie całkowicie podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia - na podstawie art. 255 p.p.s.a. - dodatkowych wyjaśnień odnośnie do swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocena ta znajduje uzasadnienie w stwierdzeniu, że orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006r., sygn. I OZ 1551/05). Taki kierunek wykładni wskazanego przepisu był przyjmowany dotąd również w innych sprawach, w których z żądaniem przyznania prawa pomocy zwracał się skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2013r., sygn. II OZ 442/13; postanowienie NSA z dnia 10 maja 2013r., sygn. II OZ 347/13; postanowienie NSA z dnia 14 kwietnia 2013r., sygn. I OZ 253/13), wobec czego powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Wnioskodawcy należy przy tym wskazać, że nie jest wystarczające subiektywne przekonanie osoby składającej wniosek o prawo pomocy, że znajduje się ona w stanie ubóstwa. Ocena sytuacji strony jest bowiem dokonywana przez Sąd w oparciu o zobiektywizowane kryteria. Nie można przy tym za wyczerpujące i przekonujące uznać wyjaśnień skarżącego, który twierdzi, że jest osobą bez jakichkolwiek własnych dochodów i źródeł utrzymania, która nie wiadomo skąd czerpie środki potrzebne do przeżycia, a przy tym posiada składniki majątkowe (nieruchomości), których pochodzenia, ani sposobu finansowania (np. należności z tytułu podatków) nie wyjaśnia, twierdząc jedynie że ich wykorzystanie ma charakter niedochodowy. W tej sytuacji Sąd nie może dokonać weryfikacji twierdzeń strony. Wyjaśnić ponadto należy, że odmowa przyznania prawa pomocy nie oznacza ze swojej istoty ograniczenia skarżącemu prawa do sądu. Prawo pomocy jest bowiem szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja ta jest jednak wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, publ. Lex nr 75481). Oznacza to, że skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w konsekwencji następuje odmowa przyznania stronie prawa pomocy, to nie można w takiej sytuacji mówić o naruszeniu prawa do sądu. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.