II SA/Ol 128/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, iż wnioskiem z dnia 3 października 2008r., B. K. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą Salon Fryzjerski "[...]" z siedzibą w E. ul. "[...]", wystąpiła do Burmistrza P. o wypłatę dofinansowania kosztów kształcenia praktycznego młodocianego pracownika K. S.. Uzasadniła, iż w okresie od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2008r. uczennica zatrudniona była w jej Salonie na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego młodocianych oraz w dniu 2 września 2008r. zdała z pozytywnym wynikiem egzamin czeladniczy. Do wniosku dołączyła kopie następujących dokumentów: umowy o współpracę, zawartą w dniu 1 września 2005r., na czas nieokreślony z Zakładem Fryzjerskim Damsko-Męskim P. K. z siedzibą w E. ul. "[...]" w celu przygotowania zawodowego uczniów, dyplomu mistrzowskiego w rzemiośle fryzjerstwo P. K., zaświadczenia o ukończeniu przez P. K. kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu, zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej B. K., świadectwa pracy K. S. i umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego K. S., świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej przez K. S. oraz zaświadczenie o zdaniu przez K. S.egzaminu i uzyskaniu świadectwa czeladniczego. Z załączonej umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego wynika, że przygotowanie zawodowe uczennicy miało odbywać się w zakładzie wnioskodawczyni pod nadzorem P. K. W wykonaniu wezwania organu, który zobowiązał wnioskodawczynię do przedłożenia kopii umowy o pracę z osobą prowadzącą przygotowanie zawodowe młodocianej lub kopie dokumentów potwierdzających kwalifikacje pracodawcy do prowadzenia praktycznej nauki zawodu, B. K. wyjaśniła, iż osobą posiadającą uprawnienia do przygotowania zawodowego młodocianych jest jej małżonek P. K., z którym ma zawartą umowę o współpracy z dnia 1 września 2005r., dotyczącą przygotowania zawodowego uczniów. Zaznaczyła, że jest ona akceptowana przez Cech Rzemiosł Różnych w E., Izbę Rzemieślniczą w O. oraz OHP w O., który od lat wypłaca im środki finansowe refundujące poniesione składki ZUS oraz wynagrodzenia uczniów. Zaznaczyła, że od lat są przedsiębiorcami i prowadzą ten sam rodzaj działalności gospodarczej. Jednak nie zatrudniają się nawzajem, gdyż są współmałżonkami i w związku z tym współpracują ze sobą na podstawie umowy o współpracy. Na potwierdzenie tej okoliczności strona przedłożyła kopię druku zgłoszenia do ZUS osoby współpracującej – ZUS P ZZA. Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Burmistrz P. odmówił dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika – K. S., uzasadniając, iż pracodawca nie może uzyskać wnioskowanego dofinansowania, ponieważ nie został spełniony jeden z obligatoryjnych warunków, określonych w art. 70 b ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. nr 256, poz. 2572 ze zm.). Wskazał, iż stosownie do ust. 1 pkt 1 tego unormowania - pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach. Organ stwierdził, iż wnioskodawczyni nie posiada wymaganych kwalifikacji. Natomiast P. K., posiadający kwalifikacje zawodowe do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych pracowników, nie jest pracodawcą ani też pracownikiem osoby zatrudniającej młodocianego. B. K. odwołała się od tej decyzji, kwestionując zasadność twierdzenia, że współmałżonek P.K., prowadzący szkolenie młodocianych w jej zakładzie pracy, nie jest pracownikiem. Podniosła, iż mąż jest osobą współpracującą w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), co zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 tej ustawy tożsame jest z pracownikiem. Zawarła bowiem z nim umowę o współpracy i z tego tytułu opłaca regularnie składkę ZUS. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia "[...]" nr "[...]", utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium potwierdziło, że nie można uznać P. K. za osobę zatrudnioną u pracodawcy w rozumieniu art. 70 b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, jak również w rozumieniu przepisów prawa pracy. Wskazano, iż przepisy ustawy o systemie oświaty nie precyzują pojęcia "zatrudnienie", dlatego też należy odnieść się w tym względzie do innych przepisów, a przede wszystkim do przepisów prawa pracy. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, Kolegium wyjaśniło, że zatrudnienie nie musi mieć charakteru pracowniczego. Praca może być świadczona także na podstawie umów cywilnoprawnych (wyrok z dnia 9 grudnia 1999 r. sygn. akt I PKN 432/99). O wyborze rodzaju podstawy prawnej zatrudnienia decydują zainteresowane strony (art. 3531 KC w zw. z art. 300 KP). Wybór rodzaju stosunku prawnego, na podstawie którego będzie wykonywane zatrudnienie, powoduje konsekwencje prawne nie tylko bezpośrednio w sferze jego treści, ale także w wielu innych dziedzinach ( wyrok z dnia 7 marca 2006 r. sygn. akt I PK 146/05). Za osobę zatrudnioną można więc uznać osobę wykonującą pracę np. na podstawie umowy zlecenia. Podkreślono, że B. K. zawarła umowę o współpracy z P. K. jako przedsiębiorcą, wykonującym we własnym imieniu działalność gospodarczą, o czym świadczy treść umowy - umowa zawarta pomiędzy Salonem Fryzjerskim "[...]" B. K. a Zakładem Fryzjerskim Damsko-Męskim P. K. w celu przygotowania zawodowego uczniów. W ocenie Kolegium zawarcie przedmiotowej umowy pomiędzy dwoma przedsiębiorcami, uniemożliwia uznanie męża odwołującej za osobę współpracującą w rozumieniu art. 8 ust.11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie bowiem z tym przepisem za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie B. K. powtórzyła argumenty podniesione w odwołaniu. Podkreśliła, że oboje z mężem prowadzą własną działalność gospodarczą - fryzjerstwo, ale współpracują ze sobą. Jednak z mocy prawa nie są swoimi pracownikami, tylko osobami współpracującymi – nie mają odrębności majątkowej. Współpraca ta oparta jest na wykonywaniu czynności pracowniczych. Zdaniem skarżącej decyzja odmawiająca przyznania dofinansowania jest wysoce krzywdząca i obraża przepisy prawa materialnego, regulujące zatrudnianie pracowników przez przedsiębiorców prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Stwierdziła, że stosowanie się do obowiązującego prawa nie może stanowić negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego dofinansowania. Z tych też względów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne rozpatrzenie jej pisma. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że umowa mająca na celu przygotowanie zawodowe uczniów (z którymi umowę w celu przygotowania zawodowego zawarła B. K. jako pracodawca) została zawarta pomiędzy dwoma przedsiębiorcami, w wyniku czego nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 70 b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest jedynie pod względem legalności czyli kontroli zgodności zaskarżonego aktu z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kwestionowana decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Przesłanki, których spełnienie warunkuje przyznanie wnioskowanego dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, określa przepis art. 70 b ust. 1 cytowanej ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z tym unormowaniem pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach; 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami. Z przepisu tego wynika zatem, że pracodawca (przedsiębiorca) nabywa prawo do dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego, gdy sam ma kwalifikacje zawodowe i pedagogiczne do prowadzenia praktycznej nauki zawodu bądź, gdy praktyczną naukę zawodu prowadzi zatrudniony przez niego pracownik, legitymujący się wymaganymi uprawnieniami do szkolenia uczniów. Przy czym stosownie do brzmienia art. 70 b ust. 7 pkt 1 tej ustawy, to na pracodawcy ubiegającym się o przedmiotowe dofinansowanie ciąży obowiązek wykazania, że osobiście posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe i pedagogiczne do szkolenia uczniów, lub że zatrudnia osobę posiadającą wymagane uprawnienia wykazane stosownymi dokumentami. W niniejszej sprawie organy zakwestionowały spełnienie tego wymogu, wobec ustalenia, iż wnioskodawczyni zatrudniająca młodocianą w celu przygotowania zawodowego, nie posiada wymaganych uprawnień do szkolenia uczniów, jak również nie zatrudniała pracownika posiadającego takie uprawnienia. W sprawie bezsporne jest, że wnioskodawczyni nie jest uprawniona do szkolenia uczniów. Skarżąca nie zgadza się jednak ze stanowiskiem, że jej mąż, który posiada tytuł mistrza oraz przygotowanie pedagogiczne i współpracuje z nią w celu przygotowania zawodowego uczniów, nie jest pracownikiem. Wywiodła, iż na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pracownikiem jest również osoba współpracująca, o której mowa w art. 8 ust. 11 tej ustawy. Wobec tego rozważenia wymaga, czy pojęcie "pracownik" obejmuje również "osobę współpracującą" w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy przy czym w ust. 2 tego artykułu wskazano, że jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. Z przepisów tych wynika zatem, że zatrudnienie małżonka, z którym pozostaje się we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracuje przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, ma jedynie ten skutek, że "dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca", co do której ustawodawca ustalił odmienne niż w przypadku pracownika zasady naliczania i odprowadzania składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, tj. takie same jak w przypadku przedsiębiorcy (art. 18 ust. 8 omawianej ustawy). Poza tym przedsiębiorca ma możliwość obniżenia podstawy opodatkowania o kwoty takich składek, zapłaconych nie tylko na własne ubezpieczenie, lecz także na ubezpieczenie osoby współpracującej, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów (art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /t.j. Dz. U. z 2000, Nr 14, poz. 176 ze zm./). Okoliczności te świadczą o szczególnej pozycji "osoby współpracującej", która na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych traktowana jest jak pracownik. Jednak przepisy te nie upoważniają do utożsamiania osoby o takim statusie z pracownikiem w rozumieniu art. 2 Kodeksu pracy (tak: NSA w wyroku z dnia 5 października 2006r. sygn. akt II FSK 1246/05). Wyjaśnić należy, iż przepis art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na który powołuje się strona skarżąca, dotyczy sytuacji, w której bliski członek rodziny osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, pozostaje z nią w stosunku pracy w rozumieniu Kodeksu pracy. Wówczas, jeżeli osoba taka pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą prowadzącą działalność gospodarczą i faktycznie współpracuje przy prowadzeniu tej działalności, ustawodawca wyłącza stosunek pracy, ale tylko dla celów ubezpieczenia społecznego. Nie wyłącza więc całkowicie pracowniczego zatrudnienia członka rodziny dla innych celów. Reasumując, powołane przez skarżącą przepisy, nie dają podstaw do twierdzenia, że "osoba współpracująca", o której mowa w art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu Pracy. W związku z tym małżonek pracodawcy, chociażby spełniał warunki określone ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych jako "osoba współpracująca", z którym strona nie nawiązała jednak stosunku pracy, nie może być traktowany jako "osoba zatrudniona" w rozumieniu art. 70 b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Zauważyć należy, że ustawa ta nie wprowadza definicji "osoby zatrudnionej". Wobec tego zwrotu tego, który oznacza w istocie "pracownika", nie można używać w znaczeniu odmiennym od ustalonego w przepisach prawa pracy i rozszerzać je na pojęcie "osoby współpracującej" w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustalając spełnienie spornej przesłanki, organy prawidłowo oparły się na definicji legalnej, zawartej w art. 2 Kodeksu pracy. W myśl tego przepisu pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Przy czym mimo, że w unormowaniu tym zdefiniowano "pracownika" poprzez wskazanie podstaw nawiązania stosunku pracy, czynnikiem decydującym o uznaniu osoby fizycznej za pracownika jest ustalenie, że dana osoba jest stroną stosunku pracy. Komentatorzy art. 22 § 1 Kodeksu pracy wskazują, że stosunek pracy cechuje obowiązek osobistego wykonywania pracy na rzecz pracodawcy i na jego ryzyko, podporządkowanie jego kierownictwu, a także wykonywanie pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a ponadto odpłatność pracy. Fakt zamieszczenia tej definicji w kodeksie nie pozostaje bez wpływu na ocenę jej znaczenia w polskim systemie prawnym. Kodeksy mają bowiem szczególne miejsce w systemie prawa, dlatego terminy i pojęcia używane przez kodeksy traktuje się jako wzorcowe i istnieje domniemanie, iż inne ustawy nadają im takie samo znaczenie. Podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 18 października 1994 r. (K2/94, OTK 1994/2/36). Skoro ustawa o systemie oświaty nie zawiera szczególnej definicji pojęcia "pracownik", zastosowanie znajduje definicja zamieszczona w Kodeksie pracy. Z przedłożonych w toku postępowania administracyjnego dokumentów nie wynika, aby mąż skarżącej, prowadził w jej zakładzie przygotowanie zawodowe uczniów w ramach stosunku pracy. Przeciwnie, z umowy zawartej przez skarżącą i jej męża wynika, iż jest to umowa łącząca dwoje samodzielnych przedsiębiorców. Tym samym fakt, iż mąż skarżącej posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe i przygotowanie pedagogiczne niezbędne dla prowadzenia praktycznej nauki zawodu, nie ma znaczenia dla uzyskania przez stronę jako pracodawcę wnioskowanego dofinansowania, gdyż sama nie posiada takich uprawnień i nie zatrudnia pracownika z takimi kwalifikacjami. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.