II SA/Ol 178/22

Dnia 12 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2022 roku sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Wnioskiem z 27 sierpnia 2021 r. K. B. (dalej jako: "skarżąca") złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Decyzją z [...] r. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta Kierownik Zespołu w Miejskim Ośrodki Pomocy Społecznej (dalej jako: "organ I instancji") odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na H. B. Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, co uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła brak obiektywizmu w ocenie sytuacji. Podniosła, że mąż jej matki (a jej ojczym) nie może opiekować się żoną, ponieważ ma 71 lat, jest osobą głuchoniemą po przebytym zapaleniu opon mózgowych, choruje na cukrzycę, nadciśnienie, serce, płuca po koronawirusie oraz błędnik, przez co ma zaburzenia równowagi i zawroty głowy. Wskazała, że z uwagi na zły stan zdrowia obojga rodziców to ona sprawuje opiekę nad nimi, wspólnie z nimi zamieszkuje i wykonuje wszystkie konieczne czynności opiekuńcze. Podkreśliła, że jej matka jest niewidoma a ojczym głuchoniemy, więc komunikacja między nimi jest utrudniona, natomiast sprawowanie opieki przez ojczyma jest niemożliwe z uwagi na stan jego zdrowia. Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy", "organ II Instancji"), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Wskazał, że przepis ten wprowadza negatywne przesłanki po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z jego literalnego brzmienia wynika, że w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Kolegium wskazało, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, w tym dzieci. W związku z tym brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce nad niepełnosprawną matką, gdy matka pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących niemożności sprawowania opieki przez męża matki z uwagi na zły san zdrowia organ II instancji podkreślił, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia wyłącznie do sytuacji gdy współmałżonek posiada orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek i nie można go poddawać wykładni rozszerzającej. Ocena stanu zdrowia opiekuna powinna być rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, gdyż organy administracji nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki. Otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy, pomimo pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, jest możliwe zatem jedynie w sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca zarzuciła brak obiektywnej oceny sytuacji, błędy w ustaleniach faktycznych polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie nienależne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika, że takie świadczenie powinno być przyznane, a organy podeszły do sprawy zbyt formalistycznie, naruszając art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, dopuszczenie dowodu z dołączonych do skargi dokumentów oraz dowodu z przesłuchania świadka. W uzasadnieniu podniosła, że opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką sprawuje od 6 lat. Opiekuje się nią przez 24 godziny na dobę i w związku z tym całkowicie zrezygnowała z zatrudnienia. Do 2021 r . otrzymywała z tego tytułu specjalny zasiłek opiekuńczy, obecnie go nie otrzymuje z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Mąż matki ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, ale ponieważ jest osobą głuchoniemą i schorowaną, w wieku lat 72 sam wymaga opieki, którą również sprawuje skarżąca. Podkreśliła, że nie można zakładać, że tylko małżonek niepełnosprawny w stopniu znacznym nie jest zdolny do sprawowania opieki nad małżonkiem tego wymagającym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 i art.120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a."), na wniosek organu przy braku sprzeciwu skarżącej. W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 p.p.s.a. W myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przywołane przepisy, poza ostatnim, określają przesłanki pozytywne, których wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ostatni przepis ustanawia przesłankę negatywną, która uniemożliwia przyznanie świadczenia krewnemu osoby wymagającej opieki, jeżeli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim i małżonek może obiektywnie sprawować opiekę. Sądy administracyjne przyjmują w orzecznictwie, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym albo z uwagi na stan zdrowia nie może wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA). Należy uwzględnić bowiem, że stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Zgodnie z przepisami K.r.o. obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (por. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 K.r.o.). W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć. Ustawodawca wskazał, że obiektywną przeszkodę do sprawowania opieki przez małżonka stanowi fakt legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym – tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych W ocenie Sądu odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wyłącznie językowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy do skutków sprzecznych z konstytucyjnymi zasadami praworządności, równości oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2103/20 (dostępny w CBOSA): "... przy rekonstrukcji normy prawnej będącej materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia należy dojść do przekonania, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tegoż świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tę – niejako w zastępstwie małżonka – sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. winien być zatem rozumiany w ten sposób, że normuje sytuację, w której o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim, ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Nie eliminuje to konieczności wykładania tego przepisu zgodnie z Konstytucją RP również w stosunku do osób spełniających kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędących małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (...). W konsekwencji literalne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad osobą pozostająca w związku małżeńskim, od tego czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uznać należy za zabieg niedostateczny w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Nie można bowiem zgodzić się z takim zapatrywaniem, że w sytuacji gdy oboje małżonkowie, z uwagi na obiektywnie istniejące przeszkody, nie mogą być dla siebie wzajemnie oparciem, to pozostali członkowie rodziny, którzy także mają obowiązek sprawowania nad nimi opieki, nie mogą uzyskać tegoż świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby oboje małżonkowie posiadali ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Niedopuszczalne jest także dyskryminujące traktowanie osób pozostających w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi obiektywne okoliczności nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, względem osób, które w związku małżeńskim nie pozostają. Wyniki wykładni językowej pomijają także cel regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r., którym pozostaje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, wymagającymi z tego powodu szczególnego wsparcia. Wykładnia językowa nie dostrzega także kontekstu systemowego, który nakazuje uwzględnienie wartości konstytucyjnych, o których mowa była powyżej. Wyniki wykładni językowej prowadzą w szczególności do wykluczenia z grona uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych, którzy spełniają przesłanki z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. i sprawują opiekę nad osobą pozostająca w związku małżeńskim, w sytuacji gdy współmałżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, choć sprawowanie opieki przez współmałżonka jest obiektywnie niemożliwe. Mając zatem na uwadze dyrektywę zgodności norm prawnych regulujących świadczenie pielęgnacyjne z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości wobec prawa (art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP), a także uwzględniając konieczność poszanowania konstytucyjnych zasad ochrony i poszanowania więzi rodzinnych, uwzględniania dobra rodziny oraz pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela zapatrywanie, że obiektywna niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez jej współmałżonka, nie stanowi przeszkody do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez osoby spełniające warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u.ś.r., a niemożność sprawowania opieki nad współmałżonkiem może być wykazana również innymi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym(...).Powyższe stanowisko uwzględnia cel i istotę świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje, rezygnując z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to ma za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie, zdejmując tym samym z Państwa obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych formach." Powyższe orzeczenie przytoczone zostało w tak obszernym zakresie, gdyż Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela przedstawioną w nim argumentację, a ponadto zawarte są w nim stwierdzenia stanowiące odpowiedź na argumenty organu odwoławczego prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę. Trzymanie się wyłącznie literalnego brzmienia omawianego przepisu zostało zanegowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w także wyrokach z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19 i 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 394/21 (dostępne w CBOSA). Zdaniem NSA formalistyczna wykładnia omawianych przepisów może doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Dlatego NSA przyjął, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2161/20, (publ. w CBOSA), w których potwierdził, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności. Mając na uwadze powyższą argumentację organy orzekające w rozpoznawanej sprawie powinny wziąć pod uwagę faktyczne możliwości sprawowania opieki nad H. B. przez jej męża Z. B., który ma 72 lata i jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z licznymi schorzeniami. Z dołączonego do skargi zaświadczenia lekarskiego z 10 stycznia 2022 r. wynika jednoznacznie, że mąż osoby wymagającej opieki cierpi na głuchotę obustronną, jest osobą głuchoniemą, choruje na cukrzycę insulinoniezależną, samoistne (pierwotne) nadciśnienie, przewlekłą chorobę niedokrwienną serca, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc i ze względu na stan zdrowia sam wymaga stałej opieki osoby drugiej, a stan zaawansowania chorób uniemożliwia mu sprawowanie opieki nad inną osobą. W sytuacji, w której organy, mimo wszystko, miałyby jednak wątpliwości co do stanu zdrowia ojczyma skarżącej w kontekście możliwości sprawowania opieki, winny zwrócić się do skarżącej o przedłożenia innych, bardziej szczegółowych zaświadczeń. Muszą mieć jednak na uwadze zakres wymaganej przez osobę niepełnosprawną pomocy, a w szczególności, że jest ona osobą niewidzącą, po udarze niedokrwiennym, z przewlekłą chorobą nerek, nadciśnieniem tętniczym i wymaga stałej opieki oraz pomocy we wszystkich czynnościach życiowych i prowadzeniu gospodarstwa domowego. Oznacza to, że w stanie faktycznym sprawy należy uwzględnić nie tylko brak orzeczenia o znacznej niepełnosprawności męża niepełnosprawnej, ale również jego wiek, jak i stan zdrowia opisany w zaświadczeniu lekarskim, z którego wynika, że nie jest on w stanie opiekować się żoną. W art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawodawca wskazał, że obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny jest uzależniony od sił i możliwości małżonka, co oznacza, że w przypadku obiektywnego braku tych przymiotów, małżonek jest zwolniony z tego obowiązku lub obowiązek ten jest co najmniej ograniczony. Jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać go finansowo i opłacać tę opiekę - należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może, a nawet powinien obowiązek swój realizować. Natomiast gdy obiektywnie nie może tej opieki sprawować w jakikolwiek sposób, a czyni to krewny uprawniony (najczęściej zstępny) - nie powinien on tracić uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 292/21 i powołane tam orzecznictwo, dostępny w CBOSA). Wobec nielegitymowania się przez męża osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności organy powinny szczegółowo wyjaśnić na czym polegają jego problemy zdrowotne i czy, przy uwzględnieniu jego wieku, stanowią rzeczywistą przeszkodę w sprawowaniu opieki nad żoną. Brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym zakresie stanowi naruszenie art. 7 i art., 77 § 1 k.p.a., które zobowiązują organy administracji publicznej do strzeżenia praworządności i uwzględniania słusznego interesu strony, i w tym celu zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, pominęły szczegółowe rozeznanie okoliczności, na które powoływała się ona w toku postępowania, wskazując na zły stan zdrowia ojczyma, uniemożliwiający mu sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną. Zbadania tych okoliczności faktycznych organy nie poczyniły, wobec czego nie można przyjąć, że w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny, co stanowi naruszenie powołanych wyżej norm procesowych. Kwestia obiektywnej niemożności sprawowania opieki nie ma charakteru nieistotnego z punktu widzenia prawidłowo zrekonstruowanej normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., a zatem organy winny ją rzetelnie wyjaśnić przed rozstrzygnięciem zasadności wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. W dotychczasowym postępowaniu kwestia ta nie była badana, co uniemożliwia ustalenie, czy z uwagi na ciężar obowiązków związanych z opieką nad niepełnosprawną żoną Z. B. jest w stanie taką opiekę sprawować, czy też ciężar ten spoczywa z przyczyn obiektywnych w całości na skarżącej. Przy czym z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności wywiadu środowiskowego, wynika jednoznacznie, że skarżąca tę opiekę sprawuje i to w wymiarze uniemożliwiającym jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Okoliczność tę potwierdza również otrzymywanie przez skarżącą od 2015 r. do 2021 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawna matką. Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącej organy uwzględnią wyżej zaprezentowaną ocenę prawną w zakresie wykładni omówionego przepisu prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz podejmą czynności procesowe w celu dokonania wszechstronnych ustaleń faktycznych, w szczególności co do obiektywnych możliwości sprawowania opieki przez męża osoby niepełnosprawnej. Na marginesie jedynie wskazać należy skarżącej, że przepisy p.p.s.a. nie przewidują przeprowadzania odrębnego postępowania dowodowego przez sąd administracyjny, poza możliwością przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dlatego nie mógł zostać przeprowadzony wnioskowany przez skarżącą dowód z przesłuchania świadka.