II SA/Ol 203/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia "[..]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania M. B. od decyzji z dnia ‘[...]" wydanej z upoważnienia Burmistrza "[...]" przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" (organ I instancji), odmawiającej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji będącą przedmiotem odwołania. Zakwestionowana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W dniu 30 października 2018 r. M. B. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu wniosku strony, decyzją z dnia "[...]" organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że M. B. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, który ustalono od dnia 30 sierpnia 2012 r. (czyli po ukończeniu przez wnioskodawczynię 21 roku życia - wnioskodawczyni ma ukończone 30 lat). Wskazano, że z informacji uzyskanej z ZUS i KRUS wynika brak uprawnień wnioskodawczyni do dodatku pielęgnacyjnego w wymienionych jednostkach. Zatem wnioskodawczyni nie spełnia warunków ustawowych do przyznania jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji M. B. wyjaśniła, że do października 2017 r. otrzymywała zasiłek pielęgnacyjny. Wskazała, że na mocy orzeczeń o stopniu niepełnosprawności z 2012 r. oraz z 2015 r. legitymowała się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, Zauważyła, że dopiero orzeczeniem Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w "[...]" zmieniono stopień niepełnosprawności na lekki, a istnienie niepełnosprawności stwierdzono od 8 roku życia. Następnie Sąd Rejonowy zmienił orzeczenie o stopniu o niepełnosprawności, zmieniając stopień niepełnosprawności na umiarkowany, jednakże wskazując, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Wyjaśniła, że na etapie składania wniosku o ustalanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie została poinformowana, że od wydania wyroku sądu powszechnego "poprzednie orzeczenia tracą ważność". Podniosła, że skoro wcześniej otrzymywała zasiłek pielęgnacyjny, to prawo do tego świadczenia winno jej zostać przyznane również obecnie. W uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" Kolegium, przytaczając treść mających w sprawie zastosowanie przepisów u.ś.r. podniosło, że analiza akt sprawy wskazuje, iż Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w "[..]" orzeczeniem z dnia "[...]" określił stopień niepełnosprawności wnioskodawczyni jako lekki. Istnienie niepełnosprawności stwierdzono od 8 roku życia. Następnie na skutek rozpatrzenia odwołania od wydanego w drugiej instancji przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczenia z dnia ‘[..]" - Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia "[...]" zmienił orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w ten sposób, że zaliczył odwołującą się do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 30 sierpnia 2012 roku, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, niepełnosprawność ma charakter stały. Orzeczenie sądu zostało opatrzone klauzulą stwierdzającą, że uprawomocniło się ono dnia 10 października 2018 r. Organ wskazał, że ustawowym warunkiem umożliwiającym przyznanie wnioskowanego świadczenia w przypadku osoby w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (co ma miejsce w niniejszej sprawie) jest aby niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Organy właściwe do rozpoznawania wniosków o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie są uprawnione do badania daty powstania niepełnosprawności i winny oprzeć się na treści dołączonego do wniosku o przyznanie zasiłku orzeczenia. Organy rozpoznające wniosek o przyznanie ww. świadczenia nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności (a w szczególności ustalania, czy istotnie niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia), czy daty stwierdzenia określonego stopnia niepełnosprawności, ponieważ związane są – co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia – orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. Z uwagi na fakt, iż w przypadku M. B. wskazana przesłanka nie została spełniona, organ I instancji zasadnie odmówił przyznania świadczenia, bowiem w sytuacji gdy z treści orzeczenia wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie można ustalić, organ nie ma kompetencji do samodzielnych ustaleń w tym zakresie. Ponadto, warunki jakie muszą zostać spełnione, aby możliwe było przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, zostały precyzyjnie i wiążąco określone w ustawie. Nie pozostawiono więc miejsca na tzw. uznanie administracyjne. Na powyższą decyzję Kolegium z dnia ‘[...]’ M. B. wniosła skargę do tut. Sądu. Opisała kwestie związane z uzyskaniem orzeczenia o niepełnosprawności i wyjaśniła, że nie zdążyła "napisać wniosku o zmianę zapisu w wyroku Sądu, tak jak to było we wcześniejszych orzeczeniach", czyli że niepełnosprawność istnieje od 8 roku życia. Powołała się na trudności związane z chorobą, na którą cierpi i wyjaśniła, że zasiłek pielęgnacyjny mogła przeznaczyć chociaż na leki i maści na alergię. Wskazała, że do wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego przedstawiła poprzednie orzeczenia o niepełnosprawności, z których wyraźnie wynikało, kiedy powstała niepełnosprawność. Dodała, że skoro na podstawie poprzednich orzeczeń otrzymywała zasiłek pielęgnacyjny to teraz również nie powinna być go pozbawiona. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przy czym zakresem kontroli sądu nie są objęte kwestie związane z pokrzywdzeniem strony decyzją, czy negatywnymi dla niej skutkami i podobnie kwestie naruszeń zasad współżycia społecznego, jedyne bowiem kryterium kontroli, jak wskazano powyżej, stanowi legalność działania organu administracji publicznej. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych i przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co uzasadnia oddalenie skargi w całości. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. W świetle jej regulacji do świadczeń rodzinnych zaliczony został również zasiłek pielęgnacyjny (art. 2 pkt 2). Zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 u.ś.r.). Przysługuje on niepełnosprawnemu dziecku; osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; osobie, która ukończyła 75 lat. Ponadto, stosownie do treści art. 16 ust. 3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. Z ww. przepisów wynika, że przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie wskazanej w art. 16 ust. 3 u.ś.r. uzależnione jest od zaistnienia łącznie dwóch przesłanek – osoba niepełnosprawna w wieku powyżej 16. roku życia musi legitymować się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz jej niepełnosprawność musi powstać przed ukończeniem 21. roku życia. W okolicznościach niniejszej sprawy niespornym było spełnienie przez skarżącą pierwszej z ww. przesłanek, bowiem – jak wynika z akt sprawy – skarżąca jest osobą w wieku powyżej 16. roku życia i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W zakresie spełnienia drugiej przesłanki niezbędnej do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, tj. powstania niepełnosprawności przed ukończeniem 21. roku życia, wskazać trzeba, że prawomocnym wyrokiem z dnia 18 września 2018 r. Sąd Rejonowy zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia "[...]" w przedmiocie ustalenia M. B. stopnia niepełnosprawności w ten sposób, że zaliczył M. B. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 30 sierpnia 2012 r., daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, niepełnosprawność ma charakter trwały. Zaznaczyć należy, że organy rozpoznające wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są w zakresie daty powstania niepełnosprawności i jej stopnia orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. Stwierdzenie niepełnosprawności, w tym również daty jej powstania, powinno być zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności wydanym w odrębnym postępowaniu poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego. Orzeczenie o niepełnosprawności nie może być zastąpione żadnym innym dokumentem ani też ustaleniami organu pomocowego dokonanymi w prowadzonym przez ten organ postępowaniu wyjaśniającym (vide: wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 259/12; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 34/12; wyrok WSA w Kielcach z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II SA/Ke 625/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 lipca 2008r. sygn. akt VII SA/Wa 151/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie związane były prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego (spowodował on skutki o charakterze prawotwórczym dla przedmiotu niniejszego postępowania administracyjnego) i nie posiadały uprawnień do samodzielnej weryfikacji daty powstania niepełnosprawności. Zaznaczyć trzeba, że również sąd administracyjny, badając zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa, nie posiada kompetencji do ustalania daty powstania niepełnosprawności w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Podkreślić również należy, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie ma charakteru decyzji uznaniowej, co oznacza, że przyznać taki zasiłek organ może tylko wtedy, gdy spełnione zostały przewidziane przepisami prawa wymogi, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Dlatego też, rozumiejąc trudną sytuację życiową skarżącej, Sąd uznał, że organy obu instancji, odmawiając przyznania żądanego zasiłku pielęgnacyjnego, działały zgodnie z prawem. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie organy orzekające przeprowadziły postępowanie w sposób prawidłowy, nie naruszając przepisów prawa procesowego ani materialnego, skutkiem czego wydały prawidłowe rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.