II SA/Ol 175/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu Stowarzyszenia F. na postanowienie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 21 sierpnia 2009r. Sygn. akt II SA/Ol 175/08 w przedmiocie odmowy przyznania Stowarzyszeniu F. prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania zgody na budowę stacji bazowej sieci telefonii cyfrowej postanawia odmówić przyznania Stowarzyszeniu F. prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Prawomocnym postanowieniem z 12 grudnia 2008r. (sygn. akt II SA/Ol 175/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę Stowarzyszenia F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania zgody na budowę stacji bazowej sieci telefonii cyfrowej. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2008r. (sygn. akt II SA/Ol 175/08) Sąd oddalił kolejny wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego uznając, iż nie uległy zmianie istotne okoliczności mające wpływ na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy w porównaniu do sytuacji będącej podstawą orzekania w postępowaniu zakończonym wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z 12 września 2008r. (sygn. akt II OZ 903/08) o oddaniu zażalenia na postanowienie odmawiające Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy. Wobec złożenia w dniu 7 maja 2009r. przez Stowarzyszenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, uzupełnionego w dniu 23 czerwca 2009r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie wezwał wnioskodawcę w dniu 30 czerwca 2009r. do przedłożenia wymienionych w wezwaniu dodatkowych dokumentów. Po otrzymaniu odpowiedzi w dniu 30 lipca 2009r. Referendarz sądowy postanowieniem z 21 sierpnia 2009r. sygn. akt II SA/Ol 175/08 odmówił przyznania Stowarzyszeniu F. prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdzono, że Stowarzyszenie ponownie, podobnie jak we wcześniej zakończonych postępowaniach nie wywiązało się z wynikającej z art. 255 ppsa. powinności złożenia na wezwanie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego lub dochodów strony. Wyszczególniono, że na wezwanie z 30 czerwca 2009r. nie przedłożono: uchwały walnego zgromadzenia członków Stowarzyszenia określającej aktualną wysokość składki członkowskiej; oświadczenia wskazującego termin płatności składek członkowskich; bilansu oraz rachunku zysków i strat za I i II kwartał 2009r.; planu budżetowego na 2009r.; wykazu rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków, dokumentujących wszystkie operacje przeprowadzone w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2009r. Wskazano, że zaniechanie to jest w swym zakresie analogiczne do tego, które wytknięto w niniejszej sprawie w poprzednim postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy z 20 czerwca 2008r. (sygn. akt II SA/Ol 175/08) (uzasadnienie - karta 129 akt). Zażalenie na to postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie oddalił następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 września 2008r. (sygn. akt II OZ 903/08). Aktualność zachowuje więc konkluzja Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie niemożności przyznania prawa pomocy, gdyż uznanie złożonych oświadczeń za niepełne, nie pozwala rzetelnie ocenić sytuacji majątkowej skarżącego. Na to postanowienie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, w uzasadnieniu którego powtórzyło w całości argumentację zawartą w swoim piśmie z 30 lipca 2009r. Ponownie, jak we wniosku z 7 maja 2009r., zacytowano obszerne fragmenty uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych, w których przyznano prawo pomocy skarżącemu. Dołączono także sporządzony według urzędowego formularza wniosek z dnia 15 września 2009r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej ustawą ppsa.). Stosownie do przepisów wskazanej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy ppsa. prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskujący wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przede wszystkim zatem należy podnieść, iż skoro przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, to nie może być stosowane powszechnie. Użyte zaś w cytowanych wyżej przepisach sformułowanie "gdy strona wykaże" oznacza, iż to całkowicie na stronie spoczywa ciężar dowodu, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub w części. Wprowadzając zatem wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Za takim rozumieniem powołanych przepisów przemawia orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na przykład w postanowieniu z dnia 18 lutego 2005r. sygn. akt OZ 1510/04 (LEX nr 302271) Sąd ten stwierdził, iż prawo pomocy odnosi się do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo - art. 246 § 1 i 2 ustawy ppsa., przy czym ciężar dowodu spoczywa na wnioskującym o prawo pomocy. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, niewypełnienie zaś przesłanek określonych w art. 246 § 2 tej ustawy skutkuje oddaleniem wniosku. Z kolei w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006r. sygn. akt II OZ 522/06 (LEX nr 299447) wyrażono pogląd, iż o dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje Sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może w oparciu o art. 255 ustawy ppsa., wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Jednocześnie Sąd wskazał, iż skoro skarżący nie przedstawił wymaganych oświadczeń i dokumentów, to nie było możliwości uwzględnienia wniosku. Stwierdzono ponadto, iż Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. W niniejszej sprawie Referendarz sądowy w dniu 30 czerwca 2009r. wezwał skarżącego do przedłożenia - w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – m.in.: uchwały walnego zgromadzenia członków Stowarzyszenia określającej aktualną wysokość składki członkowskiej; oświadczenia wskazującego termin płatności składek członkowskich; bilansu oraz rachunku zysków i strat za I i II kwartał 2009r.; planu budżetowego na 2009r.; wykazu rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków, dokumentujących wszystkie operacje przeprowadzone w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2009r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, skarżący nie nadesłał jakichkolwiek spośród wskazanych dokumentów ani oświadczeń. Natomiast w sprzeciwie od postanowienia Referendarza skarżący zupełnie pominął tą kwestię ograniczając się do wiernego powtórzenia argumentacji z pisma z 30 lipca 2009r. Przedstawione przez Stowarzyszenie informacje nie zawierają zatem dostatecznych danych uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Skarżący wybiórczo przedstawił bowiem swoją sytuację materialną. Natomiast dotychczasowe argumenty strony nie umożliwiają przyznanie żądanej pomocy. Przede wszystkim skarżący nie przedstawił wiarygodnych dokumentów, które potwierdzałyby deklarowany obrót środkami finansowymi, a więc i wysokość obecnego zadłużenia. Za takie dokumenty nie można bowiem uznać pism sporządzonych przez samego skarżącego, niemających waloru dokumentów księgowych. Zdaniem Sądu wskazywane wpływy, jak i ponoszone wydatki mogłyby być podstawą oceny sytuacji majątkowej organizacji tylko wówczas, gdyby wynikały z dokumentów mających walor obiektywny. Na wezwanie Referendarza sądowego nie przedłożono jednak bilansu oraz rachunku zysków i strat za I i II kwartał 2009r., planu budżetowego na 2009r., wykazu rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków, dokumentujących wszystkie operacje przeprowadzone w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2009r. Skarżący deklaruje także, że w roku 2009 jego zadłużenie sięga kwoty 30.000 zł oraz że na taką kwotę zajęty został jego rachunek bankowy. Oświadczeniom tym, wynikającym z pism sporządzonych przez skarżącego, nie towarzyszą jednak konkretne dowody w postaci wyciągów z konta bankowego, czy też aktualnego zaświadczenia prowadzącego egzekucję komornika o wysokości pozostającej do ściągnięcia należności. Dołączone do akt sprawy zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z zakazem wypłat jest datowane na dzień 10 kwietnia 2008r. i dotyczy kwoty 7.200 zł należności głównej, która według oświadczeń skarżącego kilkakrotnie wzrosła. Również nieaktualne są wyciągi z rachunku bankowego, bowiem pochodzą one z daty 2 stycznia i 1 kwietnia 2009r. podczas, gdy wzywano stronę do przedłożenia wykazu rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2009r. Ponadto składane oświadczenia o braku wpływów pozostają w sprzeczności z załączonym do akt sprawozdaniem finansowym (karta nr 256 akt), z którego wynika, że wnioskodawca w 2008r. uzyskał wpływy w wysokości 17.042,33 zł, a w obecnym z wpływów pokrywa spłatę zadłużenia i np. koszty korespondencji. Skoro Stowarzyszenie spłaca zadłużenie i pokrywa, nawet w minimalnym zakresie, koszty korespondencji, to też winno liczyć się z wydatkami związanymi ze swym udziałem w sprawach sądowych (wpis, inne opłaty) i traktować je również jako koszt swej statutowej działalności. Prawidłowa gospodarka finansami polega zaś na racjonalnym określeniu własnych możliwości, by przynajmniej częściowo ponosić odpowiedzialność za podejmowane działania. Stowarzyszenie nie wykazało także, iż podjęło jakiekolwiek starania o uzyskanie środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi zaś na wezwanie Referendarza strona załączyła m.in. zestawienie darowizn na konkretne cele statutowe, które wniesiono na ściśle określone formy działania Stowarzyszenia – doradztwa odnośnie stacji telefonii komórkowych w określonej lokalizacji, budowy zespołu mieszkalno-usługowego, itp. (karta nr 257 akt). Jednak nie można skutecznie podnosić, że środki te nie mogą być przeznaczone do celowego dochodzenia spraw na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Skoro Stowarzyszenie występuje w obronie nadrzędnego interesu w konkretnej sprawie, co też samo wielokrotnie podkreśla, to w pojęciu tej obrony mieści się również poddanie działań organu kontroli poprzez złożenie skargi do sądu administracyjnego w konkretnej sprawie. Za taką sprawę trzeba uznać skargę złożoną w niniejszym postępowaniu, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania zgody na budowę stacji bazowej sieci telefonii cyfrowej ERA nr 24022 na dachu budynku w B. przy ul. S. 2. Nie znajduje zatem uzasadnienia traktowanie kosztów sądowych jako ostatnich w kolejności zaspokojenia i przerzucanie na Skarb Państwa obciążeń finansowych spowodowanych własnymi działaniami. Z zapisów statutu Stowarzyszenia wynika, iż członkowie Stowarzyszenia zadeklarowali pomoc finansową na jego rzecz. Tak więc przedstawiona argumentacja nie może uzasadniać przyznania mu prawa pomocy, bowiem Stowarzyszenie pozbawiając się środków finansowych, które mogłoby uzyskać zgodnie ze swoim statutem, nie może domagać się przerzucenia kosztów swojej działalności na rzecz Skarbu Państwa. Powyższe świadczy, że Stowarzyszenie nie przedstawia rzetelnie swojej sytuacji materialnej. Należy nadto wskazać, że treść pism składanych w postępowaniach licznie wszczynanych przez Stowarzyszenie wskazuje, iż ich autor nie jest w stanie w pełni i na bieżąco śledzić biegu poszczególnych spraw i być wystarczająco zorientowanym w ich przedmiocie. Pisma te adresowane są jednocześnie do wielu organów, często niemających ze sprawą związku. Wynikająca z tego faktu ilość korespondencji zwiększa niepotrzebnie koszty działalności Stowarzyszenia. W związku z tym dołączony do sprzeciwu ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd traktuje jako przypomnienie opisanej wcześniej sytuacji finansowej strony. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 260 ppsa postanowiono jak w sentencji.