II SA/Ol 204/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. K. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, F. K. wniósł o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi, złożonej przez stronę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. w przedmiocie zasiłku celowego. We wniosku wskazał, na "konieczność podpisania kasacji przez adwokata i brak możliwości zatrudnienia powyższego". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie nie posiadają majątku. Miesięczny dochód netto skarżącego z tytułu "zwolnienia chorobowego" wynosi 150 zł, a żony, z tytułu "umowy" - 875 zł brutto. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego żony oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do przedłożenia, w terminie 7 dni, oświadczenia wskazującego: 1/ aktualne miejsce zamieszkania jego i jego żony, tytuł prawny/faktyczny przysługujący jemu i/lub jego żonie do zajmowanego aktualnie lokalu, jego powierzchnię, przeznaczenie i sposób wykorzystania oraz wysokość i rodzaj kosztów związanych z jego zajmowaniem, a także źródło ich pokrycia; 2/ czy w lokalu tym mieszka tylko z żoną, czy także z innymi osobami; jeśli także z innymi osobami, to wskazującego dodatkowo, z kim oraz czy osoby te partycypują w kosztach utrzymania lokalu; jeśli tak - to w jakim zakresie, jeśli nie - to dlaczego; 3/ aktualny sposób wykorzystania dzierżawionych przez niego i jego żonę gruntów (wskazano, iż w przypadku upraw należy wyszczególnić ich rodzaje i powierzchnie, w przypadku hodowli zaś - gatunki zwierząt i ich ilość), wysokość kosztów jakie wiążą się z posiadaniem tych gruntów oraz źródło ich pokrycia, a także wysokość dochodu, jaki przyniosły w 2014 r. i 2015 r., a jeśli nie przyniosły dochodu - to wskazującego dodatkowo źródło pokrycia strat oraz przyczyny braku ich wykorzystania do pozyskania dochodu lub nierozwiązania umów dzierżawy; 4/ czy on i/lub jego żona posiadają pojazdy; jeśli tak - to wskazującego rodzaj, markę, model, rocznik, wartość szacunkową oraz aktualny sposób ich wykorzystania; 5/ wysokość dochodów jego i jego żony, w tym dochodów o charakterze okresowym, za poszczególne miesiące 2015 r. oraz tytuły z jakich pochodziły; 6/ czy w 2014 i w 2015 r. on i/lub jego żona korzystali i/lub korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny; a jeśli tak - to z czyjej pomocy korzystali/korzystają, jakiego rodzaju pomoc otrzymali/otrzymują (jeśli finansową, to w jakiej wysokości) oraz kiedy i przez jaki okres; 7/ czy może liczyć na pomoc córki, której, jak wynika z ustaleń organów administracji publicznej, pomaga w prowadzeniu działalności gospodarczej i której adres wskazał we wniosku jako adres do korespondencji, w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie; jeśli tak - to w jakim zakresie, a jeśli nie - to dlaczego; 8/ wysokość i przeznaczenie wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków jego i jego żony [wyżywienie, opłaty (ze wskazaniem jakie) itd.] oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości z okresu ostatnich dwóch miesięcy, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań - zaświadczenia stosownego podmiotu o wysokości tego zadłużenia oraz tytule i okresie z jakiego pochodzi. Skarżący wezwany został równocześnie do dostarczenia: kopii dokumentów, z których wynika wysokość brutto/netto dochodów jego i jego żony, wykazanych we wniosku; kopii dokumentów, z których wynika wysokość i rodzaj oraz terminy wypłaty przyznanych i/lub wypłaconych w 2014 r. i w 2015 r. dotacji i/lub płatności dotyczących dzierżawionych gruntów rolnych, a w razie ich niepobierania - pisemnego oświadczenia wskazującego, kto i z jakiej przyczyny z nich korzysta; wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku nieposiadania przez jakiegokolwiek członka rodziny rachunków bankowych - pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych; kopii zeznań podatkowych jego i jego żony za 2014 r. wraz z załącznikami oraz dowodem ich złożenia w urzędzie skarbowym, a w przypadku ich niezłożenia - oświadczenia o niezłożeniu przez niego i/lub jego żonę zeznań podatkowych za 2014 r. wraz z wyjaśnieniem przyczyny tego stanu rzeczy. W odpowiedzi, skarżący złożył oświadczenie z dnia 23 czerwca 2015 r., w którym ustosunkował się do niektórych kwestii zawartych w wezwaniu. Postanowieniem z dnia 2 lipca 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata, gdyż nie uznał za w pełni wiarygodne okoliczności, na które powołał się skarżący. W złożonym sprzeciwie, skarżący potwierdził prawdziwość danych zawartych w złożonym wniosku PPF i ocenił, że są one wystarczające dla rozstrzygnięcia kwestii przyznania prawa pomocy. Zażądał ponadto wydania postanowienia zgodnego z prawem zagwarantowanym ustawą zasadniczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), dalej powoływanej jako: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki jego zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Podnieść również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Wskazać przy tym należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie nie posiadają majątku. Miesięczny dochód netto skarżącego z tytułu "zwolnienia chorobowego" wynosi 150 zł, a żony, z tytułu "umowy" – 875 zł brutto. W związku z lakonicznym przedstawieniem swojej sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawca był wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Odpowiadając na wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym oświadczył, iż w związku z jego sytuacją, nie ma stałego miejsca zamieszkania. Żona mieszka w lokalu socjalnym, o pow. 120 m², na podstawie umowy najmu zawartej z gminą. Koszty związane z jego utrzymaniem najprawdopodobniej pokrywają żona i córki. Skarżący stwierdził, że to je należy o to zapytać, ponieważ nie udzielają mu takich informacji, a z żoną żyje w nieformalnej separacji. Dodał, że "wszystkie informacje na ten temat łącznie z umową najmu znajdują się w aktach sprawy". Podniósł, że we wskazanym lokalu zamieszkują jeszcze trzy córki i pięcioro wnucząt. Odnosząc się do kwestii "partycypowania w kosztach utrzymania lokalu" stwierdził: "nie mam wiedzy na ten temat" i odesłał w tym zakresie do akt. Wyjaśnił, że dzierżawione grunty uprawia bezprawnie i bezumownie wskazana przez niego osoba trzecia. On i jego żona nie uprawiają tych gruntów. W latach 2014-2015 nie osiągnął z tego tytułu żadnych dochodów i nie pobierał żadnych dotacji. Wskazał, że nie posiada zwierząt i "nie ma wiedzy kto opłaca koszty, gdyż nie jest o takich rzeczach informowany, ale gdyby sędzia raczył zajrzeć do akt to pewnie będzie wiedział". Skarżący stwierdził ponadto, iż ani on, ani żona nie posiadają żadnych pojazdów. W kwestii dochodów odesłał do oświadczenia, złożonego na urzędowym formularzu. Wskazał, że w 2014 i w 2015 r. nie korzystał z pomocy organów Państwa, a "odnośnie członków rodziny to wszystko jest opisane w aktach sprawy". Polecił również zwrócić się bezpośrednio do jego córki z pytaniem, czy może liczyć na jej pomoc, gdyż jemu nie udzieliła informacji na ten temat. Odnosząc się zaś do kwestii ponoszonych wydatków, skarżący stwierdził, że otrzymywany zasiłek chorobowy ledwo wystarcza na zakup niezbędnych leków. Z braku możliwości, nie ponosi innych opłat. Nie gromadzi żadnej dokumentacji. Dokumentację jego zadłużenia złożył komornik w depozycie sądu rejonowego. Odnosząc się do żądania dostarczenia kopii dokumentów skarżący stwierdził, że w związku z brakiem stałego miejsca zamieszkania i sytuacją rodzinną, nie gromadzi żadnej dokumentacji wskazanej w wezwaniu. Nie składał zeznań podatkowych, gdyż nie ma takiego wymogu w stosunku do "osób w KRUSie". Jeśli chodzi o żonę, to nie ma wiedzy na ten temat i nawet nie może jej o nic spytać, gdyż nie widział jej od kilkunastu dni. Najprawdopodobniej gdzieś wyjechała, a z uwagi na to, że żyją w nieformalnej separacji, nie informuje go o niczym. Wnioskodawca nie przedłożył zatem żadnego z żądanych od niego dokumentów, stwierdzając, że nie gromadzi jakiejkolwiek dokumentacji. W ocenie Sądu, zaprezentowana przez stronę argumentacja, nie może skutecznie zwolnić ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy z obowiązku przedłożenia odpowiednich dokumentów. Przede wszystkim, nawet gdyby uznać, co jest mało prawdopodobne, że wnioskodawca nie posiada żadnej dokumentacji, to przecież bez trudu strona mogłaby ją uzyskać, zwracając się na przykład do banku o udostępnienie wyciągów z rachunku bankowego, jeśli taki posiada, bądź do odpowiedniej instytucji, która wypłaca skarżącemu świadczenie, z którego on się utrzymuje. Trzeba mieć zaś na uwadze, że nieprzedłożenie dokumentów źródłowych pozbawia rozpoznającego wniosek możliwości zweryfikowania składanych przez skarżącego oświadczeń w zakresie sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Złożone przez skarżącego oświadczenia niewiele wnoszą w wyjaśnienie jego sytuacji materialnej. W dalszym ciągu nie wiadomo, jaki jest koszt utrzymania skarżącego i z czego pokrywa on wydatki niezbędne do życia. Wnioskodawca nie przedstawił jasno i precyzyjnie swojej sytuacji rodzinnej. Z jednej strony stwierdził, że pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, z drugiej strony natomiast, nie wyjaśniając w pełni sytuacji dochodowej małżonki, wskazał na istnienie separacji faktycznej między nimi. Separacja faktyczna nie jest jednak stanem prawnym, który mógłby wywoływać skutki prawne. Skarżący nie wyjaśnił również tego czy może liczyć na pomoc córki, której, jak wynika z ustaleń organów, pomaga w prowadzeniu działalności gospodarczej. Wyjaśnienia skarżącego nie wskazują jednoznacznie, jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa. Pozostawanie zaś przez osobę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w stanie ubóstwa nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawcy do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tejże sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. W niniejszej sprawie niewyjaśniona została przez wnioskodawcę jego sytuacja materialna i rodzinna, tj. nie wiadomo, jakie konkretnie skarżący ponosi wydatki, jaka jest ich wysokość, z czego pokrywa on te wydatki, kto partycypuje w kosztach jego utrzymania. Rzeczą oczywistą jest zaś, że skarżący nie jest w stanie utrzymać się tylko z zadeklarowanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zasiłku chorobowego. Natomiast z akt administracyjnych, do których skarżący odsyłał Sąd w oświadczeniu z dnia 23 czerwca 2015 r., wynika, że skarżący wykonuje zarobkową działalność usługową (usługi "[...]") w sklepie "[...]" w M. Przeczy to złożonemu na urzędowym formularzu oświadczeniu, że jego jedyny dochód stanowi zasiłek chorobowy. Skoro wnioskodawca nie przedstawił, mimo stosownego wezwania, w sposób wiarygodny, rzetelny i poparty odpowiednimi dokumentami i oświadczeniami, swojej prawdziwej sytuacji materialnej i rodzinnej, to nie mógł liczyć na pozytywne rozpoznanie wniosku o ustanowienie adwokata. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia