II SA/Ol 1401/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w sprawie ze skargi S.M. na działalność Burmistrza "[...]" w przedmiocie zwrotu dokonanych wpłat postanawia: 1) ustanowić dla skarżącego radcę prawnego; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. UZASANIENIE W złożonym w ślad za skargą wniosku z 7 stycznia 2013 r. S.M. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (w tym zakresie wniosek został zmodyfikowany przy powtórnych wypełnieniach formularza PPF). Postanowieniem z 18 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w punkcie 1 odrzucił skargę a w punkcie 2 - ze względu na uznanie jej za oczywiście bezzasadną - odmówił przyznania prawa pomocy. W wyniku rozpatrzenia zażalenia skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny uchylił punkt 2 zaskarżonego postanowienia i w uchylonym zakresie przekazał sprawę wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do ponownego rozpoznania. Z informacji zawartych w rozpatrywanym wniosku (karty 32-33 akt) oraz złożonych następnie oświadczeniach (k. 68-71, 78-81, 110-113, 129-131) i dokumentach źródłowych (k. 72-75, 114-128) wynika, iż skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe a jedynym jego dochodem jest renta w wysokości 1211 zł netto miesięcznie. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia nie prowadzi działalności gospodarczej od połowy ubiegłego roku. Jego majątek to: mieszkanie o pow. 49,2 m2, "posesja po byłym warsztacie rzemieślniczym w "[...]" o powierzchni działki 1540 m2" i "obora ogólnoużytkowa rok budowy 1904, która niegdyś służyła jako dodatkowy magazyn w miejscowości "[...]" koło "[...]" o pow. 170 m2 - działka 0,1720 ha". "Koszty - wydatki związane z bytowaniem (...) każdego miesiąca są (...) dużo wyższe niż wpływy" (wyżywienie - 450 zł, leczenie i dojazdy - 220 zł, telefony - 60 zł, Internet - 60 zł, energia elektryczna - 105 zł, woda - 20 zł, gaz butlowy - 60 zł, podatek od nieruchomości "należny" - 340 zł). Skarżący jest zadłużony z tytułu podatku od nieruchomości na kwotę 2571,20 zł, podatku rolnego - 447,34 zł, energii elektrycznej - ok. 1000 zł oraz opłat za używanie mieszkania - 3574,67 zł. Mieszka w nieruchomości położonej w "[...]" a mieszkanie zajmuje jego żona. Pobiera ona rentę w kwocie ok. 1080 zł, nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika - oznaczające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania [art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.]. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w odniesieniu do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady instytucja ta nie ma więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w ich budżecie. Pogląd ten powiązać należy z faktem, iż przyznanie prawa pomocy konstytuuje wyjątek od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony zobowiązane są ponosić koszty związane z ich udziałem w sprawie (patrz np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08 i z 6 października 2011 r., sygn. akt I FZ 237/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do informacji przedstawionych przez skarżącego należy zaznaczyć, iż rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, bierze się pod uwagę nie tylko aktualną sytuację dochodową wnioskodawcy, lecz również jego stan majątkowy. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (patrz np. postanowienie NSA z 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na posiadanie przez skarżącego trzech nieruchomości i wprawdzie niewielkiego, lecz stałego dochodu skarżącego nie sposób zakwalifikować jako osobę rzeczywiście ubogą. Tym samym uwzględnienie zgłoszonego wniosku w całości nie byłoby w pełni uzasadnione. Niewątpliwie jednak jego aktualna sytuacja jest na tyle trudna, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. W takim przypadku, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Za najwłaściwsze w rozpatrywanym przypadku przyjęto ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, koniecznego w razie potrzeby sporządzenia skargi kasacyjnej (w wezwaniu z dnia 14 maja 2013 r. wskazano, iż doradca podatkowy jest do tego uprawniony wyłącznie w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami, a rzecznik patentowy wyłącznie w sprawach własności przemysłowej, co wynika z art. 175 § 3 p.p.s.a.), jako że samodzielne poniesienie przez skarżącego wiążącego się z tym kosztu z pewnością nie obyłoby się bez uszczerbku w wydatkach służących zaspokojeniu jego niezbędnych potrzeb. Tego samego nie można powiedzieć o kosztach sądowych, które sprowadzają się do wpisu od ewentualnej skarg kasacyjnej, wynoszącego w niniejszej sprawie 100 zł. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.