II SA/Ol 1366/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego na skutek sprzeciwu P. O. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 1366/15 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". We wniosku z dnia 25 marca 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu stwierdził, że obecnie nie ma pracy oraz środków na pokrycie niezbędnych wydatków. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe. W rubrykach nr 7-10 nie wykazał żadnego majątku i dochodu. W rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki wpisał: "Alimenty 250 zł". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, wezwany on został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej oraz finansowej i pouczony jednocześnie, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia 8 maja 2016 r., w którym oświadczył: "w 2015 r. i 2016 r. nie korzystałem ze świadczeń z pomocy społecznej oraz z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje. Utrzymuję się dzięki pomocy znajomych, która przybiera formę poczęstunku. Lokal mieszkalny otrzymałem podczas zawodowej służby wojskowej, jego powierzchnia wynosi 27 m2, nie mam podłączonej energii elektrycznej i gazu. Nie posiadam jakichkolwiek rachunków bankowych." Postanowieniem z dnia 20 maja 2016r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata. Referendarz podniósł, że pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie zastosował się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Skarżący zastosował się wprawdzie do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. Nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. To, że skarżący odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, uniemożliwia zweryfikowanie jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a tym samym również ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw na to postanowienie, wskazując na swoją trudną sytuację materialną. Stwierdził, że skrupulatnie wypełnił formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Co do kosztów związanych z funkcjonowaniem mieszkania podkreślił, że nie ma podłączonej energii elektrycznej i gazu. Nie ma sensu zaś rozstrzyganie tego czy nadal korzysta z poczęstunków u osób bliskich i znajomych, gdyż nie ma to przełożenia na możliwość opłacenia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2016r. poz. 718), dalej jako p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie skarżący zwracał się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W tym miejscu należy podkreślić, że Referendarz sądowy jak najbardziej zasadnie dostrzegł, że wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z ppsa skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a ppsa. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, ustanowienie zawodowego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść przedmiotowych kosztów. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie zastosował się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia natomiast zweryfikowanie złożonych przez niego oświadczeń i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie - bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania - ponieść kosztów postępowania związanych z ustanowieniem adwokata. Skarżący zastosował się wprawdzie do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. Po pierwsze, wskazać należy, że skarżący, pomimo wykazania w dodatkowym oświadczeniu lokalu mieszkalnego nie ujawnił wysokości i rodzaju kosztów związanych z mieszkaniem w tym lokalu, a także źródła ich pokrycia (pkt 1 wezwania). Nie odpowiedział też w ogóle na wezwanie do wskazania, od kiedy jest osobą bezrobotną oraz czy jest i od kiedy zarejestrowany we właściwym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, a dodatkowo - w przypadku zarejestrowania się w urzędzie pracy, czy przysługiwał/przysługuje mu zasiłek dla bezrobotnych; zaś w przypadku niezarejestrowania się w urzędzie pracy - przyczyny braku rejestracji oraz jeśli utrata pracy/rejestracja w urzędzie pracy miała miejsce w latach 2015-2016 - wysokości dochodów uzyskiwanych w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed tym zdarzeniem i tytułów z jakich pochodziły (pkt 2 wezwania). Rację ma Referendarz, stwierdzając, że pomimo wezwania skarżący nie zastosował się również do żądania w zakresie wskazania źródeł utrzymania za poszczególne miesiące 2015 r. i 2016 r. oraz wysokości środków pieniężnych pochodzących z tych źródeł, a ponadto przedłożenia dokumentów, potwierdzających wskazane okoliczności (pkt 3 wezwania). Skarżący stwierdził wprawdzie, że utrzymuje się dzięki pomocy znajomych, która przybiera formę poczęstunku, lecz nie wskazał z czyjej konkretnie pomocy korzystał i korzysta oraz kiedy i przez jaki okres czasu, a ponadto nie przedłożył potwierdzających ten fakt stosownych dokumentów (np. we wskazanej przykładowo w wezwaniu formie oświadczenia osób udzielających mu pomocy - co do rodzaju tej pomocy, czasu, kiedy była udzielana i warunków, na jakich była udzielana) oraz dodatkowego oświadczenia wskazującego, czy może liczyć na ich dalszą pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie (pkt 5 wezwania). Skarżący nie wskazał również wysokości i przeznaczenia wszystkich swoich wydatków miesięcznych, do poniesienia których jest zobowiązany np. z tytułu opłat czynszowych oraz ponoszonych powszechnie – np. na odzież, środki czystości, itp., a także źródeł ich pokrycia i nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań - zaświadczenia stosownego podmiotu o wysokości tego zadłużenia oraz tytule i okresie z jakiego pochodzi (pkt 6 wezwania). Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy zaś ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącego. Obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienie z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13, 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim, bądź dodatkowo na wezwanie (jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. To, że skarżący odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, uniemożliwia zweryfikowanie jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a tym samym również ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania związanych z ustanowieniem adwokata bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. W związku z tym na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.