II SA/Ol 146/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2025 r. sprawy ze skargi B. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji uznającej dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżone postanowienie. Decyzją z 17 października 2024 r. Wójt Gminy G. (dalej jako: organ pierwszej instancji), na podstawie z art. 5 ust. 3a oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.), orzekł o wygaśnięciu decyzji z 18 grudnia 2023 r. uznającej dłużnika alimentacyjnego B. G. (dalej jako: strona lub skarżący) za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec osoby uprawnionej A. G. Powyższa decyzja została doręczona stronie elektronicznie za pomocą środków komunikacji elektronicznej - ePUAP w dniu 19 października 2024 r. oraz w formie papierowej pocztą na adres zamieszkania, przy czym przesyłka ta nie została przez stronę odebrana: była dwukrotnie awizowana – 21 października 2024 r. oraz 29 października 2024 r. i nie została podjęta w terminie, w związku z czym, 5 listopada 2024 r. została zwrócona do nadawcy. Pismem z 30 października 2024 r., przesłanym elektronicznie przez ePUAP w dniu 2 listopada 2024 r., strona złożyła odwołanie od powołanej wyżej decyzji. Postanowieniem z 25 listopada 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) stwierdziło niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że wniesione odwołanie jest niedopuszczalne w rozumieniu art. 134 k.p.a., bowiem brak w niniejszej sprawie przedmiotu zaskarżenia. Wskazano, że decyzja z 17 października 2024 r. została przesłana stronie za pomocą środków komunikacji elektronicznej – ePUAP - w formie skanu podpisanej odręcznie decyzji (plik PDF) oraz w formie papierowej pocztą na adres zamieszkania. Podano, że skan decyzji strona odebrała 19 października 2024 r. Natomiast decyzji wysłanej pocztą strona nie odebrała, przy czym przesyłka była awizowana dwukrotnie, co wynika z adnotacji na kopercie oraz zwrotnym poświadczeniu odbioru decyzji. Podniesiono, że skan decyzji w formie PDF, bez pliku zawierającego podpis elektroniczny, nie spełnia wymagań przewidzianych dla doręczenia decyzji za pomocą środków komunikacji elektronicznej, o których stanowi art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Zatem w ocenie Kolegium decyzja z 17 października 2024r. nie została skutecznie doręczona w postaci elektronicznej przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego. Natomiast organ odwoławczy podał, że decyzja została wysłana stronie w postaci papierowej, za pośrednictwem Poczty. Decyzji tej strona nie odebrała, ale przesyłka była awizowana dwukrotnie w dniach 21 listopada 2024r. i 25 listopada 2024r., a następnie została zwrócona do nadawcy w dniu 5 listopada 2024r. Zatem Kolegium stwierdziło, że w tym przypadku zachodzi tzw. fikcja doręczenia, o której mowa w art. 44 k.p.a. Podano, że skoro pismo zostało zwrócone do nadawcy z dniem 5 listopada 2024 r., to odwołanie zostało wniesione przez stronę przed doręczeniem decyzji. W przypadku zaś stwierdzenia przez organ odwoławczy, że złożone przez stronę odwołanie nie jest dopuszczalne z uwagi na brak przedmiotu zaskarżenia, nie może on przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, lecz ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a.   Strona wniosła skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, aczkolwiek Prezes Kolegium nie podzielił stanowiska składu orzekającego Kolegium co do prawidłowości i skuteczności doręczenia decyzji. Wyjaśnił, że przepisy k.p.a. przewidują obecnie dwie drogi prowadzące do załatwienia sprawy: pisemna albo elektroniczna, co wymusza na organie administracji dokonywanie konkretnych czynności w odpowiedniej formie. Podkreślił, że organ nie może działać w sposób hybrydowy. Autor odpowiedzi na skargę wskazał, że wnoszenie przez skarżącego pism na elektroniczną skrzynkę podawczą organu pierwszej instancji wywoływało skutek w postaci obowiązku doręczania mu pism w analogicznej formie. W związku z tym uznał za chybiony wywód dotyczący prawidłowości oraz skutków doręczenia skarżącemu decyzji z 17 października 2024 r. listem poleconym, zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Jednocześnie wskazał, że wniesienie odwołania nastąpiło przed rozpoczęciem biegu terminu do jego wniesienia, co jest niedopuszczalne. W związku z tym stwierdził, że zaskarżone postanowienie dotknięte jest wadliwością w warstwie uzasadnienia, ale wadliwość ta nie powoduje konieczności jego uchylenia, bo rozstrzygnięcie tam zawarte odpowiada prawu. Wyjaśnił przy tym, że konsekwencją postanowienia Kolegium winien być obowiązek organu pierwszej instancji doręczenia decyzji z 17 października 2024 r., co dopiero otworzy skarżącemu drogę do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania, gdyż organ odwoławczy uznał, że zostało ono wniesione przedwcześnie. Należy zatem zauważyć, że zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Zatem co do zasady Sąd podziela stanowisko Kolegium, że wniesienie odwołania przed rozpoczęciem biegu terminu do dokonania tej czynności jest przedwczesne i nie może wywoływać skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 831/07). Pogląd ten jest jednak uzasadniony jedynie w przypadku, gdy przewidziany ustawą środek zaskarżenia wniesiony jest od rozstrzygnięcia, które nie weszło do obrotu prawnego. Podkreślić bowiem należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przepisy dotyczące doręczeń pism (w tym także decyzji i postanowień) stanowią w istocie gwarancje przestrzegania przez organ administracji publicznej zasady demokratycznego państwa prawnego. Regulacje te mają chronić obywatela przed nadużyciami ze strony administracji. Zatem nie mogą być interpretowane niejako "na szkodę" obywatela w sytuacji, gdy ten podejmuje wszelkie starania mające zapewnić mu prawo do wniesienia skutecznego środka zaskarżenia od wydanego rozstrzygnięcia. Wszelkie nieprawidłowości w zakresie doręczeń powinny więc obciążać organy administracji publicznej i nie powinny być interpretowane na szkodę jednostki (wyrok NSA z 20 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2259/12, wyrok NSA z 19 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2734/14, wyrok NSA z 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 3/08, dostępne w CBOSA). Nawet jeżeli doręczenie rozstrzygnięcia było wadliwe, to brak jest podstaw do przyjęcia, że wniesienie środka zaskarżenia było przedwczesne (por. wyroki NSA: z 19 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2734/14; z 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 3095/15; z 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 3/08, dostępne w CBOSA). Ponadto, jak wskazano w wyroku NSA z 30 maja 2019 r. (sygn. akt II OSK 1320/18, dostępny w CBOSA), brak jest przesłanek uzasadniających "przedwczesność" wniesienia odwołania przez stronę, której decyzji nie doręczono zgodnie z zasadami określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, jeśli strona z treścią tej decyzji zapoznała się dzięki jej udostępnieniu np. przez inną stronę, której decyzję doręczono ze skutkiem prawnym. W takim przypadku brak jest podstaw do stwierdzenia uchybienia terminu przez tę stronę jako "przedwczesnego" wniesienia odwołania od decyzji. Również w piśmiennictwie zwraca się uwagę, że jeżeli orzeczenie znalazło się w posiadaniu strony, jakkolwiek nie nastąpiło to zgodnie z przepisami regulującymi procedurę doręczeń, to brak jest podstaw do przyjęcia, że wniesienie środka zaskarżenia było przedwczesne (zob. M. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el 2022). Jeżeli uzewnętrznienie decyzji przez jej publikację spowodowało zapoznanie się przez stronę z treścią decyzji, to "otworzyło" dla strony możliwość jej zaskarżenia. Wejście decyzji do obrotu prawnego jest warunkiem dopuszczalności odwołania, nie zaś jego terminowości. Odwołanie jest niedopuszczalne m.in. przed wejściem decyzji do obrotu prawnego, zaś odwołanie wniesione po upływie terminu, jest wniesione z uchybieniem terminu (por. B.Adamiak/J.Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wyd. C.H.Beck Warszawa 2003 s. 575). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że stanowisko Kolegium co do przedwczesności odwołania jest niezasadne. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący zapoznał się z treścią decyzji doręczonej mu drogą elektroniczną, nawet jeśli doręczenie to nie spełniało wymogów niezbędnych przy tego rodzaju doręczeniu. Skoro bowiem decyzja następnie została wysłana w formie papierowej drogą pocztową i organ przyjął, że została ona skutecznie doręczona w trybie art. 44 k.p.a., to tym samym uznał, że decyzja ta weszła do obrotu prawnego. W związku z tym dzień uznania decyzji kwestionowanej odwołaniem za doręczoną skarżącemu przez operatora pocztowego, w trybie art. 44 k.p.a., nie może mieć decydującego znaczenia dla oceny skuteczności wniesienia środka zaskarżenia w sytuacji, gdy przed jego dokonaniem strona zapoznała się z wydanym rozstrzygnięciem. Skoro zatem skarżący zapoznał się z treścią decyzji organu pierwszej instancji w dniu 19 października 2024 r., gdyż w tym dniu odebrał przesyłkę elektroniczną z organu, to mógł wnieść odwołanie w dniu 2 listopada 2024 r., mimo że stosownie do art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie decyzji należałoby uznać za dokonane z dniem 4 listopada 2024 r. Przyjęta przez Kolegium data doręczenia decyzji nie powinna zatem skutkować stwierdzeniem, że skarżący przedwcześnie wniósł środek zaskarżenia. W istocie bowiem termin dla dokonania tej czynności rozpoczął się wcześniej i został przez skarżącego zachowany. Zatem stwierdzenie przez Kolegium niedopuszczalności odwołania zamknęło skarżącemu możliwość merytorycznego zweryfikowania przez organ odwoławczy prawidłowości wydanego względem niego rozstrzygnięcia tylko z tego powodu, że wniósł ten środek przed formalnym uznaniem decyzji za doręczoną. Taką wykładnia przepisów dokonana przez organ narusza zasady ogólne postępowania wyrażone w art. 7 (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 (zasada pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej) oraz art. 9 k.p.a. (zasada informowania stron). Natomiast odnosząc się do treści odpowiedzi na skargę należy zauważyć, że pogląd tam wyrażony odnośnie do tego, że decyzja organu pierwszej instancji w ogóle nie została skutecznie doręczona nie ma żadnej mocy wiążącej. Skoro bowiem w zaskarżonym postanowieniu Kolegium stwierdziło, że decyzja została skutecznie doręczona droga pocztową, to organ pierwszej instancji nie ma żadnego obowiązku ponownego jej doręczenia drogą elektroniczną. Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium będzie związane oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku i uznając odwołanie skarżącego za złożone w terminie rozpozna je merytorycznie. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.