II SA/Ol 1339/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant referent Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. W dniu 30 czerwca 2016r. B.B. złożyła w siedzibie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna J. urodzonego [...] 1998r. Po rozpatrzeniu wniosku działający z upoważnienia Wójta Gminy Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego na J.B. z uwagi na przekroczenie kryterium wieku dziecka. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 1 ust. 2 i 3, art. 4, art. 5, art. 7, art. 10 ust. 2, art. 13, art. 18, art. 21, art. 28, art. 48 i art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016r., poz. 195) zwanej dalej: p.p.w.d., oraz rozporządzenie Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze (Dz.U. z 2016r. poz. 214) w zw. z art. 104 i art. 107 § 1 i § 4 Kodeksu postepowania administracyjnego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że ze zgromadzonej dokumentacji, wynika, że stosownie do art. 112 zdanie drugie kodeksu cywilnego, J.B. ukończył 18 lat z upływem [...] 2016r., natomiast świadczenie wychowawcze przysługuje do ukończenia 18 lat. Jednocześnie ustalono, że przeciętny miesięczny dochód wnioskodawczyni w 2014 roku /uwzględniając dochód utracony z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej/ w przeliczeniu na osobę wyniósł 810,87 zł i przekroczył kwotę uprawniającą do świadczenia wychowawczego - 800 zł. Od tej decyzji skarżąca wniosła odwołanie prosząc o jej zmianę. Podała, że nie jest prawdą, iż syn J. ukończył 18 lat w dniu [...] 2016r. (urodzony [...] 1998r.), gdyż w tym dniu osiągnął wiek 18 lat i ma tyle przez cały rok, a kończy 18 lat w dniu [...] 2017r., tj. dzień przed 19 urodzinami. Nie zgadza się także z wyliczeniem dochodu za 2014 rok, gdyż w tym roku posiadała na utrzymaniu jeszcze córkę, która uczyła się w szkole średniej. Nadto w lutym 2015r. utraciła dochody z tytułu pełnienia funkcji sołtysa - w 2014r. to kwota 504 zł miesięcznie. Podkreśliła, że w ustawie, jak pojawia się nowy członek rodziny to dochody dzieli się również na tę osobę. Zatem logicznym jest aby odjąć od jej dochodu za ten rok 1/3 jej dochodów, które posiadała na córkę lub przyjąć faktyczne dochody uzyskiwane po tym czasie tj. 2015r. Wyjaśniła, że od tego czasu wraz z synem utrzymuje się z renty i jego alimentów, obecnie to 644,63 zł i 550 zł. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojenie jego potrzeb życiowych. Przytoczono treść art. 5 ust. 3-4 ustawy z dnia 11 listopada 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2016r. poz. 195) dalej: p.p.w.d., zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Wyjaśniono, że kwestią sporną w tej sprawie jest wiek dziecka, gdyż w decyzji organ I instancji wyjaśnił, że syn wnioskodawczyni urodzony [...] 1998r. ukończył 18 lat w dniu [...] 2016r., wobec osiągnięcia pełnoletności. Wskazano, że stosownie do zapisu art. 112 zd. 2 Kodeksu cywilnego, przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia, co oznacza, że świadczenie wychowawcze można by otrzymywać do dnia przypadającego w przeddzień swoich urodzin, czyli [...] 2016r., gdyby w tej dacie ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci już obowiązywała. Jednakże zgodnie z tą ustawą świadczenie wychowawcze przyznaje się od dnia 1 kwietnia 2016r. - art. 58 w związku z art. 48 ust. 1 p.p.w.d. Nadto wskazano, że przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest ściśle uzależnione od dochodu rodziny uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dlatego niezbędnym było również ustalenie tej okoliczności w sposób prawidłowy. Podano, że podstawą do przyznania świadczenia wychowawczego w okresie zasiłkowym od 1 kwietnia 2016r. do 30 września 2017r. są dochody rodziny za rok 2014. W art. 2 pkt 1 ww. ustawy prawodawca określił co należy uznać za dochód wskazując, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, które m.in. wymieniają, iż dochodem są przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30 f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012r. poz. 361, ze zm) dalej: u.p.d.o.f., pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne naliczone od kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z akt sprawy wynika, że organ prawidłowo dokonał obliczenia dochodu wnioskodawczyni za 2014r. Na podstawie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego ustalono, że dochód ten wyniósł 11.804,58 zł, a uzyskany był z tytułu umowy o pracę od 1 stycznia do 31 stycznia 2014r. i renty z tytułu niezdolności do pracy. Nadto strona uzyskała dochód z tytułu diety sołeckiej - 6.048 zł, alimentów - 1.099,63 zł i świadczeń z funduszu alimentacyjnego - 3.600 zł. Stwierdzono, że dochód z tytułu diety sołeckiej podlega doliczeniu do dochodu rodziny, zgodnie z art. 3 pkt 1 ppkt c) ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni była zatrudniona jedynie do 31 stycznia 2014r. to dochód ten- 2.327,38 zł należało uznać za dochód utracony, zgodnie z art. 2 pkt 19 ustawy. Wbrew stanowisku zainteresowanej za dochód utracony nie mógł zostać uznany jej dochód z tytułu pełnienia obowiązków obywatelskich, gdyż utrata tego dochodu z diety sołeckiej nie była utratą dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zgodnie z art. 2 pkt 21 ww. ustawy. Zatem, po prawidłowo ustalonym dochodzie rodziny należało stwierdzić, że wnioskująca przekracza ustawowe kryterium na osobę w rodzinie wynoszące 800 zł. Na powyższą decyzję B.B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie podnosząc, że faktyczne dochody jakie posiada od 1 marca 2015r. upoważniają ją do otrzymania na syna zasiłku wychowawczego, gdyż jej faktyczne dochody za 2015r. wynosiły: - dieta sołecka 2 x 525 zł = 1050 zł : 12 = 87,50 zł + 641,23 zł renta + 400 zł alimenty na syna, czyli łącznie 1128,73 zł, a na osobę 564,37 zł. Obecnie zaś jej sytuacja jest taka, że utrzymuje się z synem z renty 644,63 zł i alimentów syna 550 zł, co daje kwotę która uprawnia ją do otrzymywania pomocy w formie zasiłku wychowawczego. Nadto syn jest jej szóstym dzieckiem, chociaż w interpretacji ustawy jest traktowany jako pierwsze dziecko. Poza tym błędnie został ustalony wiek syna, gdyż urodził się w dniu [...] 1989r. i 18 lat syn kończy dopiero w dniu [...] 2017r. Na poparcie jej stanowiska wskazują przepisy ustawy o zasiłkach rodzinnych, gdzie z uwagi na wiek dziecka przyznaje się inną wysokość zasiłku. I tak z chwilą osiągnięcia wieku 5 lat - 5 urodzin, nie staje się dziecko z tą chwilą 6-latkiem, czyli jest pięciolatkiem do osiągnięcia wieku 6 lat. Przytoczyła orzeczenie sądu administracyjnego II SA/Bd 288/11, w którym wskazano że pełnienie funkcji społecznych zalicza się do utraty innej pracy zarobkowej i jej dochód z diety sołeckiej winien też być potraktowany jako utracony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 1066) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławczego, zaskarżoną decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 12 lipca 2016r. odmawiającą przyznania stronie świadczenia wychowawczego na syna wobec przekroczenia kryterium wieku dziecka, jak również okoliczności przekroczenia przez rodzinę dochodu na osobę w wysokości 800 zł, w przypadku gdy świadczenie miałoby zostać przyznane w rodzinie na pierwsze dziecko. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2006r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195) dalej: p.p.w.d. oraz przepisy dotyczące dochodu określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 114 ze zm.) zwanej dalej: u.ś.r., jak również regulacje ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2016r. poz. 380, ze zm) dalej: k.c. Wskazać pozostaje, że jak wskazuje na to sam tytuł ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz treść jej art. 4 ust. 1 celem tej regulacji prawnej jest udzielenie przez Państwo rodzicom (opiekunom) dzieci pomocy w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 (matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka), do dnia ukończenia przez dziecko 18.roku życia - art. 4 ust. 3 p.p.w.d. Zgodnie zaś z przepisem art. 2 pkt 1 p.p.w.d. dochodem w rozumieniu tej ustawy jest dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zatem regulacja ta odwołuje się do definicji ustawowej "dochodu", zawartej w art. 3 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 lit. a tej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.- w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: u.p.d.o.f.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Nadto zgodnie z art. 5 ust. 3 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z nadesłanych akt administracyjnych, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna J. urodzonego w dniu [...] 1998r. Organy orzekające w tej sprawie stwierdziły, że w dacie złożenia wniosku tj. w dniu 30 czerwca 2016r. syn skarżącej ukończył już 18 lat, wobec czego w stosunku do niego nie znajdują zastosowania regulacje wynikające z ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, już tylko z tego względu, że przekroczone zostało kryterium wieku dziecka wynikające z art. 4 ust. 3 p.p.w.d. Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Wbrew twierdzeniom skarżącej należy wyjaśnić, że w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci prawodawca nie dokonał odmiennej wykładni zapisu pojęcia "do ukończenia przez dziecko 18 roku życia". Powyższe oznacza, że zdarzenie to, czyli fakt ukończenia wieku należy oceniać z uwzględnieniem reguł wynikających z ustawy Kodeks cywilny. W art. 10 § 1 k.c. zapisano, że pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście, zaś w art. 110 k.c. wskazano, iż jeżeli ustawa, orzeczenie sądu lub decyzja innego organu państwowego albo czynność prawna oznacza termin nie określając sposobu jego obliczenia, stosuje się przepisy poniższe. W art. 112 k.c. zapisano, że termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia. Z powyższej regulacji wynika niezbicie, że określona w nim reguła dotyczy obliczania wieku osoby fizycznej, przy czym w odniesieniu do osoby fizycznej reguła ta została doprecyzowana i dlatego termin w odniesieniu do osoby fizycznej upływa nie z końcem ostatniego dnia, lecz z jego początkiem. Oznacza powyższe, że w przypadku syna J. ukończył on 18 lat nie w dniu [...] 2016r. o godz. 24:00 lecz ukończył 18 lat o północy z [...] 2016r. Także w tym dniu osiągnął on pełnoletniość, nie zaś jak podnosi skarżąca ukończenie 18 lat w odniesieniu do jej syna nastąpi dopiero w dniu [...] 2017r., gdyż w tym dniu syn ukończy już 19 lat. Ponieważ art. 58 p.p.d.w. stanowi, że ustawa powyższa wchodzi w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia (...), a jej ogłoszenie nastąpiło w elektronicznym Dzienniku Ustaw z dnia 17 lutego 2016r., co oznacza, iż ustawa weszła w życie z dniem 1 kwietnia 2016r., gdy syn skarżącej miał już ukończone 18 lat. Poza tym w art. 48 ust. 1 p.p.w.d. zapisano, iż pierwszy okres, na który ustalone jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017r. W tym stanie rzeczy prawidłowo organy orzekające ustaliły i uznały, że w dacie wejścia w życie ustawy syn skarżącej miał już ukończone 18 lat życia wobec czego, zgodnie z art. 5 ust. 3 p.p.w.d., nie można skarżącej przyznać prawa do świadczenia wychowawczego bez względu na fakt, że w tej sprawie doszło także do przekroczenia kryterium dochodowego przysługującego na osobę w rodzinie, które uprawnia do przyznania świadczenia na pierwsze dziecko - przekracza kwotę 800 zł. Na marginesie jedynie pozostaje wyjaśnić, że w błędnym przekonaniu pozostaje skarżąca twierdząc, iż w jej przypadku dochód który uzyskiwała z tytułu pełnienia funkcji sołtysa winien być potraktowany jako dochód utracony. Stosownie bowiem do art. 48 ust. 2 p.p.w.d. w przypadku złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. W art. 2 pkt 19 p.p.w.d. prawodawca enumeratywnie wyliczył zdarzenia powodujące utratę dochodów. I tak ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu – oznacza to utrate dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2013 r. poz. 672, z późn. zm.) f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych; h) utratą świadczenia rodzicielskiego, i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Jak wskazano wyżej katalog ten jest zamknięty i organ administracji nie może go swobodnie, według swojego uznania, rozwijać. W art. 2 pkt 19 p.p.w.d. ustawodawca nie wskazał jako utratę dochodu kwot diet otrzymywanych przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich. Kwot diet sołtysa nie można również uznać, jak wskazuje skarżąca, za inną pracę zarobkową, o której mowa w art. 2 pkt 19 lit. c ww. ustawy. Z przepisu art. 2 pkt 21 p.p.w.d. wynika bowiem, że pod pojęciem "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy rozumieć: wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Tymczasem skarżąca, pełniąc funkcję sołtysa w całym 2014r., otrzymywała diety w związku z wykonywaniem czynności związanych z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich, a nie zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową w rozumieniu ww. ustawy. Odnosząc się zaś do przywołanego w skardze wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 5 maja 2011r. sygn. akt II SA/Bd 288/11 pozostaje wyjaśnić, że orzeczenie to dotyczyło tak odmiennej sytuacji faktycznej, jak również zapadło w innych stanie prawnym, bowiem przed zmianą ustawy o świadczeniach rodzinnych, w której ustawodawca doprecyzował pojęcie "utraty dochodu" zapisane w art. 3 pkt 23 u.ś.r., zatem twierdzenie skarżącej, że na terenie różnych województw obowiązuje inne prawo jest co najmniej niezręcznym, gdyż faktycznie przytoczony wyrok w stanie faktycznym jej sprawy nie znajduje on żadnego odniesienia i uzasadnienia. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.